Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Ва ўладаў няма грошай на помнік ахвярам у лесе пад Хайсамі


Старшыня і сакратар Мазалаўскага сельсавету на месцы масавых пахаваньняў

Старшыня і сакратар Мазалаўскага сельсавету на месцы масавых пахаваньняў

Віцебскія актывісты зьвярнуліся да старшыні Мазалаўскага сельсавету Леаніда Дубіны з просьбай дазволіць добраўпарадкаваць месца масавага пахаваньня невядомых ахвяраў у лесе каля вёскі Хайсы.

Мясцовая ўлада адрэагавала: 13 траўня спадар Дубіна і сакратарка сельсавету Кацярына Каралёва выехалі на месца і правялі сход. Яны мусілі гэта зрабіць, бо калектыўны зварот падпісалі 88 чалавек, а згодна з законам выязны сход праводзяць у тым выпадку, калі подпісаў больш за 30.

Паводле старшыні сельсавету, пра тое, што ў лесе пад вёскай Хайсы людзі знаходзяць чалавечыя косткі, ён даведаўся толькі са сродкаў масавай інфармацыі ўвосень мінулага году. Тады, у лістападзе 2014-га, група віцебскіх актывістаў апытала найстарэйшых вяскоўцаў, якія распавялі, што ў гэтым лесе расстрэльвалі ахвяраў сталінскіх рэпрэсіяў. На іхную думку, менавіта невядомыя ахвяры сталінізму закапаныя ў вялікіх ямінах. Але якім чынам косткі трапілі на паверхню, застаецца загадкай. Магчыма, магілы расстраляных патрывожылі «чорныя капальнікі», а магчыма, проста зямля прасела. Так ці інакш, але ўжо некалькі гадоў грыбнікі натыкаюцца ў гэтым лесе на чалавечыя парэшткі.

Праўда, прысутныя на сходзе прадстаўнікі Лужасьнянскага лясьніцтва цьвердзілі, што нічога падобнага ня бачылі. Яшчэ сказалі, што ніякіх прац на гэтым участку лесу даўно не было і не плянуецца. І таму праводзіць нейкую расчыстку, адмыслова пілаваць сухія дрэвы старшыня сельсавету таксама палічыў немэтазгодным.

Прадстаўнікі сельсавету і актывісты ў лесе пад вёскай Хайсы

Прадстаўнікі сельсавету і актывісты ў лесе пад вёскай Хайсы

Старшыня сельсавету мяркуе, што нейкія захады трэба будзе рабіць, калі чалавечыя парэшткі дастане з-пад зямлі адмысловы пошукавы батальён. Спадар Дубіна кажа, што ўжо зьвярнуўся з такой просьбай у ваенкамат. Праўда, тэрмінаў пачатку працы з парэшткамі ён ня ведае:

«У іх есьць свой мэханізм працы — гэта ж ня так проста, каб во патэлефанаваў, і яны прыехалі. Але я асабіста мяркую, што тут пахаваныя не вайскоўцы. Гэта відаць па абутку — тут рэшткі нейкіх галёш, чаравікаў, жаночых у тым ліку. А чаго вы не бераце пад увагу, што ў Лужасьне быў канцлягер? Маглі тут расстрэльваць палонных. Чаму адразу кажаце, што гэта ахвяры расстрэлаў у 1930-я гады?»

Чалавечыя парэшткі ў ямінах

Чалавечыя парэшткі ў ямінах

Калі прыедзе пошукавы батальён, актывістаў таксама паабяцалі запрасіць — каб далучыцца да працы. Аднак, на іхнае зьдзіўленьне, у пратаколе не было зафіксавана, што прадстаўнікі ўладаў бачылі чалавечыя косткі на ўласныя вочы. Нічога пэўнага Леанід Дубіна не сказаў і наконт неабходнасьці ўшанаваць памяць расстраляных, хто б тыя ні былі — ахвяры сталінізму або фашызму:

«Я не магу сказаць, што я ня супраць усталяваць тут помнік. Толькі я скажу, што ня супраць, а мне раптам загадаюць: „Бяры і рабі“. А ў мяне грошай няма. Дзе я грошы на помнік вазьму? Так што тут сказаць нельга, што я ня супраць».

На гэтым сход завяршыўся, сельсаветчыкі і лесьнікі паехалі па сваіх справах. Затое віцебскія актывісты абсалютна неспадзявана сустрэлі тых, хто гатовы дапамагчы ў справе ўшанаваньня памяці загінулых. Пра гэта распавёў Ян Дзяржаўцаў, сябра КХП БНФ, які першы пачаў дасьледаваць трагічную гісторыю гэтых мясьцін:

Ян Дзяржаўцаў

Ян Дзяржаўцаў

«Вяртаючыся ў Віцебск, мы сустрэлі сьвятара з царквы ў пасёлку Лужасна, айца Міхаіла. Ён зацікавіўся аповедамі пра невядомых загінулых, нават паўшчуваў нас, чаму мы адразу не зьвярнуліся да яго. Патэлефанаваў знаёмым казакам. І на ягоную просьбу тут жа прыехалі віцебскі казачы атаман Валеры Сямашка і ягоны сын Ігар Сямашка, атаман з Лужасна. Усе разам мы зноў скіраваліся ў лес, паказалі чалавечыя парэшткі ў ямах. На дзіва, казакі тут жа самі прапанавалі ўшанаваць памяць загінулых — зрабіць і ўсталяваць вялікі крыж, які было б відаць з дарогі. Айцец Міхаіл прапанаваў правесьці тут хросны ход напрыканцы траўня, а пакуль — проста памаліцца за невядомых, якія знайшлі тут апошні спачын. Мы ўсе разам так і зрабілі — памаліліся на ўскрайку адной зь ямаў. А яшчэ мы шмат размаўлялі: казакі прапагандавалі ідэі „рускага міру“, мы гаварылі пра неабходнасьць распаўсюду нацыянальнай ідэі ў грамадзтве, сьвятар цьвердзіў, што ў дадзенай сытуацыі трэба не шукаць і не вінаваціць забойцаў, хто б яны ні былі — фашысты або сталінскія каты, а клапаціцца пра хрысьціянскае пахаваньне іхных ахвяраў... І няхай мы не сышліся на агульнай думцы ў шырокім сэнсе, галоўнае — што выявіўся намер супрацоўнічаць у гэтай канкрэтнай справе. Ад уладаў мы чамусьці не пачулі ні абяцаньняў падтрымкі, ні прапановаў працаваць разам».

Сьвятар айцец Міхаіл разглядае страшныя знаходкі

Сьвятар айцец Міхаіл разглядае страшныя знаходкі

Малітва за забітых

Малітва за забітых

Нічога не чуваць і пра вынікі экспэртызы чалавечых парэшткаў, якія забралі на досьледы яшчэ ўвосень мінулага году. Актывісты стварылі грамадзкую ініцыятыву «Хайсы» і ўжо двойчы зьвярталіся ў Сьледчы камітэт, мясцовы сельсавет і пракуратуру па фактах страшных знаходак у лесе. Паводле апошняга адказу са Сьледчага камітэту, крымінальную справу з гэтай нагоды распачынаць ня будуць.

А парэшткі — косткі і некалькі чарапоў з кулявымі адтулінамі на патыліцы — дагэтуль на экспэртызе ў Менску. Праўда, актывістам не зразумела, чаму адмыслоўцы не забралі на вывучэньне таксама фрагмэнты адзеньня, знойдзенага ў агульных магілах, а таксама абутку, на якім відаць фабрычныя клеймы з датамі — 1936, 1937, 1938 гады.

Рэшткі адзеньня і абутку з агульных магіл

Рэшткі адзеньня і абутку з агульных магіл

XS
SM
MD
LG