Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Караван сьмяротных прысудаў у Беларусі не спыняецца, — экспэрт


Андрэй Палуда

У 2015 годзе колькасьць пакараных сьмерцю — большая, чым у які іншы год за апошнія чвэрць стагодзьдзя, адзначаецца ў штогадовай справаздачы праваабарончай арганізацыі Amnesty International. А ў які бок мяняецца статыстыка сьмяротных пакараньняў у Беларусі, якая застаецца адзінай у Эўропе краінай, дзе іх надалей ужываюць? Праваабаронца «Вясны», каардынатар кампаніі «Праваабаронцы супроць сьмяротнага пакараньня» Андрэй Палуда зазначае, што нават мараторый на сьмяротную кару ў Беларусі застаецца пакуль недасяжнай марай.

— Пабачыўшы справаздачу Amnesty International аб сытуацыі зь сьмяротным пакараньнем у сьвеце ў 2015 годзе, адзначу, што ў Беларусі, вядома, не такое драматычнае становішча, як у Кітаі ці Паўночнай Карэі. Але прагрэсу ў нас ня бачна — гэта галоўнае. Адзначана, што летась у Беларусі было вынесена два сьмяротныя прысуды, але ніводнага з ранейшых не было выканана. Што два было вынесена за год — гэта сапраўды так, але ўсё ж магчыма, што летась быў выкананы сама меней адзін сьмяротны прысуд. Гэта прысуд Эдуарду Лыкаву. У нас найвялікшая праблема яшчэ ў тым, што выкананьне прысудаў застаецца таямніцай, пра гэта становіцца вядома толькі пасьля выкананьня ад сваякоў, а калі сваякоў няма, дык ніхто нікому нічога не паведамляе. Вось гэтак і з Лыкавым. У нас ёсьць непацьверджаныя зьвесткі, што яго ўжо расстралялі, але ніхто афіцыйна нічога ня кажа. То бок інфармацыя, якая ёсьць у гэтай справаздачы Amnesty International адносна Беларусі, можа быць адна, а ў рэальнасьці яна іншая — і, хутчэй за ўсё, горшая.

— Нядаўна апэляцыйны суд разглядаў скаргу Івана Куляша, які быў асуджаны на сьмерць за тры забойствы, і нечакана асуджаны сам папрасіў для сябе выкананьня сьмяротнай кары. Ці можа быць гэтак, што ўмовы, у якіх утрымліваюць асуджаных на сьмерць у Беларусі, абыходжаньне зь імі падштурхоўваюць іх да такой пазыцыі?

— Сытуацыя сапраўды досыць дзіўная. Наша зьдзіўленьне зьвязанае з тым, што напярэдадні ён напісаў сваякам, што вось зараз ён усё распавядзе, што было зь ім насамрэч. Што ён прызнаваў забойства адной жанчыны-прадавачкі, а пра два іншыя забойствы казаў, што іх на яго «навесілі» сьледчыя. І таму, калі ён гэтак павёў сябе ў судзе, што папрасіў сам для сябе сьмяротнага пакараньня, шмат хто быў зьдзіўлены і са сваякоў, і з праваабаронцаў, якія прыйшлі ў суд. Пасьля гэтага праз два дні ў яго былі сваякі на спатканьні ў СІЗА, і ён сказаў, што сам гэтак вырашыў. Маўляў, як ёсьць, гэтак і ёсьць, а той чалавек, які зьдзейсьніў астатнія злачынствы, ён усё роўна пападзецца. А пра сябе сказаў, што з прысудам звыкся і калі б быў перагляд справы, дык ён ужо ня вытрымае фізычна і маральна. Таму, маўляў, хай мяне расстрэльваюць. Сваякі нібыта пыталіся ў яго, можа, быў які фізычны ці маральны на яго ціск. Але ён адказаў, што не, гэта толькі ягонае рашэньне. Вядома, мы ня можам зразумець, што ў галаве ў чалавека ў такім становішчы, ня можам зразумець, што ўвогуле адбываецца там, за сьценамі той турмы для сьмяротнікаў. Але, як мне падаецца, проста ў чалавека ў такім стане зламаная воля да жыцьця.

— Якая сытуацыя з разглядам іншых апэляцыйных скаргаў асуджаных на сьмерць? Ці ёсьць пэўнасьць, ці зноў справы адкладаюць на нявызначаны тэрмін?

— Не, у Вярхоўным судзе вызначыліся. Літаральна ў пятніцу, 8 красавіка будзе разгляд апэляцыі Генадзя Якавіцкага, гэта справа зь Вілейкі. Гэта першы зь сьмяротнікаў, асуджаных на пачатку году. І на пачатак траўня ўжо прызначаны апэляцыйны суд па справе Сяргея Хмялеўскага, гэта другі такі прысуд з пачатку году. Але, мяркуючы па абвешчаных да разгляду ў судах крымінальных справах, хутка могуць быць і іншыя сьмяротныя прысуды. Такім чынам, на сёньня мы маем усяго 4 сьмяротныя прысуды, зь іх 2 вынесеныя ў пачатку гэтага году, і яны яшчэ не прайшлі апэляцыю. І не выключаю, што да канца году гэтая статыстыка можа пагоршыцца.

— Два тыдні таму ў Менску прайшла прадстаўнічая міжнародная канфэрэнцыя па праблеме адмены сьмяротнага пакараньня. Ці наблізілася Беларусь хаця б на крок да адмены сьмяротнай кары або да мараторыю на яе?

— Адносна гэтай канфэрэнцыі было шмат спадзяваньняў, але пакуль, па вялікім рахунку, нічога ж не зьмянілася, акрамя таго, што нарэшце вызначыліся з апэляцыямі, якія ўсё адкладалі. Як ішоў гэты сумны караван сваім шляхам, ён гэтак і ідзе, нягледзячы на такія захады, як заклікі вядомых і ўплывовых асобаў з Эўразьвязу. Вядома, гэта не адразу мяняецца, ня варта чакаць хуткіх зьменаў у стаўленьні да сьмяротнага пакараньня. Размовы, перамовы — гэта таксама лепш, чым нічога ўвогуле. Але нашы чыноўнікі ўмеюць і любяць казаць гэтак, каб усім было прыемна, але як даходзіць да спраў, дык іх няма. Маглі б выканаць хоць адно рашэньне Камітэту правоў чалавека ААН адносна Беларусі, ці што яшчэ. Але пакуль, акрамя размоў, нічога рэальнага няма.

Ігар Лосік Кацярына Андрэева Ірына Слаўнікава Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG