Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Навошта беларусы жывуць на прасторы ад Берасьця да Оршы і ад Глыбокага да Мазыра? А можа лепш ад Берасьця да Уладзівастоку — нафта ж будзе свая, газ, заробак пабольш ізноў жа. Альбо ад Уроцлава да Оршы — там заробак яшчэ больш. І Эўропа ўсё ж.

Сьцісла

  • Дзяржаўная ідэалёгія — гэта пра тое, як трэба любіць Лукашэнку? Не, не пра гэта, можна не любіць.
  • Навошта прасунутаму, гламурно-«зыбіцкаму» Менску жабрацкая правінцыя? А навошта правінцыі гэтая зажраўшаяся і пыхлівая сталіца?
  • Туга ня толькі па ежы. Можа, і не столькі. Таму былому афіцэру ёсьць, што жэрці. А сэнс жыцьця зьнік.

Днямі Арцём Шрайбман апублікаваў свае развагі аб кіслай сытуацыі, у якой апынуўся новы «ідэоляг» Беларусі, намесьнік кіраўніка прэзыдэнцкай адміністрацыі Андрэй Кунцэвіч. На думку Арцёма сытуацыя нярадасная ня з той прычыны, што ў нечым дрэнны сам па сабе новапрызначаны «уладар думак» беларусаў. А таму што ў думках, як той казаў, разброд і хістаньне.

На мой погляд, сытуацыя яшчэ горшая, чым яе апісвае Шрайбман.

Ён цалкам справядліва адзначае, што эфэктыўная дзяржаўная ідэалёгія — гэта ідэі, вераваньні, перакананьні, якія аб’ядноўваюць і матывуюць пераважную большасьць народу. Шрайбман канстатуе, што ўсе вераваньні, якія абʼядноўвалі раней, зараз не працуюць. Ён акуратна выказвае меркаваньне, што і альтэрнатывы не задавальняюць крытэру падтрымкі большасьцю — «Беларусізацыя і нацыянальная культура? Частка грамадзтва пляскала б у ладкі такому выбару». Частка, але далёка не ўсе — мяркуе Шрайбман.

Ён кажа пра тое, што некаторыя ідэалягічныя альтэрнатывы ў прынцыпе дасягальныя, напрыклад, аўтарытарная мадэрнізацыя. Але пры гэтым Арцём мякка намякае на тое, што перашкода для рэалізацыі падобных і больш сьмелых альтэрнатываў — гэта Аляксандр Лукашэнка. Не без таго, але ці толькі ў Лукашэнку справа? А не ў беларусах? Крытэрый цалкам правільны — у што павераць, што «купяць» на рынку ідэалёгіяў беларусы, іх большасьць?

Ок, дапусьцім, што сёньня «сацыяльная дзяржава, сытасьць і росквіт, беларускі эканамічны цуд, запаведнік сацыялізму» — гэта «ацтой». Для каго, дарэчы, «ацтой»? Для насельнікаў менскай «IT-краіны» альбо для даяркі з калгасу ў Клімавіцкім раёне? Яна, між іншым, чалавек, беларуска. Магчыма, Арцём мае рацыю, што ўжо і для яе «ацтой». А што не «ацтой» для яе?

Нехта (магчыма, і мой паважаны апанэнт) можа сказаць: ды ў труне беларусы ў прынцыпе бачылі гэтую ідэалёгію, рэлікт «саўку» — самім паесьці ды дзяцей накарміць і вывучыць, вось і ўся ідэалёгія. Не Расея ж, не Амэрыка і не Кітай, навошта беларусам місія?

У Святланы Алексіевіч у кнізе «Час second hand» усе героі — людзі роспачы, краху жыцьцёвых надзеяў, але ў большасьці — гэта людзі, якія да таго ж і прайгралі жыцьцёвую барацьбу ў постсавецкі пэрыяд. Аднак асабліва цікавы адзін — бізнэсовец, былы вайсковец, які гандлюе цяпер італьянскай сантэхнікай. У матэрыяльным сэнсе ён у новым часе выйграў, ён стаў калі не багатым, то вельмі заможным чалавекам. Яго не забілі, не пасадзілі, ня абрабавалі ані дзяржава ані бандыты.

Але ён кажа: раней я ведаў, для чаго жыву, у мяне быў доўг, місія, якая была больш за мяне, за маё прыватнае жыцьцё. А цяпер у чым сэнс — італьянскія сральнікі нашым людзям прадаваць? На самай справе і іншыя героі кнігі Алексіевіч перажываюць такі ж крызіс страты сэнсу. Проста ў іх гэта зьмікшавана тым, што яны сталі горш жыць і ў самым банальным, матэрыяльным сэнсе. Калі няма чаго жэрці, так і засумуеш па сэнсах, гэта проста туга па ежы — напрошваецца тлумачэньне.

На самай справе туга ня толькі па ежы. Можа, і не столькі. Таму былому афіцэру ёсьць, што жэрці. А сэнс жыцьця зьнік. Вось пра гэта і гаворка. І як гэта называецца — на самай справе ўсё роўна. Нацыянальная ідэя — а, гэта пра мову ці пра што — спытае чытач. Не, дакладней, не толькі пра яе. Дзяржаўная ідэалёгія — гэта пра тое, як трэба любіць Лукашэнку? Не, не пра гэта, можна не любіць.

Гаворка пра той самы сэнс. Навошта беларусы жывуць на прасторы ад Берасьця да Оршы і ад Глыбокага да Мазыра? А можа лепш ад Берасьця да Уладзівастоку — нафта ж будзе свая, газ, заробак пабольш ізноў жа. Альбо ад Уроцлава да Оршы — там заробак яшчэ больш. І Эўропа ўсё ж. Ды і наогул — а навошта прасунутаму, багатаму (адносна, але ўсё ж), гламурно- «зыбіцкаму» Мінску гэтая жабрацкая правінцыя? І наадварот — а навошта правінцыі, якая ледзь выжывае, гэтая зажраўшаяся і пыхлівая сталіца? Навошта мы адзін аднаму?

Ды ўсё проста, рынак расставіць усё па сваіх месцах — магчыма скажа мой апанэнт. Можа, і расставіць. Але як адзначаў Альберт Эйнштэйн: Вы кажаце, што ўсё так проста? — Так, усё проста, але зусім не так. Баюся, што рынак не прыдумае сэнс жыцьця для беларусаў. І не ўсталюе справядлівасьць, як яны яе сабе разумеюць.

А гэта — глыбокія рэчы, незалежныя ад таго, квітнее краіна ці бяднее. Добра, вядома, калі квітнее. А калі не? Па-рознаму і ў іншых краінах адбываецца, тлустыя гады зьмяняюцца худымі. А калі сэнсаў няма, то і ў тлустыя гады цяжка. Не кажучы пра худыя. Што спадар Кунцэвіч ці Лукашэнка на схіле гадоў гэтыя сэнсы знойдзе, сфармулюе — у гэта і праўда слаба верыцца. Тут з Арцёмам Шрайбманом можна пагадзіцца. Але бяда ў тым, што іх наогул ніхто не знаходзіць.

Перадрук з парталу TUT.BY

Мяжа Беларусі і Расеі

Галоўны рэдактар расейскай радыёстанцыі «Эхо Москвы» Аляксей Венядзіктаў даў двухгадзіннае інтэрвію ўкраінскаму журналісту Дзьмітрыю Гардону, у якім сярод іншага згадаў Беларусь.

Аляксей Венядзіктаў
Аляксей Венядзіктаў

«Аб’яднаньне зь Беларусьсю? А што можа перашкодзіць? — разважаў Венядзіктаў. — Усё — цана пытаньня. Я ня ведаю, як беларускі народ... А крымскі народ не? А як прагаласуюць, калі будзе галасаваньне: беларускі народ, ці вы хочаце жыць шчасьліва і багата разам з Расеяй?».

Сьцісла:

  • Што можа перашкодзіць аб'яднаньню Расеі з Беларусьсю? – задаў пытаньне Венядзіктаў
  • Венядзіктаў агучвае крамлёўскі парадак дня ў лібэральнай абалонцы
  • У 2007 годзе ён ужо прадказваў далучэньне Беларусі да Расеі
  • Каб уварвацца ў суседнюю краіну, у гэтай краіне павінны быць крызіс
  • Ня ўсе «крамлёўскія вежы» аднолькава ацэньваюць рызыкі далучэньня Беларусі
  • Насельніцтва Беларусі кардынальна адрозьніваецца ад насельніцтва Крыму

«Мне Пуцін сказаў»

Перш чым паспрабаваць адказаць на пытаньне расейскага журналіста, варта пару словаў сказаць пра ягоную ролю. Яна нечым падобная да ролі Ільлі Эрэнбурга пры Сталіне, Яўгена Еўтушэнкі (і ня толькі яго) — пры Брэжневе.

Гэта роля тлумачальніка для замежжа крамлёўскага парадку дня. Такі маскоўскі лібэрал для Захаду: мне Пуцін сказаў, я амэрыканскаму паслу давёў, пры гэтым я апанэнт Крамля, вы ж ведаеце.

У інтэрвію Дзьмітрыю Гардону Венядзіктаў распавядаў пра сустрэчы і ў амэрыканскай амбасадзе ў Кіеве, і ў офісе прэзыдэнта Ўладзіміра Зяленскага, але хіба ня самае галоўнае — гэта пасланьне: першы крок павінен зрабіць Кіеў — вызваліць прарасейскага журналіста Кірыла Вышынскага. Потым магчымае, і нават верагоднае вызваленьне ўкраінскіх маракоў. Але потым, пасьля жэсту Кіева.

Дзеля таго, каб перадаць гэтае прыгожа «упакаванае» пасланьне, Венядзіктаў, гледзячы па ўсім, і езьдзіў у Кіеў. Гэта ж не ідэалягічны касталом гаворыць, інтэлігентны чалавек, кіраўнік лібэральнага мэдыя. Маўляў, гэта ж мая прыватная думка, што варта вызваліць, ня больш за тое.

Гэтую ролю спадара Венядзіктава проста трэба ведаць. І ў гэтым жа рэчышчы трэба разглядаць і ягоныя заявы наконт далучэньня Беларусі да РФ.

Заява ў інтэрвію Гардону — далёка ня першая на гэты конт. Яшчэ ў сакавіку 2018 году, пасьля чарговага абраньня Ўладзіміра Пуціна прэзыдэнтам Расеі, Венядзіктаў казаў пра магчымасьць працягу прэзыдэнцкіх паўнамоцтваў Пуціна пасьля 2024 году праз далучэньне Беларусі.

Сёлета, ужо пасьля «ультыматуму Мядзьведзева» падчас «прымушэньня да інтэграцыі» з боку Расеі, галоўны рэдактар «Эха Москвы» гаварыў пра гэты варыянт ужо больш упэўнена, як пра справу вырашаную.

Венядзіктаў добра сфармуляваў пытаньне ў гутарцы з Гардонам — А што перашкодзіць паглынаньню Беларусі? Але яно не рытарычнае, на яго можна даць адказ.

Што перашкодзіла ў 2007 годзе?

Тут варта прыгадаць, што 2007 годзе, калі сканчаўся другі тэрмін Пуціна і ўзьнікала ў нечым падобная да цяперашняй сытуацыя, Венядзіктаў казаў з такой жа ўпэўненасьцю як цяпер, што абʼяднаньне зь Беларусьсю адбудзецца абавязкова, а Пуцін узначаліць абʼяднаную дзяржаву.

Цяпер, калі прайшло ўжо 12 гадоў, можна спытаць — а што тады перашкодзіла? Тады ён меркаваў, што Лукашэнку можна купіць за два мільярды даляраў «на кішэню», што ў беларусаў ніякіх пярэчаньняў наконт такога сцэнару ня будзе.

Ну нешта ж пайшло тады ня так, як прагназаваў спадар Венядзіктаў.

Гэта не азначае, што такіх плянаў не было тады. Яны былі і тады, і ёсьць цяпер. Але які статус гэтых плянаў?

Венядзіктаў у прыгаданым інтэрвію Гардону распавёў пра дзьве размовы наконт Крыму: адну — з Пуціным у 2008 годзе, іншую — з высокім крамлёўскім чыноўнікам у 2014 годзе, ужо пасьля анэксіі.

Паводле Венядзіктава Пуцін казаў яму 11 гадоў таму: Крым — расейская зямля, несправядліва, што ён ва Ўкраіне. І дадаваў — але я ж не магу яго забраць.

А падчас другой размовы крамлёўскі суразмоўца сказаў рэдактару «Эха Москвы»: Мы ўзялі Крым тады, калі склаліся зручныя ўмовы, калі момант аказаўся прыдатным.

Можна ня верыць, але тлумачэньне ўяўляецца праўдападобным, адпаведным лёгіцы палітыкі, аўтарытарнай у тым ліку.

Да жаданьня, да намеру, патрэбны яшчэ і зьбег абставінаў, спрыяльных для рэалізацыі жаданьня, патрэбны крызіс. Гэтак было і ў Грузіі ў 2008 годзе — вайсковы крызіс, і ва Ўкраіне ў 2014 годзе — палітычны крызіс.

Гэта ніяк не апраўдвае дзеяньні Расеі, але гэта паказвае, што для рэалізацыі падобных плянаў патрэбны крызіс у краіне, ад якой сабраліся нешта адхапіць.

Так што на пытаньне Венядзіктава наконт Беларусі — што перашкодзіць, ёсьць адказ, прынамсі адзін — адсутнасьць крызісу ў Беларусі.

Чаму Беларусь — ня Крым?

Ёсьць і іншыя адказы. Гледзячы па ўсім, паміж крамлёўскімі «вежамі» няма згоды наконт таго, як вырашаць «праблему-2024». Ня ўсе там аднолькава ацэньваюць рызыкі далучэньня Беларусі.

Нехта можа запярэчыць, што ў 2008 годзе ў Пуціна яшчэ былі тармазы, а цяпер, з 2014 году — ужо няма. Калі б не было, яшчэ ў 2014-м ён дайшоў бы да Кіева, абрынуў бы армаду бамбавікоў, град ракетаў, і дайшоў бы. Гітлер на яго месцы так і зрабіў бы, не зважаючы ні на санкцыі, ні на свае страты.

Праўда, невядома, што было б потым. Ну дык Пуцін гэтую няпэўнасьць і ўлічваў, а ня толькі колькасьць самалётаў і ракетаў і баяздольнасьць украінскага войска. Гэтак жа і ён, і іншыя людзі ў Крамлі ўлічваюць гэта адносна Беларусі.

Фактар таксама — гэта Аляксандар Лукашэнка. Нельга сказаць, што ён цалкам незалежны — залежны і вельмі, але не губэрнатар расейскай правінцыі, якому можна проста загадаць. Так што гэта — яшчэ адна і вельмі важная перашкода.

У аўтарытарных грамадзтвах меркаваньне народу, настроі народу не ўплываюць на рашэньні ўлады наўпрост. Але ўскосна — уплываюць і вельмі істотна. У Крыме на момант анэксіі этнічныя расейцы складалі 58% насельніцтва, у Беларусі яны складаюць у сярэднім 8% насельніцтва, прычым ні ў адным раёне краіны іх доля не перавышае 11%. Гэта да развагаў спадара Венядзіктава: «Я ня ведаю, як беларускі народ... А крымскі народ не?». Ну вось ёсьць паміж імі такое адрозьненьне.

Гэтыя падлікі — не да таго, што кожны канкрэтны этнічны расеец — адэпт «рускага сьвету» і чакае Пуціна. Аднак пэўны ўплыў і гэты фактар мае, ён абумовіў уразьлівасьць Крыму ў 2014 годзе і абумоўлівае невідавочную ўразьлівасьць Беларусі і яе асобных рэгіёнаў.

У гібрыднай вайне настроі насельніцтва тэрыторыі, якую мяркуецца захапіць, маюць ключавое значэньне, у адрозьненьні ад клясычных войнаў. Гэта мае яшчэ большае значэньне ў выпадку, калі выкарыстоўваецца адно эканамічны ціск. Што перашкодзіць? Дык вось нежаданьне насельніцтва і перашкодзяць.

Ускосным паказьнікам гэтага зьяўляюцца настроі, якія пануюць, напрыклад, у Байнэце, у беларускай інфармацыйнай прасторы. «Ультыматум Мядзьведзева» стаў своеасаблівым тэстам. Не сказаць, каб прапановы аб «паглыбленьні інтэграцыі» атрымалі хоць нейкую шырокую публічную падтрымку ў Беларусі.

Ня тое, што галасы супраць зрабілі такое ўжо вялікае ўражаньне, проста варта заўважыць, што мала іншых галасоў — у падтрымку прапановаў Масквы.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG