Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Чары Анамурадаў: «У Менск я абавязкова вярнуся. Але па швэдзкім пашпарце»


Чары Анамурадаў (архіўнае фота)

Чары Анамурадаў (архіўнае фота)

Беларусь ня выдала незалежнага журналіста Чары Анамурадава Туркмэністану. 13 верасьня, пасьля двух месяцаў адседкі, Анамурадаў быў вызвалены зь менскага СІЗА і ў сераду першым ранішнім рэйсам вярнуўся ў Швэцыю, дзе ў 2003 годзе ён атрымаў статус уцекача, а потым і грамадзянства. Вялікая заслуга ў тым, што Генэральную пракуратуру Беларусі пераканалі не выдаваць журналіста Туркмэністану, належыць швэдзкім дыпляматам, якія зьбіралі дакумэнты і пацьверджаньні, што Чары перасьледуюць на былой радзіме менавіта з палітычных матываў.

Апынуўшыся на свабодзе і даляцеўшы да Стакгольму, першае эксклюзіўнае інтэрвію Чары Анамурадаў даў Радыё Свабода.

— Чары, як здарылася, што вы, чалавек дасьведчаны, які меў сумны турэмны досьвед у Туркмэністане, рызыкнулі паехаць у Беларусь? Вы ня ведалі, што вы ў міжнародным вышуку?

— Ня ведаў! Я летась быў у Расеі, пазалетась у іншых краінах, і не было ніякіх праблемаў! Напэўна, туркмэнскія ўлады так занепакоіліся, што я ня раз казаў праўду пра сурʼёзныя праблемы з правамі чалавека, з дэмакратыяй, і вырашылі мне адпомсьціць. Туркмэнскія ўлады ня церпяць незалежных журналістаў, іх перасьледуюць (да прыкладу, як Уміда Халыева, Сапармамеда Непескуліева), зьнішчаюць фізычна. Ніяк не супакояцца, вырашылі мне адпомсьціць.

— Але ж вы грамадзянін Швэцыі. Чаму вы ляцелі па расейскім пашпарце? У вас, акрамя швэдзкага, ёсьць яшчэ і расейскае грамадзянства?

— Так, у мяне ёсьць швэдзкі пашпарт і грамадзянства. А яшчэ ў мяне ёсьць і расейскае грамадзянства, якое я атрымаў нядаўна. Я быў ня раз у Расеі, і вырашыў у Беларусь ляцець па расейскім пашпарце, каб ня мець праблемаў зь беларускай візай. Я два гады на пачатку 2000-х жыў у Беларусі, у мяне самыя цёплыя ўспаміны пра гэтую краіну, тут шмат сяброў. Настальгія замучыла, узяў з сабой дачку і паляцеў.

— А як вас затрымлівалі? Што тлумачылі?

— Вельмі ветліва. Памежнікі па прылёце мне патлумачылі, што я з 2006 году знаходжуся ў міжнародным вышуку і яны павінны мяне перадаць транспартнай пракуратуры. Дарэчы, дачку прапусьцілі, яна некалькі дзён гасьцявала ў Менску ў маіх сяброў. А ў пракуратуры мяне нават пашкадавалі: «Навошта вы па гэтым пашпарце ехалі, у вас жа ёсьць швэдзкі». Я дагэтуль раскайваюся...

— Распавядзіце пра ўмовы ўтрыманьня, пра ўражаньні ад СІЗА на Валадарскага. Як з вамі абыходзіліся?

— Ніякіх прэтэнзіяў ня маю. Адразу ж мне далі дзяржаўнага адваката. Патлумачылі правы. Вельмі ветлівыя былі і ахоўнікі, асабліва дзяўчаты. Ніякага гвалту, менскае СІЗА не параўнаць з туркмэнскай турмой, дзе пануе поўнае «бязьмежжа».

У камэры плошчай 25 квадратных мэтраў знаходзіліся 15 чалавек. Крымінальнікаў, злодзеяў, бандзюганаў не было — сядзяць людзі з вышэйшай адукацыяй, інтэлектуалы, якіх абвінавачваюць у эканамічных злачынствах, паводле расповедаў, многія сядзяць ні за што.

Кармілі больш-менш нармальна. Мой беларускі сябар Мурат Ханаліеў пастаянна перадаваў харчовыя перадачы, я яму вельмі ўдзячны, так што няма на што скардзіцца.

Пастаянна мы чыталі незалежныя газэты — «Народную Волю» і «Белгазету», былі ў курсе апошніх падзей, весткі з волі даходзілі.

— А нейкія сьледчыя дзеяньні былі? Вас выклікалі на допыты, прасілі нешта патлумачыць?

— Не. Я проста амаль два месяцы сядзеў у СІЗА і чакаў. Ніхто мяне не дапытваў. Зносіны са зьнешнім сьветам адбываліся толькі праз адвакатаў. Мой сябар Мурат наняў двух абаронцаў. Адвакатаў часта дапускалі да мяне, мы працавалі разам, абмяркоўвалі тактыку. Я ведаю, што праваабаронцы, грамадзкасьць, швэдзкая амбасада, дыпляматы, журналісты прыклалі шмат намаганьняў для майго вызваленьня, і вельмі ім удзячны.

— А як вас вызвалілі, што тлумачылі?

— Учора прыйшла дзяўчына-наглядчыца і кажа: «Чары, з рэчамі на выхад». Я нічога не зразумеў. Сукамэрнікі патлумачылі: цябе вызваляюць. Аформілі дакумэнты і выпусьцілі. Каля турмы мяне ўжо чакалі супрацоўнікі амбасады Швэцыі ў Беларусі, начаваў я ў пасольстве. Шкада, але не дазволілі ні з кім сустрэцца. А раніцай мяне першым рэйсам адправілі ў Стакгольм. Тут мяне сустракалі жонка, дзеці. Мяне ўжо павіншавалі з вызваленьнем швэдзкія калегі-журналісты.

— А ёсьць жаданьне прыехаць зноў у Беларусь?

— Вядома! Але толькі па швэдзкім пашпарце (сьмяецца). У Беларусі жыве мой першы настаўнік, які яшчэ ў 1960-я гады мяне вучыў у туркмэнскай пачатковай школе, у Менску ў мяне шмат сяброў, у тым ліку і на Радыё Свабода. Я абажаю беларусаў, вельмі люблю Менск, дзе мяне ў цяжкія часы вельмі гасьцінна прынялі. Так што мару вярнуцца яшчэ.

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG