Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Станіслаў Зась у сядзібе Бюро Нацыянальнай Бясьпекі Польшчы, Варшава

Сустрэча Станіслава Зася ў Варшаве з Джонам Болтанам і кіраўнікамі радаў бясьпекі Ўкраіны і Польшчы — спосаб ціску Менску на Маскву.

Сьцісла:

  • Сустрэча Станіслава Зася ў Варшаве з Джонам Болтанам і кіраўнікамі радаў бясьпекі Ўкраіны і Польшчы — спосаб ціску Менску на Маскву
  • У сьвятле хуткіх перамоваў у межах «нармандзкай чацьвёркі» Маскве зараз нязручна рэзка рэагаваць на крок Менску, каб не псаваць вобраз міралюбнай Расеі
  • У прасоўваньне кандыдатуры Зася на пасаду генсека АДКБ было ўкладзена столькі высілкаў, што мяняць рашэньне з прычыны яго візыту ў Варшаву не выпадае

Сакратар Савету бясьпекі Беларусі Станіслаў Зась сустрэўся ў Варшаве з дарадцам прэзыдэнта ЗША па нацыянальнай бясьпецы Джонам Болтанам і кіраўнікамі Радаў бясьпекі Польшчы і Ўкраіны.

Мяркую, што мала хто чакаў такога кроку, ходу афіцыйнага Менску. Болтан толькі што пакінуў Менск пасьля працяглых перамоваў з Аляксандрам Лукашэнкам. Здавалася б, бакі возьмуць паўзу, каб зрабіць наступны крок. Зь іншага боку, некалькі дзён таму МЗС Беларусі паведаміў, што Лукашэнка ветліва адхіліў запрашэньне ў Варшаву на цырымонію гадавіны пачатку Другой усясьветнай вайны, а Беларусь на ёй будзе прадстаўленая на самым нізкім узроўні, на ўзроўні пасла. Дарэчы, хадзілі чуткі, што ў Варшаву паедзе альбо прэм’ер Румас альбо сьпікер Савету Рэспублікі Мясьніковіч. Не, пасол і не вышэй. Кропка.

А вось і не. І заваяваны ўзровень кантакту з ЗША быў адразу ж працягнуты, учора Болтан размаўляў з Лукашэнкам, а сёньня — зь іншым, даволі высокапастаўленым беларускім чыноўнікам. Ну і адхіленьне запрашэньня атрымліваецца як бы і не зусім грубым адхіленьнем, хай і не на саму цырымонію, але з нагоды яе, у сувязі зь ёй у Варшаву прыехаў і спадар Зась, і намесьнік міністра замежных справаў Алег Краўчанка.

Чаму гэта адбылося, што такога мог сказаць Зась Болтану, чаго не сказаў яму два дні таму Лукашэнка? Можа і нічога. Але атрымаўся сымбалічны жэст.

І на адрас палякаў: маўляў, вы ж разумееце сытуацыю, першая асоба, каб не пакрыўдзіць Пуціна, прыехаць не магла. Ды і другая. Але каб пагаварыць у кулюарах прыедуць сурʼёзныя людзі. І Менск не пабаіцца накіраваць іх у Варшаву для размовы з амэрыканскім «ястрабам».

Разам з тым, гэта і сыгнал Маскве. Так бы мовіць, калі вы з намі ня хочаце па-харошаму, то і мы можам па-плахому. Насамрэч гэта звычайная тактыка Лукашэнкі: у адказ на праблемы ў палітыка-эканамічнай сфэры ён пераводзіць іх у чыста палітычную.

Гэтак было ў 2016 годзе, у разгар газавых спрэчак, калі Беларусь раптам адмовілася падпісаць падатковы кодэкс ЭАЭС, гэтак было ў 2009-м, у разгар малочнай «вайны», калі Лукашэнка байкатаваў саміт АДКБ. Тады не рабіліся жэсты ў бок Захаду, зараз зроблены.

Але сутнасьць тая самая: мы можам зрабіць вам палітычную непрыемнасьць.

Прычым момант і форма абраныя надзвычай удала. Гэта, безумоўна, выкліча моцнае раздражненьне, а тое і шаленства ў Маскве. Але а што рабіць? Ня выключана, што Лукашэнка ў тэлефоннай размове з Пуціным нават узгадніў візыт Зася ў Варшаву.

А што сказаць супраць? Толькі што Лукашэнка сам горда адмовіўся туды ехаць, маўляў, сябрам і супольнай памяці пра вайну ня здрадзім. Ну а Зась так, па справах паехаў, мо пляны ворагаў Расеі выведаць. Ну і палякі — суседзі ўсё ж, трэба ж неяк падтрымліваць адносіны.

Акрамя таго, улічаны агульны кантэкст. На парозе — абмен вязьнямі паміж Украінай і Расеяй. Ён мусіў адбыцца ў пятніцу, але выглядае, што бліжэйшым часам ён усё ж адбудзецца. І гэта стане козырам Пуціна на верасьнёўскай сустрэчы «нармандзкай чацьверкі» ў Парыжы, маўляў, бачыце, якая Расея добрая і лагодная. І тут скандаліць з бліжэйшым саюзьнікам, разбураць вобраз белай і пухнатай Масквы ну ніяк не выпадае. Хацелася б, і зло бярэ. Але нельга. З Украінай, Францыяй і Нямеччынай гульня куды больш важная. Вылаяўся напэўна Пуцін матам пра сябе, але менавіта зараз ня час нешта рэзкае рабіць.

Пікантнасьці сытуацыі надае той чыньнік, што Станіслаў Зась — без пяці хвілінаў генэральны сакратар АДКБ. І едзе ў Варшаву да ворагаў, з расейскага пункту гледжаньня. Але і тут, як той казаў, расклад, баценька. Колькі высілкаў прыклала тая ж Расея, колькі выкручвала рукі армянскаму прэмʼеру Ніколу Пашыньяну, каб прапхнуць кандыдатуру Зася на пасаду генсека. І як зараз казаць — прэч Зася, ня будзе ён генсекам. . Дык відавочна, што ён чалавек вайсковы, дысцыплінаваны: загадалі сустрэцца з Болтанам — сустрэўся. Сустрэўся б і з чортам, калі б загадалі.

Але эфэкт дасягнуты. Вось менавіта беларус, без пяці хвілінаў генсек АДКБ, сустракаецца ў Варшаве з галоўным вашынгтонскім «ястрабам» і польскім і ўкраінскім галоўнымі сілавікамі. І нічога ня зробіш.

Ну зробіш, зразумела. Напрыклад, кампэнсуеш падатковы манэўр. Ці яшчэ што-небудзь добрае Беларусі зробіш. Вось на тое і намякнулі паездкай Зася ў Варшаву і яго тамтэйшымі сустрэчамі.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Аляксандар Лукашэнка і Джон Болтан

Якія вынікі візыту ў Беларусь дарадцы прэзыдэнта ЗША па нацыянальнай бясьпецы Джона Болтана?

Сьцісла:

  • Беларусы хочуць незалежнасьці — з гэтага вынікае, што рашэньне аб аб’яднаньні Беларусі з Расеяй ЗША будуць лічыць неадпаведным волі беларускага народу.
  • Болтан паведаміў, што бліжэйшым часам бакі пачнуць перамовы аб скасаваньні санкцыяў, якія дзейнічаюць адносна Беларусі.
  • Нераспаўсюд зброі, які Болтан назваў прыярытэтам — альбо магчымыя наступствы ануляваньня дамовы аб ракетах сярэдняй і малой далёкасьці альбо магчымае вайскова-тэхнічнае супрацоўніцтва Беларусі зь Іранам.
  • Візыт на «Яму» — дэманстрацыя, што самая балючая беларуская трагедыя, якую адчуваюць амэрыканцы, прынамсі, цяперашні Вашынгтон — гэта Галакост.

«Беларусы хочуць незалежнасьці»

Першы і галоўны вынік візыту сфармуляваў госьць пасьля перамоваў з Лукашэнкам — «Думаю, беларусы хочуць незалежнасьці».

Пры гэтым Болтан дадаў, што розныя народы ў розныя часы вырашалі гэтае пытаньне па-рознаму. Народы Эўропы ахвяравалі часткай сваёй незалежнасьцю дзеля абʼяднаньня ў ЭЗ, брытанцы нядаўна прызналі гэтае сваё даўняе рашэньне памылкай.

Галоўнае, каб рашэньне было цалкам прадстаўнічым, калі адлюстроўвала меркаваньне людзей — патлумачыў госьць. З высновы, зробленай Болтанам, вынікае, што калі рашэньне будзе прынятае на карысьць абʼяднаньня Беларусі з Расеяй, яно ня будзе прадстаўнічым.

Невядома, ці абмяркоўваў Болтан з Лукашэнкам, што будзе Амэрыка рабіць, калі такое рашэньне насуперак волі беларусаў будзе прынятае. Магчыма і так. Але пакуль сказана галоўнае — США ня будуць лічыць гэтае рашэньне адпаведным волі беларускага народу. Мяркую, што гэтае пасланьне пачуў ня толькі Лукашэнка, але і Крэмль.

Правы чалавека і санкцыі

Другі момант — тэмы, якія Болтан назваў асноўнымі напярэдадні размовы з Лукашэнкам: правы чалавека і нераспаўсюджваньне зброі.

Адміністрацыю Трампа неаднойчы папракалі ў абыякавасьці да пытаньня правоў чалавека. Магчыма, Болтан хацеў падкрэсьліць, што гэта ня так. Праверыць магчымасьці няма. Да таго ж, скажам, пытаньне скасаваньня санкцыяў, якія дзейнічаюць адносна Беларусі — гэта ў пэўным сэнсе пытаньне правоў чалавека. Гэта ж было матывам іх увядзеньня.

Пры адлёце Болтан адказаў на пытаньне карэспандэнта "Настоящего времени" Сэржа Харытонава:

НВ: Ці надыйшоў час паслабіць санкцыі?

Болтан: Я думаю, мы будзем гаварыць пра колькасць санкцыяў, якія былі накладзеныя на Беларусь з пункту гледжаньня правоў чалавека і непашырэньня ўзбраеньняў і іншых, і паглядзім, ці зможам мы вырашыць гэтае пытаньне. Я думаю, што гэта будзе важная, цяжкая размова. Але гэта тое, што павінна адбыцца.

Так што ня выключана, што бліжэйшым часам пачнуцца перамовы аб скасаваньні ці скарачэньні санкцыяў. Варта нагадаць, што эканамічныя санкцыі прыпыненыя з 2015 году, іх замарозка працягваецца кожныя паўгода. Але са словаў Болтана можна зразумець, што ня выключанае і іх юрыдычнае скасаваньне.

Нераспаўсюд чыёй зброі і на каго?

Што мелася на ўвазе пад нераспаўсюдам зброі? Многія экспэрты выказвалі думку, што адной з тэмаў перамоваў стануць наступствы выхаду ЗША і Расеі з дамовы аб ракетах сярэдняй і малой далёкасьці. ЗША ўжо абвясьцілі, што маюць намер ствараць і разьмяшчаць такія ракеты, праўда, пакуль гутарка ідзе пра Азію. У сваю чаргу Пуцін заявіў, што Расея таксама будзе рабіць такія ракеты, прычым будзе іх разьмяшчаць там жа, дзе і Амэрыка. Сёньня ЗША не плянуюць разьмяшчаць ракеты сярэдняй далёкасьці ў Эўропе. Што будзе заўтра — невядома. У выпадку чаго ў Расеі будзе вялікая спакуса разьмесьціць свае ракеты ў Беларусі. І націснуць на Лукашэнку, каб ён дазволіў гэта зрабіць. Магчыма, гэта і было тэмай размоваў Болтана з Лукашэнкам.

Яшчэ адна магчымасьць — чуткі, якія ходзяць наконт вайскова-тэхнічнага супрацоўніцтва Беларусі зь Іранам. На думку экспэртаў «мядовы месяц» у стасунках паміж Менскам і Тэгеранам далёка ў мінулым, у вайсковай сфэры ў тым ліку. Але жаданьне падзарабіць магло і пераважыць і нейкі вайсковы хай-тэк Беларусь магла Ірану і паставіць. А Болтан — вельмі параіць Менску гэтага ў будучыні не рабіць.

Візыт на «Яму»

Трэці важны момант — вельмі паказальны сымбалічны жэст госьця, які папярэднічаў сустрэчы з беларускім кіраўніцтвам. Болтан наведаў «Яму» — мэмарыял, узьведзены ў памяць пра вязьняў менскага гета. У паведамленьні амэрыканскай амбасады адзначаецца, што Болтан «аддаў даніну павагі ахвярам трагедыі і тым амэрыканцам, якія выжылі ці згубілі родных у час Халакосту ў Беларусі».

Гэты жэст не азначае, што Болтан не адчувае павагі да іншых ахвяраў, скажам, ды тых, якія загінулі ў Трасьцянцы ці ў Курапатах. Але выбар месца ўшанаваньня — гэта выбар прыярытэту. Самая балючая беларуская трагедыя, якую адчуваюць амэрыканцы, прынамсі, цяперашні Вашынгтон — гэта Галакост.

Ну і яшчэ адзін прыярытэт. У кастрычніку летась з Лукашэнкам сустракаўся памочнік дзяржсакратара Ўэс Мітчэл. Акрамя гэтага ён сустрэўся таксама з кіраўнікамі кампаніі «Гавары праўду» Андрэям Дзьмітрыевым і Тацьцянай Караткевіч. У якой ступені гэтыя двое рэпрэзэнтавалі грамадзянскую супольнасьць — ёсьць розныя меркаваньні, але ж яны пэўна не чыноўнікі. Болтан не сустракаўся ні зь якімі прадстаўнікамі грамадзянскай супольнасьці, толькі з урадоўцамі.

Перад пачаткам перамоваў з Болтанам Лукашэнка выказаў спадзяваньне, што сустрэча стане гістарычнай. У сваю чаргу Болтан ужо пасьля сустрэчы заявіў, што на ёй бакі «не прыйшлі да нейкіх канкрэтных рашэньняў». У прынцыпе гэтага і чакалася, дарадца прэзыдэнта ЗША прыехаў адчуць настрой беларускіх уладаў, гатоўнасьць іх да пэўных крокаў. Калі бакі добра зразумелі настрой адзін аднаго, гэта і сапраўды можа мець гістарычныя наступствы.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG