Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Прыдарожны гандаль з рызыкай для жыцьця й здароўя


У шмат якіх рэгіёнах уздоўж аўтамабільных дарог і нават вясковых вуліц часта можна бачыць гандляроў, якія ў вёдрах і кошыках прапануюць праежджым самую разнастайную прадукцыю — яблыкі, памідоры, бульбу, грыбы, ягады, рачную рыбу. У цяперашні эканамічны крызіс гэтая зьява набывае новыя асаблівасьці й значэньне. Падрабязнасьці — у рэгіянальным аглядзе «Свабоды».

ГОМЕЛЬШЧЫНА


Гандлярка пры дарозе: «Зь цяперашнімі цэнамі цяжка жыць»

Сёлета на Гомельшчыне прыдарожных гандляроў стала заўважна болей. У вёсцы Бабовічы, што непадалёк ад абласнога цэнтру, зэдлікі з гароднінай выстаўлены на кожнай бойкай вуліцы.

Вясковая кабета гэтак тлумачыць матывы свайго прыдарожнага гандлю:

«Грошай не хапае, пэнсіі малыя. А цэны зараз як паднялі! Бульбу, якой ёсьць нейкі лішак, дык яе трэба прадаць. Парсюка мы ўжо ня можам трымаць — цэны якія! Каб купіць парася, трэба за адно малое аддаць 350 тысяч. А каб вырасьціць яго, трэба ж і камбікорму купіць. А зараз усё дарагое, і камбікорм той дарагі. Вось і стараемся прадаць лішнюю бульбу й купіць таго ж мяса».


Кабета кажа, што індэксацыя пэнсіяў вяскоўцаў не пасьпявае за ростам цэнаў:

«Напрыклад, куплялі алей па 10 тысяч 900 — кошт яшчэ больш-менш прымальны, але пакуль пэнсію атрымалі, ён стаў ужо 15–18 тысяч. Вельмі цяжка стала жыць. У нас побач маладая сям’я, дык яны кажуць, што ня ведаюць, як сабраць дзяцей у школу. Я сама хацела ўнучку красовачкі купіць — два годзікі яму. Красовачкі тыя 65 тысяч каштуюць. Хіба ж такія цэны могуць быць? Дзіцятка, лічы, і году не паходзіць у іх — на наступны год жа яму трэба іншыя купляць».
Вельмі цяжка стала жыць. Нават маладая сям’я ўжо ня здольная сабраць дзяцей у школу!

У вёсцы цяпер кожны, хто не лайдак, імкнецца хоць неяк папоўніць сямейны бюджэт.

Маці дваіх дзяцей спадарыня Сьвятлана хоць і працуе ў сельгаспрадпрыемстве, але на прыдарожны гандаль ускладае асаблівыя надзеі:

«Кожны дзень прадам крышку — во й эканомія заробку. Лішняя капейка. Пакуль той заробак, можна пагандляваць і ў краму схадзіць. Зь цяперашнімі цэнамі цяжкавата жыць. Раней лягчэй можна было пражыць. Гэта сапраўды так. Заробак ня вырас, на тым самым месцы стаіць, а цэны ж падняліся».

Бабуля Вера таксама прадае пры вуліцы агуркі й грушы. Кажа, што свае дзеці ўжо набраліся гародніны, а лішкі — на продаж:

«Толькі дай, толькі дай. Прынясу вядзерца — купляюць. Прадаю тое, што лішняе. Самой жа ўсё трэба купіць — і муку, і крупы, і хлеб, і булку. Вось алей скончыўся, яго трэба купіць, а ён вельмі дарагі. Я сама ў краму ня ежджу — ногі хворыя. Трэба кагосьці папрасіць, каб купіў. На ўсё грошы й грошы — і пэнсія наша разыходзіцца».

Вясковы настаўнік і грамадзкі актывіст Адам Варанец з Добрускага раёну заўважае, што прыдарожны гандаль быў і раней, але цяпер ён значна актывізаваўся:

«Прычына, я думаю, зразумелая: людзям патрэбна капейка. Цэны значна ўзрасьлі, а заробкі засталіся на месцы. Людзям элемэнтарна не хапае грошай, так што зьява зразумелая. На радыяцыю, вядома, прыдарожную прадукцыю ніхто не правярае. І наагул усе гэтыя праверкі лёгка абысьці. Гэта нядобра, бо прадукцыя, вядома, трапляецца й няякасная ў радыяцыйным пляне, забруджаная. А грыбы дык наагул непажадана ўжываць. Раней прыяжджалі экспэрты са Швэйцарыі, мералі ў нас грыбы, дык у іх норма перавышана не на 5 ці там на 20 адсоткаў, а ў 800 разоў. Грыбы зь лесу нельга спажываць, яны ў любым выпадку будуць забруджаныя».

МАГІЛЁЎШЧЫНА


Найперш гандаль, каб дзяцей у школу сабраць

Гандлююць пры дарогах і на Магілёўшчыне. Часьцей вяскоўцы выстаўляюць яблыкі, бульбу ды свойскія ягады непадалёк ад сваіх хат. Радзей самі выходзяць з харчамі на шашу.

На ўзбочыне менскай шашы непадалёк ад райцэнтру Бялынічы жыхары навакольных вёсак выставілі на продаж дары лесу й сваіх гаспадарак. На сталах пад паветкай — грыбы, яблыкі, яйкі, ягады. Гутару з гандлярамі:
Каб зарабіць грошы, езьдзім у лес з сынамі.

Спадар: «У мяне трое дзяцей. Цяжка дужа жыць цяпер па такіх цэнах, па нашых заробках. Каб дзяцей у школу адправіць, на аднаго ня менш за мільён трэба. А дзе яго зарабіць? Зьезьдзім у лес з сынамі. Паўдня пазьбіраем. Тысяч сто пяцьдзясят, дзьвесьце можна зарабіць».

Спадарыня сталага веку: «Ну, а калі дапамога патрэбная дзецям? У мяне цэлая пэнсія застаецца. Дзеці будуюцца. Мушу дапамагаць ім, пакуль сілы ёсьць».

Карэспандэнт: «А нагул купляюць? Ці машыны спыняюцца?».

Спадар: «У параўнаньні зь мінулымі гадамі дужа кепска. Гэта зьвязана, відаць, зь фінансавым становішчам у краіне. Расейцы іншым разам спыняюцца. Вось яны бяруць. Па іх відаць, што мы нядорага бяром. І нават у аб’ёмах такіх нічогіх. Гэта мы, беларусы, бедныя».

Карэспандэнт: «Ваш, як цяпер модна казаць, бізнэс — вы даўно ім заняліся?».

Спадарыня сталага веку: «Як вось гэта тут траса, дык і я занялася. Але ў мяне машыны няма. І залатых завушніц у мяне няма. Ну, прадасі ты, як пашанцуе, на пяцьдзясят тысяч, дык гэта ж ня кожны дзень. Во цяпер яблык ёсьць, а ўзімку яго няма. Вось такі бізнэс».

Карэспандэнт: «У Бялыніцкім раёне ёсьць жа радыяцыйныя плямы. Квіткоў праверкі ў вас няма. Ці можна спадзявацца на тое, што людзі сумленна зьбіраюць — ня лезуць у радыяцыйныя зоны?».

Спадар: «Пра гэта я судзіць ня буду. Лічу, што там, дзе ёсьць што браць, там тое й бяруць».
Чарніцы я правярала. У мяне даведка. Гэты, наш лес, чысты.

Спадарыня: «Я правярала тут. Журавіны я здаю. Там радыяцыя. Магчымыя й немагчымыя нормы. Чарніцы я правярала. У мяне даведка. Гэты, наш лес, чысты. Я сама зь яго ем».

Ля гандляроў машыны часьцей прытарможваюць — рэдкія спыняюцца. Гандляры зь непрыхаваным расчараваньнем праводзяць вачыма тыя, што не спыніліся. За дзьве гадзіны, пакуль гутарыў з прыдарожнымі гандлярамі, спынілася толькі адна машына. Пакупніца пагутарыць адмовілася. Набыла на дваццаць тысяч грыбоў ды паўтара дзесятка яек. Зьехала. Грыбоў і яблык купляю і я. Гандляры непакояцца, што сваім мікрафонам я адганяю пакупнікоў.

БЕРАСЬЦЕЙШЧЫНА


Кошты ля дарогі: лісічкі — ад 5 да 6 тыс. за літровы слоік; маліны — 7 тыс.; ігрушы — 6 тыс. за кг; яблыкі — 3–5 тыс. за кг.

Берасьцейскія пэнсіянэры не прапускаюць нагоды, каб зарабіць на дарах прыроды. Штодзень жанчыны гандлююць пры дарозе дзеля нязначнага дадатку да пэнсіі.

Самі гандляры кажуць, што назьбіраць лісічак у лесе складана:

Спадарыня: «Калі па дванаццаць гадзін у дзень пахадзіць, то набераце кіляграмы два».

Лісічкі ў прыдарожных гандлярак каштуюць 5–6 тысяч за літар. Гандляркі тлумачаць, што збор грыбоў нагадвае лятарэю — бывае, назьбіраеш пару кіляграмаў і заробіш 10–12 тысяч. А іншым «шчасьліўчыкам», бывае, што ўдаецца зарабіць і 30 тысяч, але гэта калі пашанцуе:

Спадарыня: «Я ўчора натрапіла на грыбное месца, ужо калі сыходзіла дадому. А так я выхадзіла столькі, што вам і ня сьнілася. Два кругі такія зрабіла — кілямэтраў па дзесяць, напэўна».

Паходжаньне грыбочкаў — пытаньне складанае. Дакумэнтаў з санітарных службаў на ўтрыманьне радыяцыі ў лісічках жанчыны ня маюць. Хоць і запэўніваюць:

Спадарыня: «Я кожны год дзеля цікаўнасьці правяраю. Для сябе».

Нягледзячы на тое, што вялікага прыбытку прыдарожныя гандляры ня маюць, яны рады і такой магчымасьці падзарабіць:

Спадарыня: «Вельмі складана зарабіць. Але цяпер хоць ёсьць нешта, а зімою што?».

Але прыдарожны гандаль дазволены далёка не паўсюль, і калі ў размове з патэнцыйным пакупніком гандляры адчуваюць небясьпеку, то кажуць:

Спадарыня: «Гэта ня я, мужчына адышоў, ня ведаю…».

Тым ня менш людзі спыняюцца і набываюць прадукты ў прыдарожных гандляроў. Акрамя лісічак, за 5–6 тысяч за літар у іх можна набыць і садавіну з уласнага падворку — маліны па 7 тысяч за літар, ігрушы па 6 тысяч за кіляграм, яблыкі па 3–5 тысяч за кіляграм.

Журавіны — ратунак ад беднасьці

Жыхар Ганцавічаў Пятро Гузаеўскі ўдакладняе для «Свабоды» асаблівасьці сытуацыі напярэдадні масавага збору журавінаў. Па яго словах, палешукі спадзяюцца на ягады як на ратунак ад безграшоўя.

Гузаеўскі: «Ужо лічыцца, што сёлета цана за кіляграм журавінаў пачнецца з 20–25 тысяч рублёў за адзін кіляграм. А кожны спрактыкаваны зборшчык можа сабраць за дзень паўнюткі мех ягад.

Афіцыйна зьбіраць журавіны будзе дазволена з 5-га верасьня. А пакуль людзі ходзяць у брусьніцы. Кіляграм іх каштуе цяпер 8 тысяч рублёў.

Лясныя ягады — паратунак для многіх ганцаўчанаў, бо кошты ў райцэнтры цяпер вышэйшыя, чым у Баранавічах, а пагатоў у Менску ці Берасьці. Праблема для кожнай сям’і — як сабраць малых дзяцей у школы, а большых — на далейшую вучобу.

У чаканьні пакупнікоў.

Даведка «Свабоды»:

Увосень 2007 году дэпартамэнт «Белаўтадор», Дзяржаўтаінспэкцыя і Белкаапсаюз адзіным фронтам «прабівалі» сваю заканадаўчую ініцыятыву, каб вярнуць у Кодэкс РБ аб адміністрацыйных правапарушэньнях «савецкі парадак» — артыкул за незаконны прыдарожны гандаль. Але ініцыятыва «трох ведамасных каралёў» ня трапіла ў кодэкс, бо ў парлямэнт пасыпаліся скаргі ад насельніцтва.

Актывістка грамадзянскай кампаніі «Наш дом» Зінаіда Цімошык са Слуцку ў свой час актыўна дапамагала жыхарам вёскі Шышчыцы ў ажыцьцяўленьні іх ініцыятывы, каб упарадкаваць прыдарожны гандаль. Цяпер тут змайстравалі павеці над шырокімі прылаўкамі. Ля прыдарожнага міні-рынку — пафарбаваныя лаўкі, на дарозе — шырокая ўзбочына.

Цімошык: «У Шышчыцах цяпер акуратна ўсё зроблена, цывілізавана. А раней кошыкі, напрыклад, з далікатнымі ягадамі ставілі на зямлю, пад пыл ад транспарту. Таму добра, што на Случчыне чыноўнікі зразумелі: тутэйшых людзей, як гаворыцца, ня выкурыць з гэтай дарогі. Такі гандаль існаваў не адно стагодзьдзе. Улада пайшла на кампраміс, і тутэйшыя цяпер ня мусяць езьдзіць са сваім таварам у Слуцак ці нават Менск. Людзі карыстаюцца магчымасьцю трохі падзарабіць грошай. Пры цяперашняй бядотнай сытуацыі для іх кожны рубель ня лішні».
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG