Нядаўна знакаміты амэрыканскі палітоляг Зьбігнеў Бжэзінскі выступіў з прапановаю ў хуткім часе распачаць новы раўнд пашырэньня NATO. Гэты этап, названы Бжэзінскім “кіеўскім раўндам”, павінны ўключаць у сябе Ўкраіну, Грузію, Армэнію і Беларусь. Наколькі верагодна, што гэтая прапанова будзе ўвасобленая ў жыцьцё? Ці можа паспрыяць яе рэалізацыі нядаўняя зьмена ўлады ў Грузіі? У чым можа палягаць мэта чарговага пашырэньня Паўночнаатлянтычнага альянсу? На гэтыя тэмы ў “Праскім акцэнце” разважаюць палітолягі чатарох краінаў: зь Менску – Андрэй Фёдараў, з Тбілісі – Іўліян Хаіндрава, з Масквы – Леанід Радзіхоўскі і з Кіева – Міхаіл Пагрэбінскі.
(Дракахруст: ) “Патрыярх амэрыканскай палітыкі і паліталёгіі, выступаючы ў Варшаве, казаў, што “варшаўскі раўнд” пашырэньня NATO, калі да альянсу далучыліся Польшча, Вугоршчына і Чэхія, “ліквідаваў найбольш відавочную спадчыну “халоднай вайны”. Працягам гэтага, паводле Бжэзінскага, стаў “віленскі раўнд”, маецца на ўвазе далучэньне да NATO сямі ўсходнеэўрапейскіх дзяржаваў, якое афіцыйна адбудзецца праз поўгады. Палітоляг гаворыць пра трэцьцю фазу, пра “кіеўскі раўнд”, які мусіць пачацца ў хуткім часе.
“Украінскі народ заслугоўвае месца ў гэтай супольнасьці, калі ён гэтага жадае – гаворыць Бжэзінскі і працягвае – такія ж пляны, як бы непраўдападобна яны ні выглядалі, маюць месца і адносна Беларусі, і якімі б доўгатэрміновымі не выглядалі – маюць месца ў рэшце рэшт і адносна Грузіі і Армэніі”.
Зразумела, навуковец, які не займае зараз аніякіх афіцыйных пасадаў, ня ёсьць кіраўніцтвам NATO. Аднак Збігнеў Бжэзінскі неаднаразова ў мінулым быў заканадаўцам палітычнай моды, абнародаваныя ім стратэгіі праз пэўны час рабіліся афіцыйнай палітыкай Вашынгтону.
Варта адзначыць, што і цяперашняе кіраўніцтва Ўкраіны, і былое кіраўніцтва Грузіі ўжо даволі даўно прадэкляравала эўраінтэграцыю, прынамсі ўступленьне ў NATO, як галоўны накірунак сваёй замежнай палітыкі. Ужо зараз адбываецца руцінны працэс ўзгадненьня пазыцыяў, крытэраў, высілкаў Кіеву і Тбілісі гэтыя патрабаваньні задаволіць.
Але Збігнеў Бжэзінскі, як можна зразумець, вядзе гаворку не пра працяг гэтай руціны, а пра пэўны прарыў. Ці магчымы гэты прарыў? Паколькі меркаваны раўнд Бжэзінскі называе кіеўскім, першае пытаньне – ва ўкраінскую сталіцу, дырэктару інстытуту палітычных дасьледаваньняў і канфлікталёгіі Міхаілу Пагрэбінскаму”.
(Пагрэбінскі: ) “Я думаю, тое, пра што гаворыць сп. Бжэзінскі, ёсьць плян, які ён мае даўно, і ён не зьвязаны зь сёньняшнімі абставінамі. Гэта асабліва кідаецца ў вочы, калі ён узгадвае Грузію ці Беларусь. Есьць канцэпцыя "вялікай шахматнай дошкі" Бжэзінскага, дзе за краінамі постсавецкай прасторы разьмеркаваныя пэўныя ролі. Але, на мой погляд, чакаць нейкага прарыву найбліжэйшым часам ня варта. У нас ва Ўкраіне ёсць паступовая і даволі плённая праграма супрацоўніцтва з NATOўскімі структурамі. Значная частка ўкраінскай эліты і кіраўніцтва дзяржавы яе падтрымлівае. Але чакаць, што Ўкраіна праз два-тры гады стане сябрам NATO, ня варта. Аднак я згаджаюся з Бжэзінскім, што Ўкраіне лягчэй стаць сябрам NATO, чым сябрам Эўразьвязу, хаця нам больш выгадна стаць сябрам Эўразьвязу, чым NATO. А тое, што пэрспэктывы ўваходжаньня ёсьць – гэта натуральна. У ЗША ёсьць уплывовыя сілы, зарыентаваныя на гэта, і сёньня яны, так бы мовіць, замаўляюць музыку. Нават калі год таму адносіны паміж Украінай і ЗША былі даволі кепскімі, міністар абароны ЗША Дональд Рамсфэльд, яго намесьнік Пол Вульфавіц адстойвалі пашырэньне вайсковага супрацоўніцтва з Украінай. Такой жа лініі прытрымліваецца і новы міністар абароны Яўген Марчук. Калі на сваіх месцах застануцца міністры абароны ЗША і Ўкраіны Рамсфэльд і Марчук, а на чале дзяржаваў – Леанід Кучма і Джордж Буш, ёсьць пэрспэктыва паскарэньня інтэграцыйных працэсаў у вайсковай сфэры. Але гэты працэс шчыльна зьвязаны са стасункамі Расеі з NATO, Расеі са Злучанымі Штатамі, і ў кожны момант гэты працэс можа быць як загамаваны, гэтык прыскораны”.
(Дракахруст: ) “Больш аптымістычны погляд на пэрспэктыву “кіеўскага раўнду” пашырэньня NATO мае грузінскі палітоляг Іўліян Хаіндрава. Аднак, паводле яго, Бжэзінскі нездарма назваў яго “кіеўскім” – Украіна, лічыць сп. Хаіндрава, ключавое зьвяно працэсу”.
(Хаіндрава: ) “Паміж жаданьнем і магчымасьцю ёсьць вялікая дыстанцыя. Гэта выглядае вельмі пажаданым, і мяркую, што гэты накірунак мог бы стаць адным з прыярытэтных для Захаду. Але шмат што будзе залежыць ад вынікаў прэзыдэнцкіх выбараў ва Украіне і ад таго, які вэктар замежнапалітычнай арыентацыі будзе пераважаць ва Ўкраіне. Калі яе роля будзе заставацца такой жа, як у аб'яднаньні ГУУАМ, тады і зьменаў ня будзе. Але калі ва Ўкраіне да ўлады прыйдуць выразна празаходнія сілы, то гэты накірунак будзе пэрспэктыўным. Мы ў Грузіі разам з Украінай будзем мець больш моцны стымул да дзеяньня, чым безь яе. Безь яе мы далекавата, а праз Украіну мы ўжо патрапляем у гэтую паласу”.
(Дракахруст: ) “Супрацоўнік беларускага міжнароднага інстытуту палітычных дасьледаваньняў Андрэй Фёдараў мяркуе, што пры ўсёй няпэўнасьці прагнозаў Украіна і нават Грузія маюць лепшыя шанцы патрапіць у NATO, чым Беларусь”.
(Федараў: ) “Калі мець на ўвазе гэты "кіеўскі раўнд" цалкам – Украіна, Беларусь, Грузія, Армэнія, то гэта мне падаецца ня вельмі верагодным, а дакладней, вельмі неверагодным. Але часткова, праз пэўны час, хаця магчыма і ня вельмі далёкі, мяркую, што Ўкраіна і Грузія могуць далучыцца да NATO. Што тычыцца Беларусі, то ў мяне ёсьць на гэты конт вялікія сумненьні”.
(Дракахруст: ) “Нарэшце, расейскі палітоляг Леанід Радзіхоўскі, не выключаючы магчымасьці далейшага пашырэньня NATO, ставіць пытаньне: “А навошта гэта самому Паўночнаатлянтычныму альянсу?”
(Радзіхоўскі: ) “Зразумела, што Расея будзе катэгарычна супраць, гэта відавочна. Відавочна, што Расею зламаюць, як яе зламалі наконт Усходняй Эўропы і Прыбалтыкі. Ясна, што ва Ўкраіне ёсьць уплывовыя сілы, якія выступаюць за гэта. Але ва Ўкраіне, у адрозьненьні ад Прыбалтыкі, дзе быў поўны кансэнсус у гэтым пытаньні, значная частка палітыкаў будзе супраць. Ну і пытаньне, у якой ступені само NATO хоча атрымаць такія “падаруначкі”, напрыклад, Грузію. Ва Ўкраіне ёсьць пэўная стабільнасьць, але ў Грузіі ёсьць зьявы, якія наўпрост супярэчаць статуту NATO, напрыклад, тэрытарыяльная неўрэгуляванасьць, некалькі аўтаноміяў хочуць выйсьці са складу Грузіі, гэта можа прывесьці да вайны. Навошта NATO гэты “галаўны боль”, ня вельмі зразумела”.
(Дракахруст: ) “Зьбігнеў Бжэзінскі выступіў са сваёй канцэптуальнай прамоваю пра “кіеўскі раўнд” пашырэньня NATO ў сёлетнім кастрычніку, да таго, як у Грузіі адбылася “рэвалюцыя ружаў”. Але магчыма, самі па сабе гэтыя падзеі робяць верагоднасьць рэалізацыі сцэнару Бжэзінскага больш высокай? Гаворыць беларускі палітоляг Андрэй Фёдараў”.
(Федараў: ) “Зараз шмат аналітыкаў разважаюць, ці магчымы грузінскі сцэнар для Ўкраіны. Я б нагадаў, што Грузія і пры Шэварнадзэ заяўляла ягонымі вуснамі, што яна ня супраць таго, каб далучыцца да Паўночнаатлянтычнага альянсу. З гэтага пункту гледжаньня мне здаецца, што замежная палітыка Грузіі ў гэтым накірунку ня будзе вельмі адрозьнівацца ад ранейшай. Што тычыцца Ўкраіны, то там, падаецца, склаўся пэўны кансэнсус паміж атачэньнем прэзыдэнта і большасьцю Вярхоўнай Рады. Акрамя камуністаў там уся палітычная эліта вызначылася ў накірунку свайго руху, і гэты накірунак – Захад. Мне здаецца, што Грузія вельмі далёкая ад выкананьня тых умоваў, якія выстаўляе NATO сваім кандыдатам. Украіна таксама далёка, але Грузія яшчэ далейшая. Мне здаецца, што гэта вельмі праблематычна”.
(Дракахруст: ) “Іўліян Хаіндрава выказаў спадзяваньне, што ва Ўкраіне ў наступным годзе да ўлады прыйдуць “выразна празаходнія сілы”, гэтак жа, як зараз яны прыйшлі да ўлады ў Грузіі. Але што значыць “выразна празаходнія”? Хіба ня быў празаходнім палітыкам Эдуард Шэварнадзэ?”
(Хаіндрава: ) “У Шэварнадзэ гэта мела сэзонны характар. Летам, калі яму не былі патрэбныя расейскія энэрганосьбіты, ён бываў вельмі празаходнім, а зімою, калі без расейскага газу і электрычнасьці ў Грузіі рабілася халодна і цёмна, ён рабіўся прамаскоўскім. На зьмену падобным дзеяньням, уласьцівым як Шэварнадзэ, гэтак і Кучму, павінная прыйсьці пасьлядоўная палітыка, і ня толькі вонкавая, але абавязкова і ўнутраная. Асноўная прэтэнзія да Шэварнадзэ палягае ў тым, што, падтрымліваючы ў асноўным усё ж вонкавую арыентацыю Грузіі, унутры краіны нічога празаходняга не адбывалася. Гэты разрыв паміж вонкавай і ўнутранай палітыкі ў рэшце рэшт і прывёў да краху Шэварнадзэ. Гэты небясьпечны разрыў трэба пераадолець у першую чаргу.
Новая ўлада ў Грузіі – гэта прынцыпова іншае пакаленьне, гэта людзі, для якіх заходнія лібэральныя каштоўнасьці – не рыторыка, а палітычнае крэда. Яны лічаць, што нармальны шлях разьвіцьця Грузіі – гэта эўрапейскі шлях, а не савецкі і нават, калі хочаце, ня постсавецкі.
Калі нешта падобнае адбудзецца ва Ўкраіне, гэта будзе мець яшчэ большае значэньне з прычыны яе геаграфічнага становішча і маштабаў. З улікам грузінскага досьведу гэта можа выклікаць ланцуговую рэакцыю, якая можа закрануць Малдову, Беларусь і дзьве іншыя дзяржавы паўдзённага Каўказу”.
(Дракахруст: ) “Але ці пярайме Ўкраіна, так бы мовіць, “эстафэту” ад Грузіі? І пытаньне ня толькі ў магчымасьці “тбіліскага варыянту”, і нават не ў магчымай перамозе на прэзыдэнцкіх выбарах будучага году Віктара Юшчанкі – прадстаўніка тых самых “выразна празаходнііх сілаў”. Нават проста зьмена пакаленьня пры ўладзе – ці не наблізіць гэта рэалізацыю сцэнару Бжэзінскага? Гаворыць Міхаіл Пагрэбінскі”.
(Пагрэбінскі: ) “Па-перашае, я не лічу што ў Грузіі ўжо ўсё вырашана і што ратацыя элітаў адбылася. Яшчэ трэба зразумець, наколькі гэтыя людзі змогуць кансалідаваць Грузію. Я баюся, што там усё толькі пачынаецца. Што тычыцца Ўкраіны, то я лічу, што незалежна ад таго, хто пераможа на выбарах 2004 году, украінскі нацыянальны інтарэс будзе прагматычна ўлічваць усе реаліі, стасункі гульцаў на эўрапейскай і глябальнай прасторы. І хто б ня быў прэзыдэнтам Украіны, ён будзе ўлічваць адносіны з Расеяй, адносіны Расеі са Злучанымі Штатамі, Расеі з NATO. Я не чакаю ад выбараў істотнай зьмены элітаў, гэта будзе адбывацца паступова, гэтак, як у Грузіі, ня будзе дакладна, бо ў нас няма гэтай генэрацыі маладых людзей, гатовых да таго, каб браць уладу”.
(Дракахруст: ) “Леанід Радзіхоўскі казаў, што яму незразумелыя самыя матывы далейшага пашырэньня NATO. У свой час звышмэтаю альянсу была абарона ад камунізму. Таму сярод сябраў NATO былі тады і такія краіны, як Турцыя, грамадзкі і палітычны стан якой быў далёкі ад дэмакратычных стандартаў. А што ёсьць звышмэтай цяпер? Змаганьне зь міжнародным тэрарызмам, абвешчанае адміністрацыяй Джорджа Буша? Ці, хаця гэта не гаворыцца адкрыта, геапалітычнае супрацьстаяньне, стрымліваньне Расеі?
У сваім выступе Зьбігнеў Бжэзінскі казаў пра непазытыўныя тэндэнцыі ў расейскай палітыцы, прынамсі, падаўленьне свабоды слова і жорсткія дзеяньні ў Чачэніі. Тут варта прыгадаць і некаторыя апошнія крокі Масквы ў дачыненьні да суседзяў, крызыс вакол украінскай выспы Тузла і гульні расейскай дыпляматыі з грузінскімі аўтаноміямі. Гаворыць Андрэй Фёдараў”.
(Фёдараў: ) “Вы маеце рацыю, калі кажаце пра дзеяньні Расеі ў "блізкім замежжы". Падтрымка з боку Расеі грузінскіх аўтаноміяў сьведчыць пра тое, што Расея імкнецца трымаць руку на горле Грузіі, каб яна ня надта свавольнічала. І расейскія паводзіны вакол Тузлы былі таксама ня вельмі прыстойныя. Але калі адказваць на Вашае пытаньне, трэба ўсё ж падзяляць меркаваньні Бжэзінскага і меркаваньні кіраўніцтваў дзяржаваў, што ўваходзяць у NATO. Гэта ўсё ж не адное і тое ж. У Бжэзінскага idee fixе абкласьці Расею з усіх бакоў, каб яна не магла рэалізаваць свае кепскія намеры, калі падзеі пачнуць разьвівацца паводле найгоршага сцэнара. Што тычыцца кіраўніцтваў цяперашніх дзяржаваў NATO, у іх, здаецца, крыху іншае меркаваньне. Я пакуль што ня бачу моцнага імкненьня кіраўніцтва альянсу да яго пашырэньня. Яны толькі-толькі "пераварылі" першую хвалю, першыя 3 краіны, у 2004 годзе ў іх будзе адразу 7 новых сябраў, прычым, калі шчыра казаць, значна меньш падрыхтаваных, чым тыя тры, да NATOўскіх стандартаў. І таму ім спатрэбіцца шмат часу, каб падвесьці іх пад свае стандарты, і яшчэ доўга ім будзе не да прыёму новых сябраў. З другога боку, нягледзячы на ўсе тыя нэгатыўныя працэсы, якія адбываюцца ў Расеі, пакуль што нельга сказаць, што яна ўяўляе сабою вялікую пагрозу. У будучыні гэта ня выключана, але зараз гэта ня так, а кіраўніцтву NATO трэба вырашаць пытаньні сёньняшняга дня, і гэтак далёка яны не заглядваюць”.
(Дракахруст: ) “Пра тое, як бачыцца сэнс наступнага раўнду пашырэньня NATO з Тбілісі, гаворыць Іўліян Хаіндрава”.
(Хаіндрава: ) “Барацьба з тэрарызмам набыла новае гучаньне ў сьвятле апошніх падзеяў, і гэта ўяўляецца адным з прыярытэтаў NATO. Што тычыцца Расеі, то тут размова ідзе не пра супрацьдзеяньне ёй, але пра звужэньне расейскага ўплыву да тых маштабаў, якія адпавядаюць яе месцу на міравой арэне. Гэта, на мой погляд, сапраўды адна з задачаў NATO. Гэтая арганізацыя абараняе дэмакратыю, лібэральныя каштоўнасьці, мае на мэце пашырэньне свайго арэалу, і тут яна сустракае супрацьдзеяньне з боку Расеі з прычыны самай сутнасьці сёньняшняй Расеі. Там, з аднаго боку, пануе "кіраваная дэмакратыя", гэта значыць – не дэмакратыя, а з другога – пераважаюць гегеманісцкія, а не партнэрскія тэндэнцыі. Напрыклад, калі ідзе размова пра неабходнасьць паляпшэньня грузіна-расейскіх адносінаў, мы ўвесь час сутыкаемся з боку Расеі са спробамі дыктату, са спробамі накінуць свае правілы гульні. Робіцца гэта даволі брутальнымі і салдафонскімі мэтадамі. Партнэрскі падыход з боку Расеі да постсавецкіх краінаў пакуль ня стаў рэчаіснасьцю, і невядома, ці стане такім у найбліжэйшай будучыні”.
(Дракахруст: ) “Зусім іншы погляд на мэты “кіеўскага раўнду” пашырэньня NATO мае расейскі палітоляг Леанід Радзіхоўскі”.
(Радзіхоўскі: ) “Наконт супрацьстаяньня тэрарызму – ніякіх тэрарыстаў ва Ўкраіне заўважана не было, у Беларусі тым больш. У Грузіі тэрарыстаў, прынамсі чачэнскіх, хапае, гэта праўда, але я ня ўпэўнены, што NATO гарыць жаданьнем высьвятляць адносіны з чачэнскімі тэрарыстамі на тэрыторыі Грузіі. Так што супрацьстаяньне тэрарыстам як матыў далейшага пашырэньня NATO – гэта ўвогуле лухта. Геапалітычнае супрацьстаяньне Расеі – безумоўна. Гэтай ідэяй заражаная пэўная частка NATOўскіх і каля-NATOўскіх палітыкаў, прынамсі, Бжэзінскі. Гэтак жа, як ідэямі супрацьстаяньня Амэрыцы заражаныя некаторыя раўналеткі Бжэзінскага ў Маскве, напрыклад, Прымакоў. Але значная частка расейскіх палітыкаў не хварэе на гэтыя ідэі, і значная частка заходніх палітыкаў не хварэе на ідэю геапалітычнага супрацьстаяньня Расеі.
Супрацьстаяньне максымальна аслабелай Расеі – гэта абсурд. Расеі патрэбная дапамога, а не супрацьстаяньне. Расея не зьяўляецца ані актуальным, ані патэнцыйным агрэсарам, у яе няма сілаў на экспансію. Наадварот, у Расеі самой у найбліжэйшыя гады могуць пачацца праблемы, напрыклад, тэрытарыяльныя праблемы на Далёкім Усходзе.
Я мяркую, што галоўны матыў пашырэньня NATO – не антытэрарыстычны і не антырасейскі, а чыста бюракратычны. NATO пашыраецца ня ўздоўж "дугаў нестабільнасьці" Бжэзінскага, а паводле закону Паркінсона: любая бюракратычная арганізацыя пашыраецца да тае пары, пакуль яе ня спыняць звонку”.
(Дракахруст: ) “Цяперашняе кіраўніцтва Ўкраіны і кіраўніцтва Грузіі (ранейшае і цяперашняе), па меншай меры, дэкляруе імкненьне ў NATO. Беларускае кіраўніцтва дэкляруе зусім іншыя, адваротныя рэчы: Аляксандар Лукашэнка з гонарам назвае Беларусь фарпостам Ўсходу, фарпостам супрацьдзеяньня заходняму ўплыву. Афіцыйны Менск выказваўся супраць пашырэньня NATO нават больш рэзка і рашуча, чым Крэмль. Тым больш дзіўным гучыць фрагмэнт выступу Бжэзінскага, прысьвечаны Беларусі: “Я не зусім упэўнены, павінныя мы ставіцца да Лукашэнкі, як ставіліся пасьля 1981 году да Ярузэльскага, да якога разам з усёй яго сыстэмай ужываўся астракізм, ці як да Чаўшэску ў 70-80-х гадох, якога мы ўсяляк прыманьвалі і заахвочвалі. Відаць, у дадзеным выпадку, улічваючы ўсе рэаліі, трэба спалучаць абедзьве гэтыя тактыкі”. Заўважым, што гэтыя меркаваньні наконт заахвочваньня кіраўніка Беларусі зыходзяць не ад эўрапейскага прыхільніка пакрокавага “мяккага” падыходу, а ад амэрыканскага выразьніка жорсткай геапалітычнай дактрыны. Эўрапейскія палітыкі, што выступаюць за, так бы мовіць, прыманьваньне Лукашэнкі, спадзяюцца такім чынам спрыяць дэмакратызацыі Беларусі. Сам аб’ект параўнаньня, абраны Бжэзінскім, сьведчыць пра тое, што ён не разьлічвае на тое, што такая палітыка прывядзе да лібэралізацыі рэжыму. Рэжым Чаўшэску быў, дарэчы, адным з самых жорсткіх у сацыялістычным лягеры. Разльлік і ў адносінах да камуністычнай Румыніі, і да цяперашняй Беларусі – на іншае. Гаворыць Андрэй Фёдараў”.
(Фёдараў: ) “Здаецца, гэта дастаткова гіпатэтычныя развагі, і яны ня надта ўлічваюць рэчаіснасьць. Да сёньняшняга дня Аляксандар Лукашэнка аніякім чынам не прадэманстраваў схільнасьць да Захаду і да заходніх прынцыпаў. Чаушэску таксама быў далёкі ад гэтага, але ён з усіх кіраўнікоў сацыялістычных краінаў найбольш антаганістычна ставіўся да Масквы, і менавіта таму Захад імкнуўся пэўным чынам падтрымліваць яго. Ярузэльскі быў, пэўна, меншы дыктатар, чым Лукашэнка, але ён быў цалкам прамаскоўскі, і да яго ставіліся жорстка. Мне здаецца, што прынцыпы Аляксандра Рыгоравіча настолькі цьвёрдыя ў гэтым сэнсе, што я ня ведаю, што павінна адбыцца ў адносінах з Расеяй, каб ён павярнуўся тварам да Захаду”.
(Дракахруст: ) “Расейскі палітоляг Леанід Радзіхоўскі мяркуе, што прапаноўваючы Захаду, хай нават гіпатэтычна, паспрабаваць згуляць з Лукашэнкам гэтак жа, як у свой час Захад гуляў з Чаўшэску, Бжэзінскі робіцца ахвяраю сваіх геапалітычных дактрынаў”.
(Радзіхоўскі: ) “Па-першае, Лукашэнка болей падобны на Чаўшэску, чым на Ярузэльскага. Ну гэта так, да слова. Што тычыцца самой гэтай ідэі, то гэта палітычны цынізм, не матываваны рацыянальнымі меркаваньнямі. Лукашэнка – антыдэмакратычны палітычны лідэр. Зразумела, што гэта не Піначэт, дзясяткаў тысячаў трупаў за ім няма, тым ня менш, гэта дыктатар. Такім чынам, яго можна выкарыстоўваць толькі супраць яшчэ большага зла. Хто жа гэтае зло? Няўжо Пуцін? Але Пуцін толькі рушыць у бок Лукашэнкі, пакуль яшчэ Расея значна больш дэмакратычная і празаходняя краіна, чым Беларусь. Які ж сэнс выкарыстоўваць дыктатарскі рэжым Лукашэнкі супраць рэжыму "кіраванай дэмакратыі" Пуціна?
Калі казаць прагматычна, то гэтае глупства было б выгаднае толькі Лукашэнку. Чым болей NATO будзе рабіць жэсты ў ягоны бок, тым даражэй будзе прадаваць сябе Аляксандар Рыгоравіч. Абсалютна гнілая ідэя беларуска-расейскага аб'яднаньня, ад якой ужо нічога не засталося, адрадзіцца, як толькі NATO пачне рабіць прапановы Лукашэнку. Цана гэтай “нявесты” падскочыць у той жа момант, як толькі маскоўскі “жаніх” убачыць NATOўскага “жаніха”. Які сэнс адчыняць гэтае Сотбіс, гэтае спаборніцтва, хто даражэй купіць Лукашэнку, я зразумець ня ў стане.
Відавочна, што Лукашэнка з усімі яго крыкамі пра славянскае адзінства можа разьвярнуцца ў любы бок. Захоча, прадасца NATO, захоча – Расеі, захоча – туркмэнбашы. У яго абмежаваньняў няма. Але навошта спрыяць гэтаму, спрыяць капіталізацыі лукашэнкавага рэжыму. Мысьленьне сп. Бжэзінскага занадта вытанчанае, каб я здолеў яго зразумець”.