Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Ужо сёньня: 30 сакавіка 1918 году — Дзень дзяржаўнасьці беларускае мовы

Ілюстрацыя: выбар беларускай мовы ў кампутары
Ілюстрацыя: выбар беларускай мовы ў кампутары

Падзеі 30 сакавіка ў Беларусі, сьвеце, гісторыі.

Дата дня

30 сакавіка 1918 году Народны Сакратарыят БНР прыняў пастанову пра дзяржаўнасьць беларускай мовы.

Адно зь першых рашэньняў ураду БНР — „абвешчаньне беларускае мовы дзяржаўнаю і абавязковаю моваю Рэспублікі“. Статус беларускае мовы фіксавалі і раней: у Статуце ВКЛ 1566 году, у інструкцыі фэльдмаршала Гіндэнбурга 16 студзеня 1916 году. Але першым рашэньнем аб беларускай мове як адзінай дзяржаўнай, адпаведным сучасным дзяржаўна‑праўным нормам і прынятым самімі беларусамі, была пастанова Народнага Сакратарыяту БНР ад 30 сакавіка, апублікаваная 3 красавіка. Гэта быў няпросты крок, бо беларуская мова толькі вярталася ў грамадзкае жыцьцё. БНР дынамічна стварала сыстэму беларускамоўнай адукацыі. Дзяржаўнасьць беларускае мовы ў ХХ стагодзьдзі — заваёва менавіта Беларускае Народнае Рэспублікі.

Гэты дзень у гісторыі

1856 — падпісаная мірная дамова, якая завяршыла Крымскую вайну Расеі зь Вялікай Брытаніяй, Францыяй і Турэччынай.

1867 — у Вашынгтоне падпісалі дамову, згодна зь якой ЗША набылі ў Расеі Аляску за 7,2 мільёна даляраў.

1918 — пастанова Народнага Сакратарыяту БНР пра дзяржаўнасьць беларускай мовы.

1981 — учынены замах на прэзыдэнта ЗША Рональда Рэйгана.

Агенты Сакрэтнай службы ў момант замаху на прэзыдэнта ЗША Рональда Рэйгана, 30 сакавіка 1981 г.
Агенты Сакрэтнай службы ў момант замаху на прэзыдэнта ЗША Рональда Рэйгана, 30 сакавіка 1981 г.

1999 — арышт Міхаіла Чыгіра напярэдадні яго рэгістрацыі кандыдатам на альтэрнатыўныя прэзыдэнцкія выбары. Чыгір восем месяцаў правядзе ў зьняволеньні, будзе прызнаны палітвязьнем і вязьнем сумленьня.

2021 — мастака Алеся Пушкіна арыштавалі ў вёсцы Жылічы Кіраўскага раёну, дзе ён працаваў на рэстаўрацыі палаца Булгакаў.

2023 — пасьля даносу ў Зэльве дэмантавалі помнік паэтцы Ларысе Геніюш.

Знос бюста Ларысы Геніюш у Зэльве. Фота газэты «Народная воля»
Знос бюста Ларысы Геніюш у Зэльве. Фота газэты «Народная воля»

У гэты дзень нарадзіліся

1746Франсіска Гоя, гішпанскі мастак.

1844 Поль Вэрлен, францускі паэт.

1853Вінцэнт ван Гог, галяндзкі мастак.

Вінцэнт ван Гог, Сланечнікі, 1887
Вінцэнт ван Гог, Сланечнікі, 1887

1888Ян Цеханоўскі, нацыянальны дзяяч Заходняй Беларусі, пэдагог, дырэктар Наваградзкай беларускай гімназіі.

1907Надзея Абрамава, пісьменьніца, журналістка, кіраўніца беларускага маладзёвага руху пад нямецкай акупацыяй, дзяячка эміграцыі.

1931Аляксей Пяткевіч, літаратуразнавец і краязнавец.

1933Валянцін Грыцкевіч, мэдык, гісторык, грамадзкі дзяяч беларускага згуртаваньня ў Санкт-Пецярбургу.

1940Алесь Марачкін, беларускі мастак, жывапісец, пэдагог, грамадзкі дзяяч. Адзін з заснавальнікаў і першы старшыня мастацкай суполкі «Пагоня».

1953Валеры Масьлюк, тэатральны рэжысэр, паэт, адзін са стваральнікаў Беларускага Народнага Фронту.

1956Хрысьціна Лялько, пісьменьніца.

У памяці

1689 Казімір Лышчынскі, філёзаф зь Берасьця. За трактат «Пра неіснаваньне Бога» Лышчынскаму публічна адсеклі галаву, цела спалілі, а попелам стрэлілі з гарматы.

1767 Ян Гляўбіц, клясык беларускай архітэктуры.

1890Ясафат Агрызка, беларускі выдавец, журналіст, грамадзка-палітычны дзеяч.

1959Казiмiр Машынскi, этнограф, фальклярыст, мовазнаўца, дасьледнік Палесься.

1973Уладзімер Дзядзюшка, актор, народны артыст Беларусі.

1983Аўгіньня Каранеўская, дзяячка беларускага руху ў Аўстраліі.

1992Вольга Церашчатава, мастацтвазнаўца, удзельніца нацыянальна-культурніцкага руху 1970–1980-х і нацыянальна-дэмакратычнага руху 1980-х — пачатку 1990-х гадоў.

2017Мікола Рыжы, вядомы беларускі ілюстратар і мастак філятэлістычнай прадукцыі.

XS
SM
MD
LG