Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

панядзелак 17 сьнежань 2018

«Лукашэнка і Тут.бай – аднаго поля ягады!» – гэтак сфармуляваў сваю пазыцыю гісторык Аляксандар Краўцэвіч у блогу на сайце Свабоды «Тут.бай – герой. Але ня мой».

Блог стаў адказам на заяву рэдактара «Нашай нівы» Ягора Марціновіча, якая прагучала ў «Клюбе рэдактараў» на БТ: «Зісер і Золатава заслугоўваюць званьня Героя Беларусі».

Чаму, на мой погляд, мае рацыю Марціновіч, а не Краўцэвіч? Калі б размова ішла толькі пра пэрсанальных герояў спадара Краўцэвіча, то і праблемы б не было – пра густы не спрачаюцца.

Між тым праблема ёсьць: як вызначыць беларускасьць, што ёсьць беларускае?

Каго «разжалуем зь беларусаў»?

Пачну з заўвагі, што разам з Тут.баем спадару Краўцэвічу давядзецца «разжалаваць зь беларусаў» вялікую колькасьць выданьняў і людзей. Ідэалёгія Тут.бая майму шаноўнаму апанэнту не падабаецца «як беларусу і як гісторыку». А ідэалёгія «Беларускага партызана», «Беларускіх навінаў», Куку Citydog – разам з Тут.баем самых чытаных інтэрнэт-выданьняў краіны – яму таксама, відаць, не падабаецца? Яны, прынамсі ў сэнсе мовы, таксама ж «аднаго поля ягады» з Лукашэнкам.

А як наконт самых папулярных аўтараў беларускага Твітэру, беларускіх каналаў Тэлеграму – «РБ головного мозга», Антона Матолькі, Эдуарда Пальчыса? Ужо камэрцыйныя ў іх матывы ці якія іншыя – ня ведаю. Але і яны – таго ж «поля ягады». Пры гэтым, напрыклад, Пальчыс тлумачыў, што беларускай свабодна валодае, але сьвядома вядзе свой блог і Тэлеграм-канал па-расейску. Відаць, каб лепш перад Пуціным выслужыцца.

Ну і нарэшце – наш нацыянальны скарб, нашая набэліятка Сьвятлана Алексіевіч – а яна хіба не «аднаго поля ягада» з Лукашэнкам? Таксама ж, відаць, сумнеўная ў яе ідэалёгія ў сэнсе беларускасьці. Пра ўвесь постсавецкі абшар піша, ды яшчэ і па-расейску. Непарадак.

А ці не занадта шмат каго і чаго давядзецца спадару Краўцэвічу ў такой сытуацыі «разжалаваць» зь беларусаў, зь беларускага, зь Беларусі? І ці не нагадвае ён прапаршчыка з анэкдоту, які адзін крочыць у нагу, а ўся рота – не? Мне нагадвае.

Продкі Краўцэвіча і продкі чытачоў Тут.баю

Аляксандар Краўцэвіч піша, што за ім, за яго пазыцыяй – «незьлічоныя шэрагі продкаў і землякоў». А за тымі, хто чытае Тут.бай, «Партызан», Матольку, Алексіевіч, хіба няма продкаў і землякоў? Хіба іх густы не абумоўленыя іх сямейнымі біяграфіямі, іх ведамі, іх разуменьнем? Ці яны, у адрозьненьні ад майго шаноўнага апанэнта – небеларусы, прыхадні, набрыдзь на беларускай зямлі? Хай Краўцэвіч скажа ім гэта ў твар. Напэўна, ім будзе цікава даведацца, што пра іх думае чалавек, які прэтэндуе на тое, каб гаварыць ад імя ўсёй Беларусі і ад іх імя таксама.

Мяркую, што спадар Краўцэвіч, апроч іншага, і недакладна вызначае ідэалёгію Тут.баю. Як на мой погляд, дык гэты партал адстойвае ня толькі каштоўнасьці палітычнай і эканамічнай свабоды, але і дзяржаўнай незалежнасьці Беларусі. Пра тое сьведчыць хаця б рэакцыя «рускаміраўскіх» рэсурсаў, яны абсалютна дакладна вызначаюць, што іх ворагі – гэта і «Наша ніва», і Тут.бай. Апошні нават большы, чым НН, бо аўдыторыя большая.

Іншая рэч, што ўяўленьні Тут.бая пра тое, якой мусіць быць незалежная Беларусь, адрозьніваюцца ад уяўленьняў спадара Краўцэвіча. Гэта праўда. А ўяўленьні спадара Краўцэвіча – гэта канон беларускасьці? Крок управа – крок улева і ўжо Расея?

Хто абараніў незалежнасьць Беларусі?

Ягор Марціновіч сказаў пра Тут.бай, выступаючы ў «Клюбе рэдактараў»: «Мы павінны ганарыцца тым, што інфармацыйны парадак дня вызначае не Яндэкс, а свае беларускія СМІ». Дзіўна, што спадар Краўцэвіч, прафэсійны гісторык, ня бачыць слушнасьць гэтай думкі менавіта ў гістарычнай рэтраспэктыве.

Беларускай незалежнай дзяржаве ў найноўшай гісторыі днямі спаўняецца 27 гадоў. Не стагодзьдзі, але ўжо ладны кавалак часу. А тое, што за гэтыя гады яна ня стала Паўночна-Заходнім краем, рэспублікай у складзе РФ – гэта дзякуючы каму і чаму? Дзякуючы спадару Краўцэвічу і яго аднадумцам? І толькі? А ўнёску «небеларускіх» Алексіевіч, Зісера, Марцава, Шарамета ніякага ў гэтым не было і няма? Яны ўсе цягнулі Беларусь у «рускі сьвет», у Расею, пакуль спадар Краўцэвіч абараняў незалежнасьць Бацькаўшчыны? Даволі дзіўна бачыць такое стаўленьне менавіта ў гісторыка.

Што да досьведу іншых краінаў, то ён і сапраўды шмат у чым адрозны ад беларускага. Але ўяўляецца, што нацыянальнае – гэта ўсё ж адметнасьць, а не тоеснасьць, не малпаваньне. Пазначаныя мной вышэй людзі – іх жа не на парашуце скінулі з Масквы ў Беларусь. Яны ўкарэненыя на беларускай зямлі ня менш, чым спадар Краўцэвіч. Інфармацыйны ляндшафт краіны такі, які ён ёсьць, прынамсі, не адно таму, што ў 1994 годзе «пришел поручик Ржевский и все опошлил».

Гэты ляндшафт і ў 1991-1993 гадах быў не такім, як у суседзяў. І мяркую, будзе не такім, як у суседзяў, калі ў Беларусі зьменіцца ўлада. Гэта і ёсьць нацыянальнае, тое, чым беларусы непадобныя на іншых.

Герояў Беларусі – Тут.баю і «Нашай ніве»

Пікантнасьць гэтай дыскусіі палягае ў тым, што Аляксандар Краўцэвіч у сваім блогу спрачаецца з асобай, якая як раз шмат у чым падзяляе яго погляды. Больш за тое – мяркую, што ў справе распаўсюду, папулярызацыі гэтых поглядаў «Наша ніва» зрабіла і робіць у шмат разоў больш, чым усе гісторыкі разам.

Але магчыма таму Ягор Марціновіч і выказаў такую пашану Тут.баю. Таму што, як рэдактар папулярнага выданьня, лепш адчувае настрой масаў сучасных беларусаў, у тым ліку і беларускамоўных, але менавіта масаў. І гэты настрой не такі, як у спадара Краўцэвіча.

Што да мяне, дык я даў бы Герояў Беларусі і Тут.баю, і «Нашай ніве», прынамсі, Ягору Марціновічу і Андрэю Дынько. Даў бы і за тое, як яны прасоўваюць свой нацыянальны парадак дня, і за разуменьне, што ёсьць і ў нечым адрозныя, але таксама нацыянальныя парадкі дня.

Я, у адрозьненьні ад спадара Краўцэвіча, ня так упэўнены, што мой выбар герояў – гэта заўсёды і выбар Беларусі. Але дазволю сабе рахманае спадзяваньне, што за Героя Беларусі і Тут.баю, і «Нашай ніве» быў бы не я адзін, а многія зь іх велізарных аўдыторыяў. А вось хто быў бы разам са спадаром Краўцэвічам у яго «выключэньні зь беларускасьці» прынамсі Тут.бая? Хіба ініцыятары «справы БелТА» ды «рускі сьвет» у Беларусі. Як на мой густ, дык кампанія ня надта добрая.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Прэзыдэнт Пятро Парашэнка выступае ў Вярхоўнай Радзе Ўкраіны падчас абмеркаваньня ўвядзеньня ваеннага становішча, 26 лістапада 2018

Ва Ўкраіне прэзыдэнт Парашэнка падпісаў указ аб увядзеньні ваеннага становішча, Вярхоўная Рада ўхваліла дакумэнт.

Законы Ўкраіны даволі дакладна вызначаюць чыньнікі гэтага становішча. Але камэнтары ўкраінскіх афіцыйных прадстаўнікоў наконт гэтага рашэньня, прапанаванага на пасяджэньні ваеннага кабінэту ў нядзелю, тычыліся па большай частцы тым, чым яно ня будзе. Прэзыдэнт Парашэнка тлумачыў, што яно ня будзе азначаць абавязкова баявых дзеяньняў, ня будзе азначаць абавязковай новай мабілізацыі, ня будзе азначаць абмежаваньняў правоў чалавека.

Ужо ў панядзелак днём, калі Вярхоўная Рада пачала абмяркоўваць прапанову аб ваенным становішчы, кіраўнік Украіны скарэктаваў свой уласны ўказ і заявіў, што прапануе ўвесьці ваеннае становішча не на 60 дзён, як плянавалася першапачаткова, а на 30.

Так выглядае, што прынамсі ў гэтай апошняй прапанове пераважалі чыньнікі, зьвязаныя з выбарамі. Паводле закону выбарчая кампанія павінная пачацца за тры месяцы да дня галасаваньня. У цяперашняй украінскай сытуацыі кампанія, калі не пераносіць выбары, павінная пачацца 31 сьнежня. Падчас ваеннага становішча на любыя формы публічнай актыўнасьці накладаюцца істотныя абмежаваньні. Такім чынам дзейны прэзыдэнт Украіны, скарачаючы тэрмін, на які ўводзіцца ваеннага становішча, пакінуў магчымасьць правесьці выбары ў вызначаны тэрмін.

Больш за тое, Вярхоўная Рада, ухваліўшы ваеннае становішча, адмыслова пацьвердзіла, што прэзыдэнцкія выбары адбудуцца ў апошні дзень сакавіка ў наступным годзе.

Менш за ўсё хацелася б павучаць украінцаў. Гэта іх краіна, іх выбар, яны плацяць вельмі высокую цану — і грашыма, і крывёй. Наўрад ці яны маюць у патрэбу ў павучэньнях замежнікаў.

Ваеннае становішча — адказ не любой цаной

Але варта проста зафіксаваць, што ваеннае становішча ўва Ўкраіне, якое некаму падаецца момантам ісьціны, было прынятае з увагі на шэраг разнастайных чыньнікаў, якія скарэктавалі форму гэтага стану. Гэта зусім не дзеяньні паводле прынцыпу — любой цаной.

Па ідэі, калі прыйшоў час апошняга і рашучага бою — то якія наагул выбары? Ну значыць пазьней пройдуць, можа і няхутка, калі бой апошні і рашучы.

Ну і наагул — як ваеннае становішча, выкліканае агрэсіяй замежнай дзяржавы, можа спалучацца з захаваньнем дыпляматычных адносінаў з агрэсарам і шматмільярдным гандлёвым абаротам зь ім?

Ну вось можа. Бо МВФ не дае грошы ваюючым дзяржавам, бо гандаль з Расеяй — крытычны для Ўкраіны. Ну а выбары...

Я асабіста як раз ня думаю, што самая ідэя ўвесьці ваенная становішча была з боку Пятра Парашэнкі спосабам перанесьці выбары. Я ня думаю, а многія думаюць, ва Ўкраіне ў тым ліку. Адпаведныя абвінавачваньні гучалі сёньня з трыбуны Вярхоўнай Рады з вуснаў лідэраў парлямэнцкіхз фракцый.

І Парашэнка ўлічыў гэтыя развагі, адрэагаваў на іх, яны для яго маюць значэньне. Значыць, вымушаны, значыць, у яго разуменьні, як палітыка, няма ва Ўкраіне настрою — любой цаной.

Да таго ж да гэтага не схіляе і міжнародная рэакцыя. Краіны Захаду, NATO, ЭЗ асудзілі напад расейскіх вайскоўцаў на ўкраінскія караблі ў Чорным моры, усклалі адказнасьць выключна на яе. І далей? А далей ... заклікалі да дээскаляцыі. Гэта значыць да прымірэньня, да кампрамісу. Як заклікаць да міру, калі ёсьць пэўнасьць у тым, хто вінаваты? Так жа, як да іх заклікаюць і Менскія пагадненьні.

Мы ня ведаем, што гаворыцца і абяцаецца непублічна. Але зрабіць нейкія рашучыя крокі ніхто, прынамсі, публічна, не абяцае і пасьля інцыдэнту ў Чорным моры. І Парашэнка мусіць і гэта ўлічваць.

Ці прадухіліць ваеннае становішча паўтарэньне інцыдэнту 25 лістапада?

Напэўна, ваеннае становішча з тымі абмежаваньнямі, зь якімі яно ўводзіцца, усё ж умацуе абарончыя магчымасьці Ўкраіны. Магчыма, збольшага гэта будзе папярэджаньнем Расеі, псыхалягічным чыньнікам узьдзеяньня.

Расея ўпершыню выкарыстала зброю супраць Украіны публічна, афіцыйна і дэманстратыўна.

З пэўнага погляду гібрыдная вайна, шляхам якой быў анэксаваны Крым і якая працягваецца на ўсходзе Ўкраіны, дзеяньні яшчэ больш падступныя. Але, як той казаў, няшчырасьць — даніна, якую загана прыносіць дабру. Зараз не палічылі патрэбным плаціць і гэтую даніну.

Украіна проста не магла не адказаць на гэта. Гэта адказ быў зроблены дазавана, ваеннае становішча — гэта не вайна. І гэта добра.

Зь іншага боку, незразумела, ці дастаткова будзе гэтага, каб прадухіліць паўтарэньне інцыдэнту 25 лістапада.

Зьбіты расейскі самалёт і захопленыя ўкраінскія суда

Вяртаючыся да гэтага інцыдэнту, варта сказаць, што напад расейскіх ВМС і спэцназу на ўкраінскія караблі 25 лістападу 2018 году стаў люстэркавым адбіткам інцыдэнту 24 лістападу 2015 году, калі турэцкія СПА зьбілі расейскі баявы самалёт.

Што зараз гаворыць Расея? Украінскія караблі парушылі дзяржаўную мяжу Расеі. Украінскі бок кажа, што хаця Кіеў і не прызнае сувэрэнітэт Расеі над Крымам, але яе караблі не парушалі мяжу, якую ўсталявала Расея вакол паўвострава.

Але дапусьцім, што ўкраінскія караблі ўсё ж перасяклі мяжу, якую расейцы вызначылі вакол Крыму. Ну дык па зьвестках турэцкага боку расейскі самалёт у 2015 годзе перасёк без дазволу турэцкую мяжу, уляцеў на турэцкую тэрыторыю. Расея тады гэта адмаўляла, паводле яе самалёт быў зьбіты над Сырыяй, а не над Турэччынай.

Зусім як Украіна зараз. Слова супраць слова. Але якой тады была рэакцыя Масквы на зьбіты самалёт? Гнеў, пагрозы, санкцыі, разрыў гандлёвых сувязяў.

Дарэчы, у рэшце рэшт Анкара не выбачылася, а выказала шкадаваньне. Турэччына не прызнала, што зьбіла самалёт за межамі сваёй сувэрэннай тэрыторыі.

Супраць парушальніка мяжы трэба абавязкова ўжываць зброю? Тады ў расейцаў такая лёгіка выклікала абурэньне. Між тым можна паспрабаваць яго спыніць іншым шляхам альбо ніяк не спыняць.

Самалёт калі і заляцеў тады на тэрыторыю Турэччыны, то нічога там не атакаваў. Украінскія караблі калі і падплылі блізка да Крыму, дык ні на што не нападалі. І тое, што караблі падплылі блізка да Крыму, дык гэта магло адбыцца па безьлічы прычынаў, зь якіх сьвядомы манэўр — хіба не апошняя.

Цяпер у расейцаў выклікае шаленства тое, што ўкраінцы рэагуюць на цяперашні інцыдэнт гэтак жа, як Расея рэагавала на зьнішчэньне яе самалёта Турэччынай.

* * *

А афіцыйны Менск тым часам маўчыць. Проста маўчыць, не выціснуўшы зь сябе нават словаў пра пажаданасьць мірнага вырашэньня спрэчак. І гэтае маўчаньне — знак адчуваньня, што пасьля атакі на ўкраінскія караблі ў Чорным моры вайна стала бліжэй ня толькі да Ўкраіны, але і да Беларусі.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG