Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Алесь Пушкін: «І ўваскрэсьне Хрыстос наш у Бабры!»


На Крупшчыну, у вёску Бобр, што атрымала, бадай, усебеларускую вядомасьць дзякуючы таму, што ў ёй пражывае вядомы — улады кажуць, «скандальны» — мастак ды апазыцыянэр Алесь Пушкін, мяне прывялі дзьве навіны — добрая і дрэнная. Пачну з апошняй. 14 лютага сёлета згарэла тутэйшая царква Мікалая Цудатворцы, дзе Алесь расьпісаў сьцены ды столь. Пажар вынішчыў усе фрэскі, будынак застаўся без апораў ды страхі…


Пажылы дзядзька на станцыі, пачуўшы маю беларускую мову, тут жа азваўся — а, да Пушкіна прыехаў!

Алесева дыхтоўная драўляная хата пад бел-чырвона-белым сьцягам бачна здалёк. Унізе радуе вока — ня бачна краю — водная роўнядзь. На двары процьма шпакоўняў, драўляныя скульптуры ды прывезены аднекуль вялізарны валун габра — самага трывалага каменю, прынесенага яшчэ ледавіком. Ля дзьвярэй мяне сустракае гаспадар. Ён прыязна ўсьміхаецца. Але наша размова не зь вясёлых.

Карэспандэнт: «Пасьля таго, што адбылося з Баброўскай царквой, гэта быў у цябе самы сумны Вялікдзень?»

Пушкін: «Самы сумны за апошнія 15 год. Зараз на службу прыходзіць ад 10 да 15 чалавек, прыходзіла ж 4 дзясяткі. Сам пажар пачаўся ў 2 ночы, і згарэла наша царква, што стаяла 15 год. Маё ўсё згарэла — росьпісы, абразы. І згарэлі начыньне, жырандолі, адзеньне сьвятара. І што цікава, усьлед пачаліся пажары ў людзей. І я, падумаўшы, што апазыцыя павінна быць канструктыўнай, зрабіў праект. 25 сакавіка, на 93 угодкі БНР, выставіў эскізны праект рэканструкцыі і разьвіцьця нашага мястэчка да 2016 году, да яго 500-годзьдзя. Цэлы дзень я стаяў зь ім, абмяркоўваў зь людзьмі, потым урачыста занёс у сельсавет. Дзень вісеў над мальбэртам бел-чырвона-белы сьцяг. Канечне, спрабавала міліцыя адабраць. Потым жонка прынесла запасны…».

Так Пушкін сам перайшоў да аповеду пра памянёную добрую навіну. Я прашу яго распавесьці, што прадугледжваецца паводле ягонага праекту.

Пушкін: «Рэканструкцыя: сельсавету — ператварыць яго ў Ратушу, дзіцячую бібліятэку — у дзіцячы дом князёў Агінскіх. Забрукаваныя плошчы і пабудова знака — мажны бабёр з бабранятамі, як сымбаль сямейнасьці, традыцый. Потым пабудова каплічкі на месцы, дзе да 1944-га стаяў касьцёл Дзевы Марыі, рэканструкцыя Дома вэтэрынара, парку землякоў, што загінулі на розных войнах. Трэба, каб вакол была агароджа з барэльефамі, дзе б былі адлюстраваныя асноўныя гістарычныя вехі за 500 гадоў — і 1516, і 1762, і 1812, і 1918, калі Юрка Моніч быў з БНР, і 2010, калі было ўкладзена ва ўтварэньне аграгарадка „Кляновічы“ Пятром Пракаповічам і Нацбанкам 290 млрд. дзяржаўных грошай. Ну і, канечне, аднаўленьне згарэлай царквы Міколы Цудатворцы. Я як мастак магу ўзяцца за тыпавыя праекты расфарбоўкі, парканчыкі, рэканструяваў бы каплічку…».

Бабраўчане, хто думае, успрынялі ідэю Пушкіна, гледзячы па ўсім, станоўча. Кажа спадарыня Марыя Карпенка, касірка мясцовай філіі «Беларусбанку».

Карпенка: «Праект цікавы, спадабалася, што і гістарычныя асаблівасьці ўлічаныя, і сучасныя дэталёва прамаляваныя. Чалавек зрабіў такую велізарную працу! Я ня ведаю, адкуль мясцовая ўлада знойдзе грошы, але рэканструяваць Бобр трэба — зрабіць этнагарадок…».

Заходжу ў сельсавет, дзе сакратарка Валянціна Раздорскіх, пачуўшы пра мэту візыту, замахала рукамі.

Раздорскіх: «Адключыце, усе пытаньні да старшыні!».

У чаканьні старшыні Алесь распавядае пра рэакцыю на праект дэпутата Палаты прадстаўнікоў, камандзіра мясцовай вайсковай часткі Таргунскага — пра яе размова наперадзе.

Пушкін: «Што мне сказаў Таргунскі ўчора — Аляксандар Мікалаевіч, а што вы выступаеце з праектамі — вы што, хадзілі на выбары? Я буду слухаць таго, хто хадзіў, калі мяне выбіралі дэпутатам. «Вы хотели вовлечь меня в политику, это же на день БНР выставили, и в следующий раз не зовите меня на мероприятие с пленением Костюшки — я участвовать не буду…»

Праваабаронца з грамадзянскай кампаніі «Наш дом» Мікалай Петрушэнка, які прыехаў са мной, завочна нагадвае «заканатворцу» палажэньне заканадаўства пра тое, што выбарнік можа зьвярнуцца пра патрэбе і да дэпутата іншай акругі, і ўжо зусім незалежна ад таго, галасаваў ён за амбітнага вайскоўца Таргунскага ці не. Дарэчы, старшыню сельсавету Казіміра Бучылку я пасьпеў злавіць, калі ён, відаць, папярэджаны пра прыезд карэспандэнта «Свабоды», шпарка ішоў да ўласнага аўто. Затое потым яно несупынна суправаджала нас у часе вандроўкі па Бабры. Пытаюся ў яго, што робіцца да 500-годзьдзя вёскі.

Бучылка: «Ёсьць генэральны плян разьвіцьця Бабра да 30 году — будзем прытрымлівацца…».

Карэспандэнт: «А ідэі Пушкіна ўпісваюцца?».

Бучылка: «Сама ідэя — утопія, у гэтай ідэі — цэнтар упрыгожыць, на астатняе не ўказана…».

Карэспандэнт: «А вы ж увесь Бобр не падымеце — на ніводных „Дажынках“ усё падняць не ўдалося…».

Далей спадар Бучылка па чыноўніцкай завядзёнцы пачаў рапартаваць — крыху пра недахопы, больш — пра дасягненьні.

Бучылка: «На дадзены момант водаправод на 45% праведзены, гарачай вады, газыфікацыі няма. 4 домікі рэканструяваныя двухпавярховыя — дахі, на вокны шклопакеты. Басэйн, трэнажэрная заля, більярд, тэніс, гандлёвы цэнтар з барам ды рэстарацыяй зробленыя, калі ўжо быў аграгарадок. Пабудаваны цэнтар па вытворчасьці малака на 1100 галоў, для дойнага статку на 1,5 тысячы. Заробак да паўтара мільёна. Каб траса з Захаду на Маскву праходзіла праз Бобр… Усё ўперлася ў вайсковую частку — на 36 км пусьцілі вакол…».

Апошняе пытаньне зусім не другараднае. На вайсковых складах, што побач з Бабром, кажуць, процьма трацілавых шашак, гранатамётаў, аўтаматаў, ракет. Так што, з улікам падзей на станцыі «Кастрычніцкая», ані спадар Бучылка, ані Алесь Пушкін, ані ўсе баброўцы ня могуць спаць спакойна…

* * *
Вандруем па амаль двухтысячным Бабры. На ўскраіне заўважаю бабулю ля плота ва ўсходне-пярэстым халаце, што ўглядаецца на нас. Знаёмлюся са спадарыняй Таісіяй Валодзькінай.

Карэспандэнт: «Выйшлі пагрэцца?».

Валодзькіна: «Не, пацікавіцца, якія ўсходы. Выграбала тут сьмецьце. Мне 84-ты, але гляджу і пляную, як нанава кветкі садзіць. Пэнсія 400 — мо ў горадзе б і не хапіла, а я, бачыце, якая ні ёсьць, ускапала — пасаджу бульбінку, бурачкі, гуркі, моркву, лучок — усё сваё!».

Раптам бяз роспыту спадарыня Таісія пачынае гаварыць пра погляды на сучаснае, успамінае мінулае. Колькі ж такіх аповедаў ад сельскіх пэнсіянэраў давялося пачуць!

Валодзькіна: «Наш Лукашэнка — я ж па радыё слухаю, газэты — усё б аддаў, каб нам добра жылося. Я за яго галасавала ў дзьве рукі, таму што для таго, хто прайшоў цяжкі шлях жыцьця, дык зараз рай. Як я жыла — адны ахвяры. Да вайны 6 клясаў скончыла. У калгасе працавалі за „палачкі“. У 13 год трэба было выпрацаваць 186 працадзён. Калі ня выпрацуеш — а па 60 сотак было на гарод — зямлю абразаюць пад вугал, памірай галоднай сьмерцю. А яшчэ трэба было аддаць 40 кг мяса з гаспадаркі, 180 літраў малака, як карова была. Калі якое яйка курыца зьнясе, трэба ў Халапнечы занесьці, прадаць — капейкі ж не плацілі за працадзень, працавалі, каб зямлю не абрэзалі…».

Алесь заводзіць мяне на вуліцу Барсукова. Я шакаваны — дарога ў глыбокіх ямінах наўперамен з высокімі барознамі. Тут ня тое што не праехаць — не прайсьці. Ля хаты стаіць гаспадыня Інга Кухлянкова.

Кухлянкова: «11 год жыву — ніхто не рэагуе на гэта бязладзьдзе…».

Пушкін: «Ні разу сама не зьвярталася ж — прыедзе дзядзечка і зробіць?».

Кухлянкова: «Таму што ведаю, што бессэнсоўна. Я працую страхавым агентам, і такой вуліцы, як тут, няма ў Бабры. Калі быў бруд, тут машыны грузьлі…».

Пушкін: «Перад выбарамі прасіў — чаму не заасфальтуеце вуліцу, чаму вечна няма грошай? І старшыня райвыканкаму Часнык напісаў, што да Купальля зробяць нам асфальт. Прынамсі, калі ня будзе зроблена, змагу сказаць, што ўлада хлусіць…».

Пасьля духмянай гарбаты, якую прыгатавала жонка Яніна, назіраем з Алесем цудоўныя водныя і лясныя краявіды ўнізе — яго хата на ўзгорку. Я ўзгадваю, што Пушкін вывучыў свой радавод аж да 5 калена. Міжволі пачынаем гутарку пра тое, што робіцца ў краіне.

Карэспандэнт: «Нядаўна зь Беларусі чарговым разам зьехаў Сяржук Сокалаў-Воюш. Перад ад’ездам назваў Беларусь „краінай чорнай хмары“, і трэба, маўляў, у адной з краінаў плянэты рабіць шматлікую дыяспару і адтуль узьдзейнічаць на Лукашэнку. Беларусь хіба безнадзейная?».

Пушкін: «Гэта абсалютна глупы шлях! У нас богам дадзены кавалак зямлі. І тут на нашай добраўпарадкаванай, прыгажэннай зямлі з чыстымі рэкамі, крыніцамі паселяцца кітайцы, пакістанцы, разрыюць магілы нашых продкаў, панаробяць там прыбіральняў?! Нас не расстрэльваюць — толькі паскудзяць. Ну, кадэбісты, стукачы пасуць. Але гэта не 37 год — „чорны воран“ не прыехаў, ня зьнік я. Раблю выставу ў Горадні, выступаю перад студэнтамі Варшаўскага ўнівэрсытэту. Адзінае, што вельмі балюча на душы, што сіла дзяржаўная ня хоча, каб Беларусь была беларускаю. Да Пушкіна прыяжджае міліцыя, яго арыштоўваюць кожныя выбары. А дырэктрыса школы не падышла, а абышла. Проста баяцца, бо мова мая і дзейнасьць зьвязаныя толькі з рэпрэсіямі ды беднасьцю. Прычым гэта робіцца дэманстратыўна — чым часьцей езьдзім да яго, тым менш будзе ў яго сяброў…».

Нядаўна нечакана ў Алеся зьявіўся добры знаёмца, што жыве непадалёк — 41-гадовы сьлесар Сяргей Болдыраў з Казахстана. У дарозе Алесь прэзэнтуе будучага суразмоўцу.

Пушкін: «Ён прыехаў сюды, каб купіць 2 дамы, прывезьці сына і жоначку — такая ў яго легенда. Чамусьці не прывозіць 2 гады. Ён нарадзіўся ў Казахстане, служыў у дэсантных войсках. Чалавек, які, каб атрымаць сіні пашпарт, будзе 7 год працаваць на фэрме…».

На ганку нас сустракае высокі каржакаваты мужчына з насьцярожанымі вачыма.

Болдыраў: «Прыехаў з Алма-Ацінскай вобласьці, назад вяртацца не хачу — ціха-спакойна, заробак не задавальняе — мільён 300–400 тысяч за сьлесара…».

Карэспандэнт: «А ў Казахстане што было?»

Болдыраў: «Я працаваў на сябе прадпрымальнікам, атрымліваў 1200 даляраў у месяц. Але нацыяналізм, жыць немагчыма. Навучаньне ўсё пераводзяць на казахскую мову, нашы, у каго бізнэс, едуць паціху. Пашпарт, грошы яшчэ знойдзем, дзе зарабіць — працы не баюся…». (Сьмяецца)

Пушкін: «Печку мне зрабіў, ваду правёў — цудоўна!».

Карэспандэнт: «Беларусь стала тваёй другой Радзімай?».

Болдыраў: «Пакуль яшчэ не, але да таго імкнуся…».

Падводзячы да прыпынку, Алесь задуменна кажа:

Пушкін: «Пасьля таго як згарэла царква, перада мной 3 шляхі: апусьціць рукі, запіць, паламаць пэндзлі і выкінуць палітру, папрасіць прытулку ў скандынаўскай краіне, абгрунтаваўшы, што не даюць працаваць, кожныя выбары садзяць, стукачы, карціны не магу выставіць, шпакоўні не магу выставіць — 25 базавых велічынь далі. І трэці шлях — далей працаваць, мне 45 год. Адраджаць царкву, гадаваць дзетак, будавацца, каб рэканструявалі цэнтар, заасфальтавалі вуліцу, і годна сустрэць 500-годзьдзе Бабра, напісаць вялікі твор па яго гісторыі —пражыць, колькі Бог адмераў. І ўваскрэсьне Хрыстос наш у Бабры!».

XS
SM
MD
LG