Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Джон Болтан і Дональд Трамп у Белым доме, травень 2019

Як паведаміла амэрыканскае выданьне Foreign policy, на гэтым тыдні ў Менск мае прыехаць дарадца прэзыдэнта ЗША па нацыянальнай бясьпецы Джон Болтан.

Цяжка прыгадаць, калі ў Беларусь апошні раз прыяжджаў амэрыканскі афіцыйны прадстаўнік такога высокага рангу, прыяжджалі звычайна намесьнікі памочніка дзяржсакратара, кангрэсмэны.

Болтан вызначаецца ня толькі сваёй высокай пасадай, але і вельмі жорсткім падыходам да геапалітычных апанэнтаў Амэрыкі, у прыватнасьці, да Расеі. Магчыма, менавіта таму Болтан — адзін з ключавых амэрыканскіх перамоўнікаў з Расеяй.

Навошта ён цяпер едзе ў Беларусь?

Адносіны паміж Менскам і Вашынгтонам, хай і вельмі павольна, але паляпшаюцца, дасягнутая дамоўленасьць аб аднаўленьні ўзаемнай дыпляматычнай прысутнасьці, урад Беларусі робіць захады наконт пакупкі амэрыканскай нафты.

Зь іншага боку, у пэўнай ступені мяняюцца амэрыканскія акцэнты ў зьнешняй палітыцы. Калі амэрыканскі прэзыдэнт сустракаецца з такімі лідэрамі, як Кім Чэн Ын, то на фоне апошняга Лукашэнка ўжо дакладна ня самы страшны дыктатар у сьвеце. Хаця і дыктатар, зразумела, але цяпер робяцца больш важнымі геапалітычныя нюансы.

Наўрад ці Болтан прывязе ў Менск запрашэньне для Лукашэнкі ў Белы дом, а для Беларусі — у NATO. Але размова можа ісьці, напрыклад, аб поўным скасаваньні эканамічных санкцыяў. Праўда, з 2015 году кожныя паўгода працягваецца іх замарозка, яны фактычна ня дзейнічаюць, але ў палітыцы сымбалі маюць значэньне.

У Вашынгтоне заўважаюць ціск з боку Расеі ў кірунку «паглыбленьня інтэграцыі», заўважаюць і тое, што афіцыйны Менск ад гэтых прапановаў упарта і з пэўным посьпехам адбіваецца.

Ізноў жа — ня тое, што Болтан прывязе абяцаньне грошай і амэрыканскіх войскаў. Але ў стасунках з найбліжэйшым саюзьнікам Расеі — усё на паўтанах, на намёках, на жэстах. Вось прыяжджае ў Менск амэрыканскі чыноўнік такога высокага рангу, якога раней не прыяжджаў. Гэта сыгнал Расеі, што незалежнасьць Беларусі Амэрыцы неабыякавая. І што яна зробіць? А хай для Расеі няпэўнасьць сытуацыі крыху падвысіцца, хай у Маскве думаюць, расшыфроўваюць сыгнал.

Гэта, так бы мовіць, тлумачэньне візыту па трэндзе — адносіны паляпшаліся працяглы час і колькасьць маленькіх крокаў перарасла ў якасьць.

Але ёсьць і іншае тлумачэньне. Сёньня прэзыдэнт Францыі Эманюэль Макрон абвясьціў, што ўжо ў верасьні адбудзецца сустрэча лідэраў Нямеччыны, Францыі, Расеі і Ўкраіны. Таксама варта прыгадаць, што ў ліпені прэзыдэнт Украіны Ўладзімір Зяленскі прапанаваў прэзыдэнту Расеі Ўладзімеру Пуціну сустрэчу ў фармаце «Нармандыя+», з удзелам ня толькі Макрона і кіраўніцы Нямеччыны Ангелы Мэркэль, але і прэзыдэнта ЗША Дональда Трампа, і тагачаснага брытанскага лідэра Тэрэзы Мэй. І сустрэчу Зяленскі прапанаваў правесьці ў Менску.

Прапанову Зяленскага не адкінуў ніхто, уключна з Масквой і Вашынгтонам. Амэрыканцы не выключаюць свайго наўпроставага далучэньня да перамоваў па Ўкраіне.

Месца сустрэчы чатырох лідэраў Макрон не назваў. Але калі гэта Менск, як прапаноўваў Зяленскі, то візыт Болтана ў беларускую сталіцу выглядае ў зусім іншым сьвятле.

Болтан — прафэсійны дыплямат, ён ня раз выконваў ролю «шэрпы» — асобы, якая вядзе папярэднія перамовы аб перамовах лідэраў дзяржаваў.

І тут нават неабавязкова, што да перамоваў 4-х лідэраў далучыцца прэзыдэнт ЗША, хаця і гэта нельга выключаць. Проста амэрыканцы хацелі б трымаць руку на пульсе гэтых перамоваў.

Цяпер усе клянуцца духам менскіх пагадненьняў (бо альтэрнатыва ня надта праглядаецца), хаця самі па сабе тыя пагадненьні не былі надта выгаднымі ні Ўкраіне, ні Захаду. Гаспадар перамоўнай пляцоўкі на іх хаду ня надта ўплывае, але, магчыма, і не адно каву цягае ўдзельнікам перамоваў. Ізноў жа нюансы, дэталі, у якіх, паводле ангельскай прымаўкі, і хаваецца д’ябал.

Калі перамовы чатырох лідэраў сапраўды адбудуцца ў Менску, што дастаткова імаверна, не выклікае сумневаў, што яны будуць прынамсі адной з тэмаў, якія будзе абмяркоўваць у Менску Джон Болтан.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Навошта беларусы жывуць на прасторы ад Берасьця да Оршы і ад Глыбокага да Мазыра? А можа лепш ад Берасьця да Уладзівастоку — нафта ж будзе свая, газ, заробак пабольш ізноў жа. Альбо ад Уроцлава да Оршы — там заробак яшчэ больш. І Эўропа ўсё ж.

Сьцісла

  • Дзяржаўная ідэалёгія — гэта пра тое, як трэба любіць Лукашэнку? Не, не пра гэта, можна не любіць.
  • Навошта прасунутаму, гламурно-«зыбіцкаму» Менску жабрацкая правінцыя? А навошта правінцыі гэтая зажраўшаяся і пыхлівая сталіца?
  • Туга ня толькі па ежы. Можа, і не столькі. Таму былому афіцэру ёсьць, што жэрці. А сэнс жыцьця зьнік.

Днямі Арцём Шрайбман апублікаваў свае развагі аб кіслай сытуацыі, у якой апынуўся новы «ідэоляг» Беларусі, намесьнік кіраўніка прэзыдэнцкай адміністрацыі Андрэй Кунцэвіч. На думку Арцёма сытуацыя нярадасная ня з той прычыны, што ў нечым дрэнны сам па сабе новапрызначаны «уладар думак» беларусаў. А таму што ў думках, як той казаў, разброд і хістаньне.

На мой погляд, сытуацыя яшчэ горшая, чым яе апісвае Шрайбман.

Ён цалкам справядліва адзначае, што эфэктыўная дзяржаўная ідэалёгія — гэта ідэі, вераваньні, перакананьні, якія аб’ядноўваюць і матывуюць пераважную большасьць народу. Шрайбман канстатуе, што ўсе вераваньні, якія абʼядноўвалі раней, зараз не працуюць. Ён акуратна выказвае меркаваньне, што і альтэрнатывы не задавальняюць крытэру падтрымкі большасьцю — «Беларусізацыя і нацыянальная культура? Частка грамадзтва пляскала б у ладкі такому выбару». Частка, але далёка не ўсе — мяркуе Шрайбман.

Ён кажа пра тое, што некаторыя ідэалягічныя альтэрнатывы ў прынцыпе дасягальныя, напрыклад, аўтарытарная мадэрнізацыя. Але пры гэтым Арцём мякка намякае на тое, што перашкода для рэалізацыі падобных і больш сьмелых альтэрнатываў — гэта Аляксандр Лукашэнка. Не без таго, але ці толькі ў Лукашэнку справа? А не ў беларусах? Крытэрый цалкам правільны — у што павераць, што «купяць» на рынку ідэалёгіяў беларусы, іх большасьць?

Ок, дапусьцім, што сёньня «сацыяльная дзяржава, сытасьць і росквіт, беларускі эканамічны цуд, запаведнік сацыялізму» — гэта «ацтой». Для каго, дарэчы, «ацтой»? Для насельнікаў менскай «IT-краіны» альбо для даяркі з калгасу ў Клімавіцкім раёне? Яна, між іншым, чалавек, беларуска. Магчыма, Арцём мае рацыю, што ўжо і для яе «ацтой». А што не «ацтой» для яе?

Нехта (магчыма, і мой паважаны апанэнт) можа сказаць: ды ў труне беларусы ў прынцыпе бачылі гэтую ідэалёгію, рэлікт «саўку» — самім паесьці ды дзяцей накарміць і вывучыць, вось і ўся ідэалёгія. Не Расея ж, не Амэрыка і не Кітай, навошта беларусам місія?

У Святланы Алексіевіч у кнізе «Час second hand» усе героі — людзі роспачы, краху жыцьцёвых надзеяў, але ў большасьці — гэта людзі, якія да таго ж і прайгралі жыцьцёвую барацьбу ў постсавецкі пэрыяд. Аднак асабліва цікавы адзін — бізнэсовец, былы вайсковец, які гандлюе цяпер італьянскай сантэхнікай. У матэрыяльным сэнсе ён у новым часе выйграў, ён стаў калі не багатым, то вельмі заможным чалавекам. Яго не забілі, не пасадзілі, ня абрабавалі ані дзяржава ані бандыты.

Але ён кажа: раней я ведаў, для чаго жыву, у мяне быў доўг, місія, якая была больш за мяне, за маё прыватнае жыцьцё. А цяпер у чым сэнс — італьянскія сральнікі нашым людзям прадаваць? На самай справе і іншыя героі кнігі Алексіевіч перажываюць такі ж крызіс страты сэнсу. Проста ў іх гэта зьмікшавана тым, што яны сталі горш жыць і ў самым банальным, матэрыяльным сэнсе. Калі няма чаго жэрці, так і засумуеш па сэнсах, гэта проста туга па ежы — напрошваецца тлумачэньне.

На самай справе туга ня толькі па ежы. Можа, і не столькі. Таму былому афіцэру ёсьць, што жэрці. А сэнс жыцьця зьнік. Вось пра гэта і гаворка. І як гэта называецца — на самай справе ўсё роўна. Нацыянальная ідэя — а, гэта пра мову ці пра што — спытае чытач. Не, дакладней, не толькі пра яе. Дзяржаўная ідэалёгія — гэта пра тое, як трэба любіць Лукашэнку? Не, не пра гэта, можна не любіць.

Гаворка пра той самы сэнс. Навошта беларусы жывуць на прасторы ад Берасьця да Оршы і ад Глыбокага да Мазыра? А можа лепш ад Берасьця да Уладзівастоку — нафта ж будзе свая, газ, заробак пабольш ізноў жа. Альбо ад Уроцлава да Оршы — там заробак яшчэ больш. І Эўропа ўсё ж. Ды і наогул — а навошта прасунутаму, багатаму (адносна, але ўсё ж), гламурно- «зыбіцкаму» Мінску гэтая жабрацкая правінцыя? І наадварот — а навошта правінцыі, якая ледзь выжывае, гэтая зажраўшаяся і пыхлівая сталіца? Навошта мы адзін аднаму?

Ды ўсё проста, рынак расставіць усё па сваіх месцах — магчыма скажа мой апанэнт. Можа, і расставіць. Але як адзначаў Альберт Эйнштэйн: Вы кажаце, што ўсё так проста? — Так, усё проста, але зусім не так. Баюся, што рынак не прыдумае сэнс жыцьця для беларусаў. І не ўсталюе справядлівасьць, як яны яе сабе разумеюць.

А гэта — глыбокія рэчы, незалежныя ад таго, квітнее краіна ці бяднее. Добра, вядома, калі квітнее. А калі не? Па-рознаму і ў іншых краінах адбываецца, тлустыя гады зьмяняюцца худымі. А калі сэнсаў няма, то і ў тлустыя гады цяжка. Не кажучы пра худыя. Што спадар Кунцэвіч ці Лукашэнка на схіле гадоў гэтыя сэнсы знойдзе, сфармулюе — у гэта і праўда слаба верыцца. Тут з Арцёмам Шрайбманом можна пагадзіцца. Але бяда ў тым, што іх наогул ніхто не знаходзіць.

Перадрук з парталу TUT.BY

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG