Расея ў нашых душах

Ехаў я ў палове сакавіка па праспэкце Незалежнасьці ў Менску ў бок вакзалу. У раёне Пляца Перамогі душа адчула нейкі дыскамфорт, нешта нябачна пачало замінаць, муляць вока, але яшчэ неўсьвядомлена.

Узяцца за гэты тэкст мяне прымусілі апублікаваныя нядаўна вынікі перапісу насельніцтва Чэхіі, праведзенага ў 2011 годзе.

Даўно мне хацелася выказацца наконт маральных аспэктаў моўнай сытуацыі ў Беларусі і спрэчак вакол гэтай праблемы. І вось апошняя дыскусія на гэты конт якраз і дае мне такую нагоду.

Нешта часта ў апошнія месяцы беларускамоўных у Беларусі пачалі называць гетам.

Гэта сапраўдны сорам беларускай Акадэміі навук — ня мець сваім членам ТАКОГА навукоўца і ТАКОГА падзьвіжніка роднай культуры.

Адным зь нязьменных лідэраў усяго гэтага грамадзкага працэсу быў Сяржук Вітушка. Ён — адзін з тых, дзякуючы каму сёньня на мапе сьвету ёсьць незалежная Беларусь. Я разумею, што для гэтага працавалі, ішлі ў турмы і гінулі многія пакаленьні беларусаў. Але ў 80-я гады ХХ стагодзьдзя — адным зь лідэраў беларушчыны быў ён.

Камэнтары чытачоў да майго папярэдняга тэксту пра кананізацыю мітрапаліта Іосіфа Сямашкі дазваляюць зрабіць дзьве высновы.

Дачуўся я летась у лістападзе, што беларускі Экзархат РПЦ вырашыў кананізаваць мітрапаліта літоўскага Іосіфа Сямашку. Навіна моцна ўразіла.

Я ня быў сябрам Уладзімера Конана і ня мог ім быць паводле вызначэньня – ён на тры гады старэйшы за майго бацьку. Але мне сёньня вельмі тужліва і маркотна, нешта блізкае, вялікае і роднае адышло...

Прынізілі мільёны маіх суайчыньнікаў. Брыдкае і зьняважлівае пачуцьцё. Я не галасаваў, але таксама чуюся прыніжаным. У майго народу забралі права выбару і зусім зь ім ня лічацца. Як і з канстытуцыяй ды законамі...

Вызваленьне Менску 3 ліпеня 1944 году дагэтуль застаецца падзеяй, якая гісторыкамі асьветлена і маштабна, і падрабязна, зь безьліччу дэталяў, але – аднабакова. Націск робіцца менавіта на вызваленьні і вяртаньні ў горад савецкай улады, і амаль зусім ігнаруецца тое, што прынесла з сабой вызваленьне Менску як гораду, яго вызваліцелям і менчукам.

Неяк беларушчына бачыцца мне беспрытульнай папялушкай. Пра яе цяпер ня дбаюць ні ўлада, ні апазыцыя.