Лінкі ўнівэрсальнага доступу

«Панамі звацца!» – як па мне, самы актуальны лёзунг сучаснай Беларусі.

Што праўда, слова «пан» дагэтуль у некаторых – сынонім польскага абшарніка, а не першапачатковага «гаспадар».

Гаспадар – свабодны чалавек.

У Беларусі пан – антонім мужыку, то бок, «народу». А народ – гэта вышыванка. То бок – народ ня пан, не самастойны-індывідуальны, а нейкае абагульненьне. Так было ў БССР.

У мяне спробы ўвесьці вышыванку і шырэй – арнамэнт і матывы арнамэнту, як заменьнік нацыянальнай сымболікі сьпярша выклікалі адасабленьне: «Зноў саўдэп, зноў БССР, зноў як у часы майго школьніцтва. А дзе заклік у новую мадэрновую будучыню?» У канцы 1980-х стылёвая «Пагоня» сталася альтэрнатывай чырвона-зялёнай арнамэнтаванай сымболікі БССР.

Пасьля эсэ Альгерда Бахарэвіча пра вяртаньне вышыванкі, у колах зацікаўленых у нацыятворчых працэсах разгарэлася не абы якая дыскусія. Вышыванка, і шырэй – арнамэнт – гэта савок, вясковасьць, ці важная старажытная кодавая сыстэма?

Адзін мой суразмоўца, які ня памятае савецкія часы, заявіў мне ў дыскусіі:

– Так, я ня ведаю значэньня арнамэнтаў, але ж гэта проста па-дызайнэрску стылёва! І ўсё.

Асабіста для мяне непрымальныя гэтыя «проста» і «ўсё». Мне непрыемна ведаць, што на савецкім беларускім сьцягу выкарыстаны арнамэнт з пахавальнага абраду. Мне непрыемна ўсьведамляць, што шматлікія псэўдафальклёрныя ансамблі выкарыстоўваюць стылізацыю старажытных арнамэнтаў, скажаючы сэнсы, закладзеныя не адным пакаленьнем продкаў.

Гэта як прывезьці з экзатычнай краіны этна-фенечку. Сядзяць у Заходняй Афрыцы рамесьнікі, штампуюць пад эўрапейцаў артэфакты а-ля Афрыка, а сапраўдныя – з сэнсамі, пакідаюць сабе. А нават калі эўрапеец набудзе арыгінальную рэч – для яго яна ўсё роўна застанецца фенечкай.

Ну а як можна ставіцца да сваёй гісторыка-культурнай спадчыны як да экзатычнай фенечкі?

Я згодны з тэзісам пра стылёвасьць нацыянальнага арнамэнту. І што сам па сабе ён можа быць моцным ідэнтыфікатарам пазыцыі чалавека. Як і разумею, што ня мусяць проста ўсе разьбірацца ва ўсіх нюансах старажытных кодаў продкаў.

Я бачу два ўзаемадапаўняльныя шляхі рэалізацыі ідэі.

Першы. Новыя сэнсы ў стылізаванай пад старажытную форме. Як з арнамэнтам «Будзьма!»: сэнс малюнку – мы разам, форма – мы старажытны народ.

Другі шлях. Расшыфроўка для недасьведчаных сэнсу знакаў, і прапанова для ўжываньня ва ўпакоўцы, зробленай прафэсіяналамі.

Расшыфроўка знакаў

Т-шоткі sakolkа.by

Калі будзе мода проста на «ўсё беларускае», як хто яго разумее, я буду толькі шчасьлівы.

Толькі калі я бачу, як адзін беларус прыляпляе на запасное кола свайго недарожніка здаравенную «Пагоню», другі на лабавое шкло – чырвона-зялёны сьцяжок, а трэці прымацоўвае расейскі трыкалёр. Тры такія розныя і канкрэтныя знакі-пасылы. Хоць «Пагоня» і Ч-З яшчэ могуць паспрачацца на адным полі патрыятызму, усё роўна ў пэрспэктыве пераможа штосьці адно. Тут яны адназначна па адзін бок дабра і зла адносна расейшчыны.

Таму я ня супраць старажытных арнамэнтаў, я за яснасьць і канкрэтнасьць знакаў, якія мы шлем навакольным людзям.

Хай арнамэнт стане першым крокам да шырокага вяртаньня «Пагоні». І ў сучасных школьнікаў будзе асацыявацца не з саўдэпам, а з памкненьнем да незалежнай нацыянальнай дзяржавы.

Сьледам за савецкай эпохай завяршаецца і постсавецкая. Так і бачу сацыяльную рэкляму: «У новы час – з новымі сэнсамі!».

А мой сэнс такі: быць сабой, быць гаспадаром сабе, быць панам у сваёй краіне.

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG