Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Грамадзянін Латвіі: Шанцаў у моўнага рэфэрэндуму практычна ніякіх


18 лютага ў Латвіі пройдзе рэфэрэндум аб дзяржаўным статусе расейскай мовы. Паводле сацыялёгаў, яўка чакаецца высокая. Ці можа ў гэтай балтыйскай дзяржаве паўтарыцца беларускі сцэнар? У 1995 годзе з ініцыятывы расейскамоўнага прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі таксама быў праведзены рэфэрэндум, у выніку якога расейская мова атрымала статус другой дзяржаўнай.

Да ўдзелу ў галасаваньні аб статусе расейскай мовы ня будуць дапушчаныя неграмадзяне Латвіі — такіх, паводле статыстыкі, блізу 400 тысяч чалавек. Практычна ўсе яны паходзяць з былых рэспублік СССР і былі разьмеркаваныя туды на працу пасьля заканчэньня ВНУ яшчэ за савецкім часам.

Ад 1980-х у Рызе жыве нараджэнец Івейшчыны, а цяпер адзін з пасьпяховых латыскіх бізнэсоўцаў-мульцімільянэраў Ян Апаленіс. Нягледзячы на тое, што за прамінулы час ён дасканала асвоіў латыскую мову, як грамадзянін Латвіі ён на рэфэрэндум зьбіраецца — прагаласаваць за наданьне неграмадзянам большых правоў і магчымасьцяў для самарэалізацыі. Пры гэтым лічыць, што шанцаў надаць расейскай мове роўны статус з латыскай у ініцыятараў плебісцыту няма. Каб расейская стала другой дзяржаўнай, неабходна сабраць 750 тысяч галасоў — гэта ўдвая больш, чым у краіне ёсьць неграмадзянаў, і трэцяя частка ўсяго насельніцтва Латвіі:

Галасаваць будуць толькі грамадзяне, а грамадзяне — гэта ў асноўным этнічныя латышы і невялікая частка расейцаў, беларусаў паводле паходжаньня. Таму шанцаў няма.
«Я думаю, што шанцаў няма. Галасаваць будуць толькі грамадзяне, а грамадзяне — гэта ў асноўным этнічныя латышы і невялікая частка расейцаў, беларусаў паводле паходжаньня. Таму шанцаў як такіх няма. З другога боку, каб адразу ўсім далі нулявое грамадзянства — як некалі і спадзяваліся расейскамоўныя, — то пытаньне аб мове не стаяла б увогуле. Дарэчы, у той жа Літве менавіта так і зрабілі. Усе б галасавалі на выбарах дэпутатаў Саэйму, на муніцыпальных выбарах, дэлегавалі б туды сваіх прадстаўнікоў і абаронцаў, і такая праблема з часам зьнікла б увогуле. А так атрымалася, што па сутнасьці падманулі расейскамоўных. Таму яны цяпер намагаюцца хоць неяк дамагчыся рэанімацыі тых абяцаньняў, якія некалі яны атрымалі. Думаю, што неўзабаве будзе і другі рэфэрэндум — аб статусе неграмадзянаў. Для таго, каб усім далі грамадзянства, як некалі і абяцалі».

На хвалі адраджэньня пачатку 1990-х у Беларусі ня многія маглі спрагназаваць, што знойдзецца сіла, якая дзеля палітычнай каньюнктуры ахвяруе і мовай, і гістарычнай сымболікай. Аднак вынікам ініцыяванага з падачы першага прэзыдэнта Лукашэнкі рэфэрэндуму сталі менавіта адмова ад адзінай дзяржаўнай мовы і нацыянальных атрыбутаў беларускай дзяржавы. Ці магчымае паўтарэньне такога сцэнару ў Латвіі? Экс-дэпутат Вярхоўнага Савету, дыплямат і мовазнаўца Пётра Садоўскі катэгарычна гэтую імавернасьць адмаўляе:

Добра, што ў дадзеным выпадку мовы ня блізкія, таму гэта дапаможа латышам захавацца. Хоць сама па сабе тэндэнцыя небясьпечная.
«Адназначны адказ: беларуская сытуацыя не паўторыцца, бо мовы, дзякаваць Богу, усё ж ня блізкія, зусім нават розныя. Таму, вядома, латыская мова не сатрэцца. Іншая рэч, што могуць быць усялякія цывілізацыйныя зрухі. Я параўнаў бы, скажам, сытуацыю ў Латвіі з той жа ісламізацыяй Эўропы. Немцам жа таксама не пагражае, што іх мова можа зьнікнуць. Але мова — яна ж пачатак усіх пачаткаў, таму, вядома, могуць вылезьці ўсялякія нюансы. Як прыклад, пачнуць стварацца асобныя навучальныя ўстановы, прасоўвацца нейкія культурныя праграмы і г. д. Усё гэта можа прывесьці да таго, што рызыкуе парушыцца стабільнасьць грамадзянскай супольнасьці. Але паўтару: добра, што ў дадзеным выпадку мовы ня блізкія, таму гэта дапаможа латышам захавацца. Хоць сама па сабе тэндэнцыя, з майго гледзішча, небясьпечная. Я бачу, што некаторыя ініцыятывы ў цяперашніх краінах Эўразьвязу, якія раз-пораз узьнікаюць, часам ініцыююцца якраз групамі, якія кормяцца расейскім капіталам».

Бізнэсовец Ян Апаленіс лічыць, што ў моўным пытаньні, жарсьці вакол якога не сьціхаюць у Латвіі ўжо два дзясяткі гадоў, існуе вельмі шмат нацягнутых фактараў. Па яго словах, расейскамоўную меншасьць часьцяком падводзіць інэртнасьць і нежаданьне хоць нешта зрабіць, каб інтэгравацца ў паўнавартаснае жыцьцё:

Хочаш уладкавацца на пасаду, дзе трэба дасканала ведаць латыскую мову — ідзі, вучы, і ў цябе будуць шанцы.
«Трэба і самім прыкладаць пэўныя высілкі. Хочаш уладкавацца на пасаду, дзе трэба дасканала ведаць латыскую мову — ідзі, вучы, і ў цябе будуць шанцы. Ня ведаеш — чао! Усё лягічна, так? Гэта ж зразумела: ніхто зь ліку расейскамоўных ня зможа працаваць у нейкім дэпартамэнце, калі ён ня ведае латыскай мовы. І калі ён заікнецца пра тое, што мяне, маўляў, не бяруць на дзяржаўную працу і ўсё такое, то ў яго першым чынам пацікавяцца: мову ведаеш? Ня ведаеш — да пабачэньня. Усё законна, усё правільна. У краме калі прадавачка працуе, яна павінна ведаць тую мову, на якой зможа паразумецца з пакупніком. І лепш, калі яна ведае і расейскую, і латыскую, і ангельскую. А калі ў мяне, напрыклад, яшчэ і кітайцаў шмат сярод кліентаў, то я буду шукаць гандляра, які яшчэ і кітайскую ведае. Бо такім чынам я больш сам зараблю, больш падаткаў заплачу дзяржаве, большы заробак людзям заплачу. Будзе больш грошай, і ўсім будзе толькі лепш. Вось так».

Цягам лістапада 2011 году ў Латвіі зьбіралі подпісы грамадзянаў краіны за наданьне дзяржаўнага статусу расейскай мове. Летась 20 сьнежня латыскі Цэнтравыбаркам агучыў вынікі: са 187 378 сабраных подпісаў сапраўднымі прызнаныя 174 845. Гэтай колькасьці хапіла для правядзеньня рэфэрэндуму аб дзяржаўным статусе расейскай мовы.

Глядзець камэнтары (7)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG