Лінкі ўнівэрсальнага доступу

На ўкраінскім Палесьсі не адчуваюць бяды і дэпрэсіі, — аўтарка зь Беластоку


Ганна Кандрацюк. Фота Яанны Госьцік

У Беластоку нядаўна выйшла кніга «Па Прыпяці па Нобель» журналісткі «Нівы» Ганны Кандрацюк. У ёй аўтарка апісвае свае падарожжы па валынскім Палесьсі, ад вытокаў Прыпяці да мястэчка Нобель, у якім нарадзіўся вядомы беларускі пісьменьнік Сяргей Грахоўскі.

Чаму журналістка беларускамоўнай газэты ў Беластоку напісала кнігу пра Палесьсе ва Ўкраіне, а не пра тое ў Беларусі? Ці не таму, што раней выйшла кніга польскай аўтаркі Малгажаты Шэйнэрт «Насыпаць горы» пра беларускае Палесьсе, пра якую шмат гаварылі ў Польшчы і якая ў 2016 годзе выйшла ў беларускім перакладзе?

Кніга Ганны Кандрацюк «Па Прыпяці па Нобель»
Кніга Ганны Кандрацюк «Па Прыпяці па Нобель»

«Я, канешне, прачытала кнігу Малгажаты Шэйнэрт, якая абудзіла ўва мне дзікую тугу па Палесьсі. Нейкі час потым адзін знаёмы журналіст з Варшавы папрасіў мяне здабыць яму кантакты на валынскім Палесьсі. Мяне гэта страшна зьбянтэжыла, бо раней я гадоў 15 езьдзіла ва Ўкраіну, але ні разу не заглянула на Палесьсе і ніякіх кантактаў там ня мела. Два кантакты на валынскім Палесьсі дапамог мне знайсьці чалавек зь Пінску, аднак тым часам аказалася, што згаданы журналіст з Варшавы страціў сваю зацікаўленасьць Палесьсем, а я — наадварот, набрала вялікай ахвоты туды паехаць. І паехала, раз, а потым яшчэ восем разоў», — кажа Ганна Кандрацюк.

Свае рэпартажы з падарожжаў да вытокаў Прыпяці і з блуканьняў па дарогах і бездарожжы ўздоўж украінскай часткі ракі Ганна Кандрацюк публікавала ў беластоцкай «Ніве» у 2015—2017 гг. Большасьць зь іх увайшла ў багата ілюстраваную каляровымі і чорна-белымі фатаграфіямі 300-старонкавую кнігу, выдадзеную Праграмнай радай тыднёвіка «Ніва» пры дапамозе гранту зь Міністэрства ўнутраных справаў Польшчы, празь якое праходзіць урадавае фінансаваньне нацыянальных меншасьцяў у краіне.

Сям’я з Рэчыцы у Ратненскім раёне
Сям’я з Рэчыцы у Ратненскім раёне

Якое было першае ўражаньне ад украінскага Палесься?

«Для мяне гэта было сапраўднае адкрыцьцё, бо раней я думала, што там будзе па аналёгіі зь беларускім Палесьсем — памерлыя вёскі, „дзед, баба і курачка раба“… А насамрэч я там убачыла цалкам жывы край — падобны да таго, які мне запомніўся са свайго дзяцінства на Падляшшы амаль паўстагодзьдзя таму. Я спачатку ня думала пісаць кнігу. Меркавала напісаць усяго некалькі тэкстаў у „Ніву“, але тамтэйшы край захапіў і натхніў мяне да такой ступені, што я туды раз-пораз вярталася на працягу трох гадоў і працягвала пісаць рэпартажы пра штораз іншых людзей і штораз іншыя мясьціны», — прызнаецца Ганна Кандрацюк.

Сяло Вэтлы на Прыпяці, Любашоўскі раён
Сяло Вэтлы на Прыпяці, Любашоўскі раён

Ганна кажа, што на Палесьсе дабіралася аўтобусам, спачатку ў Ковель, а далей ужо карысталася маршруткамі. Здаралася ёй таксама карыстацца аўтаспынам, а аднойчы, калі апынулася ў мясцовасьці бяз транспарту, ёй давялося прайсьці кілямэтраў дваццаць пехатою. Людзі там трапляліся наогул спагадлівыя, такія, якія ня толькі запросяць у хату паесьці і выпіць, але і запрапануюць пераначаваць.

«Я вельмі хацела наняць мясцовага гіда, які правёў бы мяне праз балоты. Дамовілася з адным, але мне не пашанцавала да канца, бо ён неўзабаве пайшоў у зацяжны запой… Замест яго прыйшла да мяне ягоная жонка з выбачэньнямі і прынесла шмат рыбы як кампэнсацыю за тое, што яе муж не стрымаў свайго абяцаньня. Сардэчныя і далікатныя жывуць там людзі», — адзначае беластоцкая журналістка.

Пачатак ракі Прыпяць у Любомльскім раёне
Пачатак ракі Прыпяць у Любомльскім раёне

Ганна Кандрацюк падарожнічала па валынскім Палесьсі уздоўж Прыпяці, але па самой рацэ ёй не давялося паплаваць, бо бывала там якраз у такі час, калі Прыпяць была плыткаводная і непраходная для рачнога транспарту. Але, як адзначае журналістка, ёй удалося пабываць каля саміх вытокаў Прыпяці у Любашоўскім раёне.

«Пачатак Прыпяці знаходзіцца каля вёскі Буднікі. Там таксама знаходзіцца небясьпечнае, так сказаць, крыважэрнае балота, якое ў мінулым праглынула шмат людзей — так што вытокі Прыпяці ахінае тыповая палеская аўра небясьпекі і таямнічасьці», — дадае Ганна Кандрацюк.

Палесьсе. Народная лекарка Маша зь любімым унукам
Палесьсе. Народная лекарка Маша зь любімым унукам

У кнізе «Па Прыпяці па Нобель» шмат старонак аўтарка прысьвяціла народнай мэдыцыне і народным лекаркам — бабкам-шаптухам, якія замаўляюць розныя хваробы.

«Там неверагодны згустак гэтых бабак-шаптух, часам па тры-чатыры бабкі ў адным сяле. Але я мушу прызнацца, што толькі падчас маёй сёмай паездкі на Палесьсе мне ўдалося патрапіць да такіх жанчын. Людзі там з гэтым асьцярожнічаюць і наогул не вядуць любога чужога адразу да бабкі-шаптухі. Яны як бы ахоўваюць такую народную лекарку і баяцца, каб да яе не прыйшоў нехта непажаданы, хто б хацеў з такога візыту зрабіць нездаровую сэнсацыю або пасьмяяцца», — тлумачыць Ганна.

Брама ў колішні палац Вішнявецкіх, Любашоў
Брама ў колішні палац Вішнявецкіх, Любашоў

З кнігі вынікае, што хоць людзі на ўкраінскім Палесьсі жывуць ня надта багата, то беднымі сябе не адчуваюць. Парадаксальна, Палесьсе, якое ўбачыла і апісала Ганна Кандрацюк, явіцца як край даволі сыты і аптымістычны, калі мець на ўвазе Ўкраіну ў цэлым. Чаму?

«Украінскія палешукі вельмі адрозьніваюцца ад жыхараў гарадоў, якія наогул прыгнечаныя эканамічнай сытуацыяй і вайной. На Палесьсі не адчуваюць бяды і грамадзкай дэпрэсіі. І там часта трапляюцца шматдзетныя сем’і; я апісваю адну вясковую сям’ю, у якой адзінаццаць сыноў. Да таго, людзі там вельмі дбаюць пра выгляд сваіх сялібаў, усюды шмат кветак, усюды акуратныя агароды, усе нешта садзяць і вырошчваюць, каб пракарміць сябе і нават падтрымаць сваякоў у горадзе. Тамтэйшыя палешукі не развучыліся працаваць. Напрыклад, у адным месцы я згадваю дырэктара школы, які пасьвіў кароў. Проста прыйшла на яго чарга ў сяле, і ён пайшоў пасьвіць, як звычайны калгасьнік».

На якой мове гавораць на ўкраінскім Палесьсі? Наколькі гэты край русыфікаваны?

Крыж у Кутані, Зарачанскі раён
Крыж у Кутані, Зарачанскі раён

«Рускай мовы я там увогуле ня чула. Яе, канешне, ведаюць, але на ёй не гавораць. Усе лічаць сябе ўкраінцамі, але ўсе адначасова маюць сьвядомасьць, што гавораць „па-свойму“, а не па-ўкраінску. У адной школе я нават чула нараканьні настаўнікаў, што дзеці на ўроках адказваюць па-ўкраінску, але на перапынках між сабою гавораць толькі па-свойму і немагчыма іх адвучыць ад гэтага. Вельмі падобна, як некалі было ў нас на Падляшшы».

На якой мове гаварыла з украінскімі палешукамі Ганна Кандрацюк?

«Я любіла туды езьдзіць, таму што я там гаварыла на сваёй падляскай старажытнай мове, і мяне ўсюды разумелі з паўслова. Што больш, чуючы тамтэйшыя гаворкі, я прыгадвала шмат сваіх забытых словаў, якія ў нас ужо выйшлі з ужытку. Так што гэта для мяне былі вельмі кранальныя і натхняльныя паездкі. А ўвогуле моўны космас адкрыўся для мяне аднаго разу на кірмашы ў Дубровіцы, куды зьяжджаюцца людзі з шасьці навакольных сёлаў, і ў кожным з гэтых сёлаў гавораць па-іншаму. Шкада толькі, што там ніхто нічога ня робіць, каб запісваць гэтыя дыялекты і падтрымліваць іх нейкім чынам».

Возера Нобель на Палесьсі
Возера Нобель на Палесьсі

Кніга «Па Прыпяці па Нобель» выйшла ў Беластоку накладам 500 асобнікаў. Ганна Кандрацюк, якая пабывала з прэзэнтацыямі кнігі ня толькі на Падляшшы, але ў Варшаве і ў Берасьці, кажа, што засталося ўжо ня больш за 150 асобнікаў.

Фота з Палесься Ганны Кандрацюк

* * *

Ганна Кандрацюк нарадзілася ў Кутлоўцы на Падляшшы. Закончыла Варшаўскі ўнівэрсытэт. Ад 1993 году працуе ў тыднёвіку беларусаў у Польшчы «Ніва». Піша на беларускай і польскай мовах. Апублікавала пяць кніг: «W stronę Tarasiewicza» (два выданьні, 2002 і 2004), «Царская трызна» (2007), «Дзядоўскае турнэ з Анатолем С." (2010), «Беларусь. Любоў і маразм» (2013), «Па Прыпяці па Нобель» (2017). Запісала кампакт-дыск са старадаўнімі падляскімі песьнямі «Žuryłasie Kateryna» (2005). Пачынаючы ад 1995 году, праводзіць сэмінары па журналістыцы для дзяцей і моладзі — гэтак званыя «Сустрэчы Зоркі». Жыве ў Беластоку.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG