Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Як жыць доўга, весела і смачна: погляд з Сардыніі


Валерыя Красоўская

Валерыя Красоўская

Сёньня пагаворым на маю любімую тэму — як жыць доўга.

Я ўжо распавядала вам пра дзьве так званыя «блакітныя зоны» (месцы, дзе людзі жывуць выключна доўга) — грэцкі востраў Ікарыя і японскі востраў Акінава. У гэтым артыкуле хачу вам расказаць пра яшчэ адну блакітную зону — Сардынію. Літаральна некалькі дзён таму я вярнулася адтуль з падарожжа і сьпяшаюся падзяліцца сьвежымі ўражаньнямі.

Гены сардынцаў з-за іх геаграфічнай ізаляцыі доўга заставаліся «неразбаўленымі». Некаторыя навукоўцы лічаць, што гэта — адно з тлумачэньняў, чаму востраў можа пахваліцца амаль у 10 разоў большай колькасьцю доўгажыхароў на душу насельніцтва, чым, напрыклад, у ЗША. Гэта пры тым, што сярэдняя працягласьць жыцьця ў Італіі і ЗША адрозьніваецца не нашмат. Так, у ЗША сярэдняя працягласьць жыцьця — 79,68 гадоў (43-е месца ў сусьветным рэйтынгу). У Італіі — 82,12 гады (14 месца). Беларусь, дарэчы, на 139 месцы ў сьвеце па працягласьці жыцьця. Гэты паказчык у нас — 72,48 гадоў. Нават сёньня прыкладна 80 адсоткаў насельніцтва востраву генэтычна зьвязаныя з першымі сардынцамі. Магчыма, у гэтай генэтычнай сумесі і ляжыць камбінацыя, якая спрыяе даўгалецьцю.

Gnocchi з таматавым соусам — знакамітыя італьянскія бульбяныя клёцкі, нёкі

Gnocchi з таматавым соусам — знакамітыя італьянскія бульбяныя клёцкі, нёкі



Востраў Сардынія разьмешчаны ў заходняй частцы Міжземнага мора і зьяўляецца аўтаномным рэгіёнам Італіі. Сардынія — другі па велічыні востраў у Міжземным моры (паміж Сыцыліяй і Кіпрам) з плошчай 24,100 квадратных кілямэтраў. Сардынія вельмі зялёная. Менавіта яна зьяўляецца самым лясным рэгіёнам Італіі.

На працягу сваёй доўгай гісторыі Сардынія практычна ўвесь час знаходзілася пад чужой уладай. Захопнікі заўсёды прыходзілі з мора. Таму значная частка насельніцтва, стаміўшыся ад ваенных дзеяньняў і падпарадкаваньня, перамясьцілася ў цэнтральную, горную частку выспы. Каб дабрацца адтуль да мора, патрабавалася як мінімум некалькі дзён. Таму вялікая частка насельніцтва займалася (і працягвае займацца) сельскай гаспадаркай, у прыватнасьці разьвядзеньнем авечак. Морапрадукты — гэта адносная навіна ў мясцовай кухні.

Салата з васьмінога — неад’емная страва сардынскага рэстарана

Салата з васьмінога — неад’емная страва сардынскага рэстарана


Сардынцы шмат рухаюцца. Яны застаюцца працаздольнымі да канца жыцьця: даглядаюць жывёлу, працуюць на агародзе, зьбіраюць горныя зёлкі, ну і канешне амаль усю сваю ежу робяць уласнымі рукамі.

Я пабывала на ўсіх частках востраву: на захадзе, на ўсходзе, на поўдні і на поўначы

Я пабывала на ўсіх частках востраву: на захадзе, на ўсходзе, на поўдні і на поўначы


Ва ўсіх рэгіёнах кухня вельмі падобная. Дарагія рэстараны не занадта адрозьніваюцца ад танных у сэнсе мэню. На абед і вячэру італьянцы ядуць шмат, і Сардынія тут не выключэньне. Тыповае мэню складаецца з закускі, першай стравы (паста ці макароны або нёкі, ці бульбяныя клёцкі), другой стравы з гарнірам і, калі ў страўніку ёсьць месца, дэсэрту.

Яшчэ да пачатку трапэзы ў любой кавярні і рэстаране вам падаюць кошык з мясцовым плоскім і дражджавым хлебам. На Сардыніі налічваецца каля 600 гатункаў хлеба, але менавіта гэтыя два — самыя папулярныя.

Традыцыйны дражджавы хлеб і плоскі хлеб

Традыцыйны дражджавы хлеб і плоскі хлеб


На закуску прапануецца асартымэнт мясцовых халодных мясных вырабаў («нарэзка»), мясцовы сыр, вельмі папулярная салата з марынаванага васьмінога. Галоўная італьянская страва гэта, вядома ж, макароны, ці паста. Самая папулярная — мясцовая фрэгала. Гэта паста выглядае як буйны рознакаляровы кускус, гэткія шарыкі. Другое па папулярнасьці блюда — спагеці з марскімі малюскамі. Паста, як правіла, сьвежапрыгатаваная.

Нават у аэрапорце кухар раскатвае цеста для сьвежых макаронаў на вашых вачах! У іх часьцей за ўсё ідзе сыр пекарына (авечы сыр) і рыкота (традыцыйна таксама авечы сыр, але зараз яго вырабляюць і з каровінага малака).

У якасьці другой стравы ў традыцыйных установах больш мяса (трусяціны, ягняціны), чым рыбы. З рыбы часта можна ўбачыць тунца (поўдзень Сардыніі славіцца мясцовым тунцом), рыбу-меч ці дараду. Дараду і іншую белую рыбу традыцыйна гатуюць у белым віне з алівамі і таматамі.

Белая рыба ў соўсе зь белага віна, памідораў і аліваў — тыповы спосаб прыгатаваньня рыбы на востраве.

Белая рыба ў соўсе зь белага віна, памідораў і аліваў — тыповы спосаб прыгатаваньня рыбы на востраве.



Два самых распаўсюджаных гарніры — сьвежая салата і грыляваная гародніна. Пад сьвежай салатай маецца на ўвазе вельмі проста нарэзаная гародніна (абавязкова прысутнічае мясцовы горкі салат Радзіка). Стандартная гародніна з набору «грыль» — бакляжан, кабачок і перац.

Вось такім лёгкім гарнірам, як на Сардыніі, раю замяняць бульбу.

Вось такім лёгкім гарнірам, як на Сардыніі, раю замяняць бульбу.



На дэсэрт прапануюцца знакамітыя італьянскія тырамісу, панакота, марозіва, сэзонная садавіна. Увогуле, сардынцы ядуць шмат садавіны: сьлівы, грушы, дыню.

Ўбачыць у рэстаране на Сардыніі вялікую італьянскую сямʼю з трох пакаленьняў — ня рэдкасьць. Ежа для італьянцаў — сацыяльны акт першараднай важнасьці. Ядуць яны доўга, размаўляюць падчас ежы шмат і шмат сьмяюцца. Моцныя сямейныя сувязі, між іншым, — важны складнік даўгалецьця, магчыма нават больш важны, чым дыета. Падчас свайго падарожжа па Сардыніі я наведала месца, якое даўно марыла ўбачыць — Вілаграндэ. У гэтай вёсцы — самая высокая шчыльнасьць доўгажыхароў. У гэтых людзей можна пераняць шмат карысных звычак, дыетычных і ня толькі.

Пра мой абед у гэтай вёсцы — у наступным артыкуле.

XS
SM
MD
LG