Лінкі ўнівэрсальнага доступу

“У Панізоўі большасьць будзе галасаваць за тых, каго ўлады прапануюць”


У вёску Панізоўе мне давялося прыехаць з завочнай насьцярогай ды вымушаным спазьненьнем. Сьпярша аршанскія апазыцыянэры праінфармавалі, што невялікаму паселішчу ў 400 жыхароў так афіцыйна і ня вызначылі, у межах якой выбарчай акругі яно будзе галасаваць у часе мясцовых выбараў. Прынамсі, пра гэта не напісала і вэртыкальная «Аршанская газэта». Я ж, падышоўшы а 5 раніцы на Аршанскі аўтавакзал, на электронным табло ўбачыў толькі дадзеныя ўчарашніх вечаровых маршрутаў. І... пайшоў шукаць кавы. Праз гадзіну мой аўтобус адышоў, табло ж засталося нязьменным. Супрацоўніца аўтавакзалу распавяла, што такая сытуацыя доўжыцца 2 месяцы... Але, нарэшце, спыняюся ля чыгункі, якая праходзіць праз ускраіну Панізоўя.

Казлова: «Таварнякі вельмі рэдка праходзяць…»

Гэта ўжо мая першая вясковая знаёмая — 72-гадовая спадарыня Аляксандра Казлова. Худзенькая бабуля цягла ў старожку два поўныя вядры з дрывамі. Працавала манцёрам пуці, жыве тут 23 гады. Цяжка, не здымаючы плашча, апусьцілася на лаўку. І — адразу пра тое, што найбольш хвалюе яе ўжо гадамі.

Казлова: «Хата не прыватызаваная — мяне „накалолі“, бо дах быў бэтонны, у цякучасьці і патоках. Мне кажуць — не прыватызуй, бо шыфэрам дах не накрыюць. Пачакала — дык трэба ўтрая плаціць. Цяпер усё парушылася — бачыце, падлога на дзірках, дзьверы, вокны паляцелі — ніхто нічога ня робіць. Кожны месяц плачу 22 тысячы, дровы купляю ды цягаю. У мяне калёнка паўтара года на двары не працуе — за кілямэтар трэба дарогу прачысьціць і вады прынесьці. Цяпер газ падключаюць — трэба 300 тысяч і кацёл купіць. Але як падключаць — кватэра ж не мая!»

Пра тое, што адбываецца ў вёсцы, — таксама без аптымізму.

Казлова: «Панізоўцы працуюць на птушкафабрыцы, чалавек 5 ці 6 на фэрме — таксама за капеечкі. Мужчын наагул няма, адны жанчыны — і як мухі мруць. Ні ўлада, ані Лукашэнка не дапамогуць — кіньце!»

Але калі разгарэліся дроўцы, узгадала, што ўсё жыцьцё была цёткай-весялухай.

Казлова: «У нас фальклёрны ансамбль. Частушку прасьпяваць? Зараз!

(Сьпявае.)

Мой мілы Міхаіл маю кофтачку прапіў,
А я маху не дала — яго кальсоны прапіла…»

(Сьмех.)

Пасьля 10-й раніцы адчынілася бібліятэка. Бібліятэкарка Ірына распавяла легенду пра паходжаньне паселішча.

Ірына: «Пан угнявіўся на сваіх прыгонных сялян. Апусьцілася зямля з тым панам, і атрымалася Панізоўе…»

Спадарыня Ніна Мачульская, што загадвае бібліятэкай 12 гадоў, напачатку выявіла юнацкі савецкі аптымізм. Які я — дайце веры — аніяк ня змог падтрымаць.

Мачульская: «Я хачу зрабіць турыстычны тур „Зямля бацькоў — мая зямля“. Помнік адзіны павінен увайсьці памерлым воінам. Буду расказваць на 9 траўня — тут бывае шмат расейцаў. Удзельнік вайны ў нас — быў у Бэрліне, на Курскай дузе…»

Карэспандэнт: «А колькі чытачоў у дзень прыходзіць?»

Мачульская: «Калі 12, калі 5-6. Самі ходзім па аддаленых вёсках — вунь у мяне графік. У мяне бабкі пэрыёдыку любяць, кнігі гістарычныя. Зарплаты хацелася, канечне, трохі болей, чым 300 — я акадэмію Горацкую скончыла, аграном па спэцыяльнасьці…»

Зайшла пагутарыць і 37-гадовая Галіна Крышталь. Цёпла апранутая — штодзень выстойвае прадавачкай на аршанскім кірмашы. Аднак…

Крышталь: «Невыгодна. Заробкі на кірмашы маленькія зусім — прадаю гародніну, садавіну за 4% ад выручкі. Можа, 4, мо 5 тысяч у дзень выходзіць. На транспарт 3 тысячы — большасьць дзённага заробку. Сама бухгальтар — уладкавацца няма дзе. І тут адна крама. Раней у калгас можна было пайсьці папрацаваць — цяпер няма, перабіваемся. Панізоўе — паміраючая вёска…»



Перад мясцовай сярэдняй школай, дзе за 70 навучэнцаў, разгаварыўся з вартаўніком, спадаром Мікалаем. Той паведаміў парадаксальную рэч — некаторыя дзеткі зь вялікага пасёлку за 12 км, дзе школа абсталяваная кампутарамі, ходзяць-езьдзяць у Панізоўе.

Вартаўнік: «Некаторыя дзеткі, ведаючы, што лягчэй вучыцца, ходзяць сюды. У Панізоўі плюс у тым, што клясы малакамплектныя і настаўнік мае больш магчымасьці працаваць індывідуальна…»

Навучэнка са зьнешнасьцю лялькі, Юля Стурба, нібы ў тон падтрымлівае «патрыятычную» размову.

Стурба: «Сама з Панізоўя, любімая школа. Мне тут і жыць падабаецца. Ня тое што працаваць — а паветра сьвежае, лес, прырода. Ня тое што ў горадзе…»

У школе ў часе пярэрвы наўздагад спыняю, як аказваецца, каго мне трэба — настаўніцу беларускай мовы, спадарыню Вольгу Сучак. Настроеная баявіта.

Сучак: «Беларускамоўная школа, і я патрабую, каб гаварылі па-беларуску. У нас адна гадзіна літаратуры на тыдзень, мовы — дзьве. Малавата! Мы пра гэта даўно гаворым — у міністэрства такая палітыка! Калі мы хочам навучыць дзіця, каб свабодна валодала беларускай мовай, якая лічыцца адной зь дзяржаўных, урокаў мовы, пачынаючы з пачатковых клясаў, павінна быць гадзіны тры на тыдзень мінімум, адной гадзіны літаратуры ў 11 клясе, канечне, мала…»

Гучыць званок, і ўжо на бягу суразмоўніца кідае:

Сучак: «Моладзь рэдка застаецца — акрамя школы, крамы, бібліятэкі, нічога няма. На фэрме — сотні пад тры…»

На другім канцы вёскі па пояс у сумётах прабіраюся да хаты, дзе жыве 70-гадовы пэнсіянэр, спадар Мікалай Макарэвіч зь беспрацоўным сынам Аляксандрам, які дабудоўвае варыстую печ. Гаспадары сустракаюць гасьцінна.

Макарэвіч: «Прысядзьце, пагаворым, пазнаёмімся. На пэнсіі, плацяць рэгулярна. Я Макарэвіч — як рок-музыка. Інвалід 2 групы — адзінае, што ў горад бясплатна магу зьезьдзіць. Людзі ўміраюць старыя, дзеці паразьехаліся — хаты прадаюць.Тут засталося 6 карэнных жыхароў. На птушкафабрыцы 40 гадоў прапрацаваў кіроўцам…»

Карэспандэнт: «А птушкафабрыка дапамагала?»

Макарэвіч: «Адзіны раз, калі ішоў на пэнсію, дала машыну прывезьці брыкет. На пэнсіі 8 гадоў сам плачу…»

Стары, закурыўшы, сам пачынае пра палітыку. Дакладней, пра Лукашэнку.

Макарэвіч: «Ён б’ецца, як рыбіна аб лёд. Яму палкі ўстаўляюць на ўсю сілу…»

Карэспандэнт: «Будзеце галасаваць за яго?»

Макарэвіч: «Будзе бачна. Ты за Лукашэнку будзеш?»

Карэспандэнт: «А я не галасаваў за Лукашэнку…»

Макарэвіч: «А я на выбары не хаджу — самі прыйдуць…»

Карэспандэнт: «А ведаеце дэпутата вашага ў сельсавеце?»

Макарэвіч: «Ведаў аднаго. А цяпер памянялася…»

Ідучы на птушкафабрыку, сустракаю пажылога спадара — у яго самотны выгляд.

Спадар: «На птушкафабрыцы запісалі чакаць — па аб’яве сёньня хадзіў. Маладога ўзялі, 30 гадоў. Мяне запісалі, але — „вы нам, пэўна не падыходзіце“. Мне 56 гадоў…»

Як працяг — ля самой фабрыцы невялікая камэрцыйная крама-павільёнчык. Заходжу — унутры пустэльна. Толькі прадавачка — індывідуальная прадпрымальніца, спадарыня Тацьцяна Хадорка. Акуратна адзетая і зусім не з «гандлярскім» тварам. Мае здагадкі выяўляюцца слушнымі — яна былая настаўніца на пэнсіі. Вырашыла на старасьці веку паспрабаваць сябе ў бізнэсе. Ну і як?

Хадорка: «Самае хадавое — яблыкі, лімоны, крупы, пячэньне. Калі людзі атрымліваюць заробак, добрая выручка. А ў сярэднім таваразварот 200 тысяч — прадукцыя беларуская. За зямельны ўчастак плачу 30 тысяч. Вельмі б хацела пашырыць асартымэнт, але ўсё ў фінансах — крэдыты нам не даюць…»


Мае знаёмыя з Воршы раілі абавязкова сустрэцца з адзіным у Панізоўі апазыцыянэрам, сябрам БСДП (Г), былым заатэхнікам, спадаром Мікалаем Антаневічам. Ягоная хата — на ўскраіне, адкуль адкрываюцца цудоўныя краявіды акурат на «панізоўе» — хваёвыя гаі, сьцішаныя сьнегам палеткі, якія, здаецца, зьліваюцца зь небам. На двары пасьвіўся конь. Гаспадар гатаваў няхітрую ежу з бульбы. Але тут жа кінуў і загаварыў са мной пра будучыя мясцовыя выбары.

Антаневіч: «Большасьць пэнсіянэраў будуць галасаваць за тых, каго ім прапануюць. Робіцца аўтаматам, даўно і ўвайшло ў традыцыю. Тыя, хто на вытворчасьці, будуць пад уплывам меркаваньня кіраўніцтва. Народ настроены абыякава. Ніхто кандыдатаў ня ведае. Літаральна за дзень-два да выбараў, можа, павесяць абвестку ў бібліятэцы, на пошце, у краме. Але каб прыйшоў агітатар — вось ён так сабе праявіў — няма! Лічыцца, людзі прагаласуюць. І галоўнае, як наверх прагаласавалі…»

Карэспандэнт: «Вы адчуваеце сябе апазыцыйным ваўком-адзінцом?»

Антаневіч: «Няма такіх людзей, якія б працавалі ў сыстэме, але былі сапраўды народнымі. Сыстэма ўпарадкаваная, моцная. Патрэбныя альтэрнатыўныя кіраўнікі, але іх няма — ідзе дарвінаўскі адбор. Хто моцна штурхаецца, той і наверсе. А чалавек добрасумленны — так, застаецца, як правіла, убаку…»

Карэспандэнт: «Панізоўе паміраючай вёскай назвалі некалькі чалавек, а знаходзіцца на добрай аўтатрасе. Вы б змаглі змадэляваць, як выжыць Панізоўю?»

Антаневіч: «Сацыяльныя пытаньні вырашаюцца птушкафабрыкай, а які ў яе будзе эканамічны рост, цяжка змадэляваць. Для гэтага трэба добра зямлю апрацоўваць, атрымаць таннае зерне, мець рынкі. Пытаньне стаіць водазабесьпячэньня. Тут жа побач комплексы вялізныя — 54 тысячы жывёл, 20 тысяч курэй. Вада ідзе з глыбінных сьвідравінаў. Але бог ведае, якая яна паводле хімічнага аналізу і біялягічных паказчыкаў!»

Карэспандэнт: «А вашы дэмакратычныя перакананьні як сфармаваліся?»

Антаневіч: «У свае часы быў камуністам, верыў, што народ ідзе да лепшага. А пасьля 90-х, калі вядомымі сталі факты, што цяпер ведае ўвесь сьвет, зразумеў, што гэта падман. Уступіў у БСДГ. „Народная воля“ не даходзіць, на „Свабоду“ няма прыймача настроіць, літаратуры няма. Хачу, каб болей было свабоды слова, інфармацыі!»
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG