Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

серада 19 чэрвень 2019

Архіў
студзень люты сакавік красавік травень чэрвень ліпень жнівень верасень кастрычнік лістапад сьнежань
чэрвень 2019
пан аўт сер чац пят суб няд
27 28 29 30 31 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
Інаўгурацыя Аляксандра Лукашэнкі, Менск, 6 лістапада 2015

Сьцісла :

  • Найлепшы ход у няпэўнай пазыцыі – той, які пакідае найбольш магчымасьцяў
  • Няпэўнасьці для Лукашэнкі – ціск Расеі, стан яго здароўя, стома грамадзтва і ўладнай эліты ад яго
  • Ходам зьяўляюцца самыя размовы пра зьмены Канстытуцыі, а ня ўласна зьмены
  • У стасунках з Расеяй Лукашэнка не адкідае, але і не ўхваляе варыянт з прыняцьцём канстытуцыйнага акту саюзу

Які найлепшы ход у шахматнай партыі? Той, які вядзе да мэты. Але гэта ў вызначанай, пэўнай пазыцыі. А ў нявызначанай? Той, які пакідае максымум магчымасьцяў. Заявы Аляксандра Лукашэнкі пра зьмены ў Канстытуцыі – менавіта такі ход.

Падкрэсьлю – менавіта заявы, апроч іх пакуль нічога няма. І невядома, ці будзе наагул. У чым жа няпэўнасьць сытуацыі для яго? З наступным, шостым прэзыдэнцкім тэрмінам для яго сытуацыя ясная. А вось з тым, якім будзе пасьля, у 2025 годзе? Яму тады будзе 71 год. Не глыбокая старасьць, але дакладна не маладосьць. Якім будзе тады стан яго здароўя, ня скажуць ніякія дактары.

Ва ўладзе ён тады будзе 31 год – таксама мнагавата. У Эўропе такіх доўгажыхароў няшмат прыгадаеш. Народ стамляецца ад аднаго твару. І часам гэтая стома праяўляецца раптоўна і нечакана, нават у краінах па-за межамі Эўропы.

Чаму страцілі ўладу Робэрт Мугабэ ў Зімбабвэ і Абдэль Азіз Бутэфліка ў Альжыры, што яны такое ўтварылі, за што іх зрынулі? Перад зрынаньнем – нічога такога, чаго б не рабілі раней. Проста, як кажуць, «па сукупнасьці заслугаў», назапасілася. Яны сталі старымі і хворымі.

Яшчэ адзін фактар, які робіць сытуацыю для Лукашэнкі няпэўнай – гэта Расея. Свае інтэграцыйныя прапановы яна прасоўвае настойліва, як ніколі раней. Гэта не азначае, што Менску няма чаго гэтаму інтэграцыйнаму «наступу» супрацьпаставіць. Але пэўную нявызначанасьць гэтая актыўнасьць стварае, і можна меркаваць, што яна можа нават абвастрыцца празь некалькі гадоў, бліжэй да завяршэньня тэрміну прэзыдэнцкіх паўнамоцтваў прэзыдэнта Расеі Ўладзіміра Пуціна.

Чым больш няпэўнасьці чакае наперадзе, тым шырэйшае поле магчымасьцяў варта захаваць і стварыць.

У Расеі прынамсі на экспэртным узроўні абмяркоўваецца варыянт інтэграцыі празь прыняцьцё канстытуцыйнага акту саюзу. Расейскі прэм'ер-міністар Дзьмітры Мядзьведзеў летась прапанаваў паглыбленую інтэграцыю, грунтаваную на дамове 1999 году аб саюзнай дзяржаве. І прыняцьцё канстытуцыйнага акту гэтая дамова і прадугледжвала.

Ну дык Лукашэнка і заводзіць гаворку пра зьмены ў Канстытуцыю. Якія? А магчыма і тыя, што прапаноўваюць расейцы. Ён жа не адмаўляецца, наадварот. Але і не згаджаецца. Вось пройдуць парлямэнцкія выбары сёлета, у наступным годзе – прэзыдэнцкія. А зьмены ў Канстытуцыю – пазьней. Там бачна будзе, якія.

Ідэальным для Лукашэнкі было б, каб расейцы пайшлі насустрач у эканамічных пытаньнях зараз у абмен адно на намёкі наконт канстытуцыйных зьменаў у будучыні.

Як яно было ў 2015 годзе наконт вайсковай авіябазы: доўга абмяркоўвалі, сустракаліся, а потым Лукашэнка сказаў – якая база, я нічога ня ведаю, мы нічога пэўна не абяцалі.

Тое самае – і з унутранымі выклікамі. Якім будзе стан здароўя і яго прагноз, якім будзе расклад настрояў у народзе і ўладнай эліты – вось на выпадак, калі для Лукашэнкі гэтыя фактары складуцца неспрыяльным чынам, ён і кажа пра зьмену Канстытуцыі.

Ня ў тым рэч, што ён ведае, як хоча памяняць Канстытуцыю і калі, але хавае гэта ў сакрэце. Ён цямніць, таму што ня ведае, які будзе расклад праз пару гадоў. Лёс Мугабэ і Бутэфлікі яму не падабаецца. Размовамі пра зьмену Канстытуцыі ён дэманструе гатоўнасьць прадухіліць такое разьвіцьцё падзеяў, перадаць уладу вызначанаму пераемніку раней, чым яе адбяруць нявызначаныя.

Ходам зьяўляюцца размовы пра канстытуцыйныя зьмены, а ня ўласна гэтыя зьмены.

Стане сытуацыя больш пэўнай, дык магчыма ніякіх зьменаў у Канстытуцыю і ня будзе.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Ну ня тое, каб зусім не прайшоў. Антымігранцкія, антызьвязавыя партыі набралі ладную колькасьць галасоў, прынамсі, яны павялічылі сваё прадстаўніцтва ў Эўрапарлямэнце ў параўнаньні з папярэднімі выбарамі практычна ва ўсіх краінах, у Вялікабрытаніі і Францыі яны апынуліся на першым месцы.

Але іх сумарны вынік быў усё ж больш сьціплым, чым чакалася і чым некаторыя перасьцерагалі.

Сьцісла

  • Праэўрапейскія сілы захавалі пераканаўчую большасьць у ЭП, хаця эўраскептычныя павялічылі сваё прадстаўніцтва
  • Самыя значныя посьпехі эўраскептычных сілаў — першыя месцы ў галасаваньні ў Францыі і Вялікабрытаніі
  • Асаблівасьць сёлетніх выбараў у ЭП — істотны рост яўкі, якая перавысіла 50%, што адбылося ўпершыню з 1994 году

ЭП — больш трыбуна, чым орган улады

Варта адзначыць, што калі б вынікі галасаваньня былі іншымі, то і гэта б наўпрост не зьмяніла палітычны дызайн Эўразьвязу. Эўрапарлямэнт — гэта не паўнаўладны парлямэнт Злучаных Штатаў Эўропы.

Праўда, ён можа прымаць законы разам з Радай Эўразьвязу, аднак законапраекты можа прапаноўваць толькі Эўракамісія. Таксама разам з Радай Эўразьвязу Эўрапарлямэнт зацьвярджае бюджэт Зьвязу.

Эўрапарлямэнт зацьвярджае склад Эўракамісіі, ён, што вельмі важна, зацьвярджае кандыдатуру кіраўніка Эўракамісіі. Але ўсё ж нацыянальныя парлямэнты, нацыянальныя ўрады маюць значна больш шырокія і істотныя паўнамоцтвы.

Так што выбары ў Эўрапарлямэнт — гэта па вялікім рахунку маштабнае і рэпрэзэнтатыўнае дасьледаваньне грамадзкай думкі жыхароў краінаў Эўразьвязу. Аднак вынікі гэтага дасьледаваньня, як і сама грамадзкая думка, прынамсі ўскосна ўплываюць і на рэальную ўладу.

У Эўрапарлямэнце мінулага скліканьня дзейнічалі восем палітычных кааліцыяў, чатыры зь якіх — праэўрапейскія: Эўрапейская народная партыя (EPP), Прагрэсіўны альянс сацыялістаў і дэмакратаў (S&D), Альянс лібэралаў і дэмакратаў за Эўропу (ALDE) і «Зялёныя».

Эўраскептыкаў прадстаўлялі аб'яднаньне Эўрапейскія абʼяднаныя левыя (GUE/NGL) і праварадыкальныя абʼяднаньні Эўропа за свабоду і прамую дэмакратыю (EFDD) і Эўрапейскі альянс людзей і нацыяў (ENF).
І нарэшце, паміж праэўрапейцамі і эўраскептыкамі — блёк Эўрапейскія кансэрватары і рэфармісты (ECR).

Што было і што атрымалася

Некалькі месяцаў таму 30 эўрапейскіх інтэлектуалаў, у тым ліку і Сьвятлана Алексіевіч, выступілі з заклікам да эўрапейцаў падтрымаць праэўрапейскія сілы і спыніць марш нацыяналістаў і папулістаў.

З прычыны гэтага і іншых зваротаў такога кшталту ці зь нейкіх іншых прычынаў, але вынікі папулісцкага маршу на выбарах у Эўрапарлямэнт аказаліся даволі абмежаванымі, калі казаць пра Эўропу ў цэлым. Эўраскептыкі не вялі рэй у Эўрапарлямэнце папярэдняга скліканьня, маючы разам прыкладна 20% галасоў, ня будуць весьці яго і ў новым скліканьні.

Разьмеркаваньне месцаў у Эўрапарлямэнце паміж палітычнымі абʼяднаньнямі паводле папярэдніх ацэнак вынікаў выбараў у траўні 2019 году, (у дужках дынаміка зьменаў у параўнаньні зь мінулай кадэнцыяй Эўрапарлямэнту)
Разьмеркаваньне месцаў у Эўрапарлямэнце паміж палітычнымі абʼяднаньнямі паводле папярэдніх ацэнак вынікаў выбараў у траўні 2019 году, (у дужках дынаміка зьменаў у параўнаньні зь мінулай кадэнцыяй Эўрапарлямэнту)

Праўда, адзінства Эўразьвязу ў пэўным сэнсе вызначаецца моцай самага слабага зьвяна. Brexit стаў сапраўдным палітычным землятрусам ня толькі для Вялікабрытаніі, але і для ўсяго Эўразьвязу. Выпадзеньне аднаго зьвяна, посьпех эўраскептыкаў нават у адной ці некалькіх краінах стварае пагрозу для адзінства зьвязу ў цэлым.

Перамога партыі Brexit ў Вялікабрытаніі на выбарах у Эўрапарлямэнт у хуткім часе зьнішчыць сама сябе — калі краіна ўсё ж выйдзе з ЭЗ, брытанскія эўрадэпутаты страцяць свае мандаты ў Эўрапарлямэнце і унёсак брытанскіх эўраскептыкаў у агульнаэўрапейскі расклад анулюецца.

Парадоксы галасаваньня ў Эўрапарлямэнт

Варта сказаць, што галасаваньне ў Эўрапарлямэнт — усё ж адносны, ускосны паказьнік грамадзкіх настрояў. Парадаксальна, што ў розных краінах менавіта на выбарах у ЭП выбаршчыкі часта зь вялікай ахвотай галасавалі і галасуюць за партыі, якія крытычна ставяцца да Эўразьвязу. Брытанія, можа — самы яскравы, але не адзіны прыклад.

На першы погляд, парадокс: ЭП — інстытут абʼяднанай Эўропы, нашто абіраць туды тых, каму яна не падабаецца? Але пэўная лёгіка ў гэтым ёсьць: паўнамоцтвы ЭП не такія і вялікія, гэта ў большай ступені трыбуна, чым орган улады, і галасаваньне за антыэўразьвязаўскія партыі — гэта своеасаблівае «насыпаньне солі на хвост» нацыянальным урадам і брусэльскай бюракратыі.

Яшчэ адзін парадокс выбараў у ЭП, які меў месца да апошняга часу — сувязь яўкі і паўнамоцтваў. Самай высокай была яўка на выбарах у Эўрапарлямэнт першага скліканьня ў далёкім 1979 годзе, 40 гадоў таму. Тады Эўрапарлямэнт быў нечым кшталту сучаснай Рады Эўропы, толькі трыбунай, але яўка на тыя першыя выбары была 62%. З таго часу яго паўнамоцтвы ўвесь час пашыраліся, але адначасова і зьніжалася яўка. У 2014 годзе, на папярэдніх выбарах, яна складала 42.5%.

Аднак сёлета гэтая тэндэнцыя зьмянілася, у большасьці краінаў ЭЗ і ў цэлым па зьвязе сёлета яўка на выбары ў ЭП была вышэйшай, чым у 2014 годзе, у цэлым па ЭЗ у выбарах узялі ўдзел 51% выбаршчыкаў, гэта найвышэйшая яўка ад 1994 году.

Гэта варта разглядаць як паказьнік росту даверу да Эўразьвязу сярод насельніцтва краінаў, якія яго складаюць, і ў прыватнасьці да Эўрапарлямэнту. Многія крытыкі ЭЗ скардзяцца на ўсеўладзьдзе брусэльскай бюракратыі, якая не абраная народам. Пашырэньне паўнамоцтваў ЭП умацоўвае дэмакратычную легітымнасьць зьвязу.

Людзі ў Брусэлі чакаюць вынікаў галасаваньня ў Эўрапарлямэнт
Людзі ў Брусэлі чакаюць вынікаў галасаваньня ў Эўрапарлямэнт

Галасаваньне ў Нямеччыне і ў Францыі: падабенства і адрозьненьні

У Нямеччыне паводле экзыт-полаў найбольш галасоў набралі хрысьціянскія дэмакраты разам з ХСС — 28%, на другім месцы апынуліся «Зялёныя», адсунуўшы на трэцяе месца сацыял-дэмакратаў. Пры гэтым у параўнаньні з выбарамі ў ЭП і ХДС і сацыял-дэмакраты галасы страцілі, «Зялёныя» набралі больш на 11 адсоткавых пунктаў у параўнаньні з 2014 годам, праварадыкальная «Альтэрнатыва для Нямеччыны» палепшыла вынік на 3 пункты.

У Францыі Нацыянальнае аб’яднаньне Марын Лё Пэн апынулася на выбарах на першым месцы (23.2%), апярэдзіўшы партыю дзейнага прэзыдэнта Эманюэля Макрона (21.9%).

Як бачна з табліцы, якая пададзеная вышэй, Народная партыя і сацыялісты, якія мелі арытмэтычную большасьць у ЭП папярэдняга скліканьня, цяпер яе страцілі. Але ў цэлым эўрааптымістычныя партыі, як і раней, атрымалі пераканаўчую большасьць, а эўраскептычныя сілы, хоць і павялічылі сваё прадстаўніцтва, але не нашмат — з 18% да 22%.

«Заняпад Эўропы» адмяняецца

Так што пахаваньне адзінай Эўропы адмяняецца. Хаця трывожным званочкам у некаторых краінах гэтыя выбары сталі, прынамсі, у Францыі. На апошніх прэзыдэнцкіх выбарах у 2017 годзе там Эманюэль Макрон перамог Марын Лё Пэн зь дзьвюхразовай перавагай, цяпер на выбарах у ЭП іх партыі прыйшлі фактычна з роўным вынікам, зь невялікай перавагай Нацыянальнага аб’яднаньня.

Так што адзінства Эўразьвязу не гарантаванае. І страты, якія панесьлі ў выніку выбараў у ЭП асноўныя эўрааптымістычныя партыі — сьведчаньне крызісу, як палітычнага, так і ідэалягічнага.

Але казаць пра «заняпад Эўропы» не выпадае. Дынаміка яўкі на выбары ў ЭП сьведчыць пра тое, што экстрапаляцыі ў палітыцы — справа рызыкоўная. Яўка на выбарах у ЭП зьніжалася шмат гадоў. І зараз нечакана вырасла. Гэтак і рост папулярнасьці эўраскептычных партыяў, які зафіксавалі выбары ў ЭП — гэта не наканаваньне.

Сьвет мяняецца, Эўропа мяняецца. Часам даволі нечакана.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG