Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Мяжа Беларусі і Расеі

Галоўны рэдактар расейскай радыёстанцыі «Эхо Москвы» Аляксей Венядзіктаў даў двухгадзіннае інтэрвію ўкраінскаму журналісту Дзьмітрыю Гардону, у якім сярод іншага згадаў Беларусь.

Аляксей Венядзіктаў
Аляксей Венядзіктаў

«Аб’яднаньне зь Беларусьсю? А што можа перашкодзіць? — разважаў Венядзіктаў. — Усё — цана пытаньня. Я ня ведаю, як беларускі народ... А крымскі народ не? А як прагаласуюць, калі будзе галасаваньне: беларускі народ, ці вы хочаце жыць шчасьліва і багата разам з Расеяй?».

Сьцісла:

  • Што можа перашкодзіць аб'яднаньню Расеі з Беларусьсю? – задаў пытаньне Венядзіктаў
  • Венядзіктаў агучвае крамлёўскі парадак дня ў лібэральнай абалонцы
  • У 2007 годзе ён ужо прадказваў далучэньне Беларусі да Расеі
  • Каб уварвацца ў суседнюю краіну, у гэтай краіне павінны быць крызіс
  • Ня ўсе «крамлёўскія вежы» аднолькава ацэньваюць рызыкі далучэньня Беларусі
  • Насельніцтва Беларусі кардынальна адрозьніваецца ад насельніцтва Крыму

«Мне Пуцін сказаў»

Перш чым паспрабаваць адказаць на пытаньне расейскага журналіста, варта пару словаў сказаць пра ягоную ролю. Яна нечым падобная да ролі Ільлі Эрэнбурга пры Сталіне, Яўгена Еўтушэнкі (і ня толькі яго) — пры Брэжневе.

Гэта роля тлумачальніка для замежжа крамлёўскага парадку дня. Такі маскоўскі лібэрал для Захаду: мне Пуцін сказаў, я амэрыканскаму паслу давёў, пры гэтым я апанэнт Крамля, вы ж ведаеце.

У інтэрвію Дзьмітрыю Гардону Венядзіктаў распавядаў пра сустрэчы і ў амэрыканскай амбасадзе ў Кіеве, і ў офісе прэзыдэнта Ўладзіміра Зяленскага, але хіба ня самае галоўнае — гэта пасланьне: першы крок павінен зрабіць Кіеў — вызваліць прарасейскага журналіста Кірыла Вышынскага. Потым магчымае, і нават верагоднае вызваленьне ўкраінскіх маракоў. Але потым, пасьля жэсту Кіева.

Дзеля таго, каб перадаць гэтае прыгожа «упакаванае» пасланьне, Венядзіктаў, гледзячы па ўсім, і езьдзіў у Кіеў. Гэта ж не ідэалягічны касталом гаворыць, інтэлігентны чалавек, кіраўнік лібэральнага мэдыя. Маўляў, гэта ж мая прыватная думка, што варта вызваліць, ня больш за тое.

Гэтую ролю спадара Венядзіктава проста трэба ведаць. І ў гэтым жа рэчышчы трэба разглядаць і ягоныя заявы наконт далучэньня Беларусі да РФ.

Заява ў інтэрвію Гардону — далёка ня першая на гэты конт. Яшчэ ў сакавіку 2018 году, пасьля чарговага абраньня Ўладзіміра Пуціна прэзыдэнтам Расеі, Венядзіктаў казаў пра магчымасьць працягу прэзыдэнцкіх паўнамоцтваў Пуціна пасьля 2024 году праз далучэньне Беларусі.

Сёлета, ужо пасьля «ультыматуму Мядзьведзева» падчас «прымушэньня да інтэграцыі» з боку Расеі, галоўны рэдактар «Эха Москвы» гаварыў пра гэты варыянт ужо больш упэўнена, як пра справу вырашаную.

Венядзіктаў добра сфармуляваў пытаньне ў гутарцы з Гардонам — А што перашкодзіць паглынаньню Беларусі? Але яно не рытарычнае, на яго можна даць адказ.

Што перашкодзіла ў 2007 годзе?

Тут варта прыгадаць, што 2007 годзе, калі сканчаўся другі тэрмін Пуціна і ўзьнікала ў нечым падобная да цяперашняй сытуацыя, Венядзіктаў казаў з такой жа ўпэўненасьцю як цяпер, што абʼяднаньне зь Беларусьсю адбудзецца абавязкова, а Пуцін узначаліць абʼяднаную дзяржаву.

Цяпер, калі прайшло ўжо 12 гадоў, можна спытаць — а што тады перашкодзіла? Тады ён меркаваў, што Лукашэнку можна купіць за два мільярды даляраў «на кішэню», што ў беларусаў ніякіх пярэчаньняў наконт такога сцэнару ня будзе.

Ну нешта ж пайшло тады ня так, як прагназаваў спадар Венядзіктаў.

Гэта не азначае, што такіх плянаў не было тады. Яны былі і тады, і ёсьць цяпер. Але які статус гэтых плянаў?

Венядзіктаў у прыгаданым інтэрвію Гардону распавёў пра дзьве размовы наконт Крыму: адну — з Пуціным у 2008 годзе, іншую — з высокім крамлёўскім чыноўнікам у 2014 годзе, ужо пасьля анэксіі.

Паводле Венядзіктава Пуцін казаў яму 11 гадоў таму: Крым — расейская зямля, несправядліва, што ён ва Ўкраіне. І дадаваў — але я ж не магу яго забраць.

А падчас другой размовы крамлёўскі суразмоўца сказаў рэдактару «Эха Москвы»: Мы ўзялі Крым тады, калі склаліся зручныя ўмовы, калі момант аказаўся прыдатным.

Можна ня верыць, але тлумачэньне ўяўляецца праўдападобным, адпаведным лёгіцы палітыкі, аўтарытарнай у тым ліку.

Да жаданьня, да намеру, патрэбны яшчэ і зьбег абставінаў, спрыяльных для рэалізацыі жаданьня, патрэбны крызіс. Гэтак было і ў Грузіі ў 2008 годзе — вайсковы крызіс, і ва Ўкраіне ў 2014 годзе — палітычны крызіс.

Гэта ніяк не апраўдвае дзеяньні Расеі, але гэта паказвае, што для рэалізацыі падобных плянаў патрэбны крызіс у краіне, ад якой сабраліся нешта адхапіць.

Так што на пытаньне Венядзіктава наконт Беларусі — што перашкодзіць, ёсьць адказ, прынамсі адзін — адсутнасьць крызісу ў Беларусі.

Чаму Беларусь — ня Крым?

Ёсьць і іншыя адказы. Гледзячы па ўсім, паміж крамлёўскімі «вежамі» няма згоды наконт таго, як вырашаць «праблему-2024». Ня ўсе там аднолькава ацэньваюць рызыкі далучэньня Беларусі.

Нехта можа запярэчыць, што ў 2008 годзе ў Пуціна яшчэ былі тармазы, а цяпер, з 2014 году — ужо няма. Калі б не было, яшчэ ў 2014-м ён дайшоў бы да Кіева, абрынуў бы армаду бамбавікоў, град ракетаў, і дайшоў бы. Гітлер на яго месцы так і зрабіў бы, не зважаючы ні на санкцыі, ні на свае страты.

Праўда, невядома, што было б потым. Ну дык Пуцін гэтую няпэўнасьць і ўлічваў, а ня толькі колькасьць самалётаў і ракетаў і баяздольнасьць украінскага войска. Гэтак жа і ён, і іншыя людзі ў Крамлі ўлічваюць гэта адносна Беларусі.

Фактар таксама — гэта Аляксандар Лукашэнка. Нельга сказаць, што ён цалкам незалежны — залежны і вельмі, але не губэрнатар расейскай правінцыі, якому можна проста загадаць. Так што гэта — яшчэ адна і вельмі важная перашкода.

У аўтарытарных грамадзтвах меркаваньне народу, настроі народу не ўплываюць на рашэньні ўлады наўпрост. Але ўскосна — уплываюць і вельмі істотна. У Крыме на момант анэксіі этнічныя расейцы складалі 58% насельніцтва, у Беларусі яны складаюць у сярэднім 8% насельніцтва, прычым ні ў адным раёне краіны іх доля не перавышае 11%. Гэта да развагаў спадара Венядзіктава: «Я ня ведаю, як беларускі народ... А крымскі народ не?». Ну вось ёсьць паміж імі такое адрозьненьне.

Гэтыя падлікі — не да таго, што кожны канкрэтны этнічны расеец — адэпт «рускага сьвету» і чакае Пуціна. Аднак пэўны ўплыў і гэты фактар мае, ён абумовіў уразьлівасьць Крыму ў 2014 годзе і абумоўлівае невідавочную ўразьлівасьць Беларусі і яе асобных рэгіёнаў.

У гібрыднай вайне настроі насельніцтва тэрыторыі, якую мяркуецца захапіць, маюць ключавое значэньне, у адрозьненьні ад клясычных войнаў. Гэта мае яшчэ большае значэньне ў выпадку, калі выкарыстоўваецца адно эканамічны ціск. Што перашкодзіць? Дык вось нежаданьне насельніцтва і перашкодзяць.

Ускосным паказьнікам гэтага зьяўляюцца настроі, якія пануюць, напрыклад, у Байнэце, у беларускай інфармацыйнай прасторы. «Ультыматум Мядзьведзева» стаў своеасаблівым тэстам. Не сказаць, каб прапановы аб «паглыбленьні інтэграцыі» атрымалі хоць нейкую шырокую публічную падтрымку ў Беларусі.

Ня тое, што галасы супраць зрабілі такое ўжо вялікае ўражаньне, проста варта заўважыць, што мала іншых галасоў — у падтрымку прапановаў Масквы.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Масква, 1 жніўня 2019

Шмат што ў пратэстах у расейскай сталіцы і ў супрацьдзеяньні ім перагукаецца зь беларускай практыкай.

Сьцісла:

  • Маскоўскія мэтады барацьбы з пратэстамі вельмі падобныя на тыя, што ўжываюцца ў Беларусі
  • На мітынг 10 жніўня людзей прыйшло больш, чым на папярэднія недазволеныя акцыі, але ўдвая менш, чым было заяўлена
  • Апазыцыя не радыкалізуе свае патрабаваньні і лад дзеяньняў, яна факусуецца на рэгістрацыі кандыдатаў на выбарах у Масгардуму
  • Сёньня маскоўскі пратэст быў падтрыманы маштабнай акцыяй у Санкт-Пецярбургу зь вялікай колькасьцю затрыманых

Супрацьдзеяньне вулічным пратэстам у Маскве суправаджаецца маштабным наступам на апазыцыйныя арганізацыі. Напярэдадні мітынгу 10 жніўня ператрус і арышты адбыўся ў Фондзе барацьбы з карупцыяй Навальнага (сам Навальны адбывае тэрмін адміністрацыйнага арышту), у дзень мітынгу праваахоўныя органы ўчынілі натуральны пагром у штабе незарэгістраванай кандыдаткі Любові Собаль, паплечніцы Навальнага.

Прапаганда, як і ў Беларусі ў падобных выпадках, робіць акцэнт на замежным умяшаньні, на замежных грошах. Маўляў, ня могуць жа самі расейцы быць супраць расейскай улады, толькі падбухтораныя і аплочаныя дзярждэпам.

Нават перахоплены дрон над маніфэстацыяй — дакладная калька з перахопу дронаў падчас сьвяткаваньня ў Менску ў 2018 годзе 100-й гадавіны стварэньня БНР.

Таксама падобна на беларускі вопыт выкарыстаньне падатковай службы і ваенкаматаў супраць ідэнтыфікаваных і патэнцыйных удзельнікаў пратэстаў. У Маскве гэтая практыка, бадай, нават больш сыстэмная, чым у Беларусі. Сьмешная гісторыяпра тое, як журналістцы Reuters даслалі позву з ваенкамату... служыць у войску. Пераблыталі пол, бываюць накладкі, калі гэтак шмат працы.

Калі казаць пра сёньняшнюю, дазволеную акцыю на праспэкце Сахарава ў Маскве, то яна была істотна больш шматлюднай, чым папярэднія недазволеныя акцыі, але не беспрэцэдэнтна шматлюднай. Паводле дадзеных незалежнай арганізацыі «Белы лічыльнік» у акцыі ўзяла ўдзел каля 50 тысячаў чалавек. Гэта удвая менш, чым было заяўлена арганізатарамі акцыі.

Варта заўважыць, што апазыцыя даволі стрыманая ў дэкляраваных мэтах і лёзунгах. Галоўны лёзунг акцыі «Вызваляй! Дапускай!»- вызваляй затрыманых, дапускай кандыдатаў да выбараў. Таксама было шмат лёзунгаў з патрабаваньнем адхіленьня ад пасадаў маскоўскага мэра Сабяніна і старшыні маскоўскай ЦВК Гарбунова. Але не прэзыдэнта.

Як адзначаюць расейскія экспэрты, улада ўспрымае гэтыя пратэсты, спароджаныя сюжэтам мясцовых выбараў, як ледзь ня спробу зрынаньня Пуціна і штурму Крамля. Прынамсі, як працэс, які да таго наўпрост вядзе. Гэтым, на думку экспэртаў, і тлумачыцца такая жорсткасьць супрацьдзеяньня. Гледзячы па ўсім, улады нават самі спрабуюць падштурхнуць пратэст да радыкалізацыі, да больш шырокіх палітычных патрабаваньняў.

Пра тое сьведчаць і правакацыйныя рассылкі СМСак напярэдадні акцыі 10 жніўня.

Гледзячы па ўсім, апазыцыя, адчуваючы настроі грамадзтва, не паддаецца гэтай спакусе і сьвядома факусуецца на той прычыне, якая спарадзіла пратэст — несправядлівай адмове ў рэгістрацыі апазыцыйных кандыдатаў у дэпутаты Маскоўскай гарадзкой думы.

Яшчэ адна асаблівасьць сёньняшняй акцыі — тое, што пратэст пашырыўся за межы сталіцы. Сёньня акцыі адбыліся толькі ў некалькіх гарадах — Санкт-Пецярбургу, Растове, нават Шыесе, дзе нядаўна адбываліся «сьмеццевыя» пратэсты. Таксама паказальна, што нагодай для сёньняшніх пратэстаў у Санкт-Пецярбургу быў чысты матыў салідарнасьці з масквічамі, піцерцы пратэставалі не з прычыны мясцовых, лякальных праблемаў, а ў падтрымку сталіцы.

Пры гэтым да сярэдзіны дня затрыманых у Санкт-Пецярбургу была значна больш, чым у сёньня ў Маскве да пачатку мітынгу на Сахарава і падчас яго. Паводле апошніх дадзеных, 10 жніўня ў Маскве ў сувязі з акцыяй пратэсту было затрымана каля 150 чалавек, пераважная частка — пасьля дазволенага мітынгу. Таксама адпрацаваная ў Беларусі тактыка хапуну пасьля дазволеных акцыяў.

Падчас папярэдніх, недазволеных пратэстаў 27 ліпеня і 3 жніўня, затрыманых кожны раз было ў 10 разоў больш, чым сёньня. Хаця канчатковыя лічбы затрыманых 10 жніўня пакуль невядомыя, паведамляецца, што паліцэйскі «хапун» працягваецца.

Сярод асаблівасьцяў маскоўскага пратэсту варта адзначыць галасы ў падтрымку пратэстаў, нават заклікі ўзяць у іх удзел з боку вельмі папулярнага блогера Юрыя Дудзя і рэпэра Oxxxymiron’а. Абодва яны раней не пазыцыянавалі сябе, як апазыцыянэраў.

Прагназаваць далейшае разьвіцьцё падзеяў даволі складана. Маштабы пратэсту пашырыліся, хаця колькасьць удзельнікаў недазволеных і дазволенай акцыяў нельга наўпрост супастаўляць. Аднак колькасьць пратэстоўцаў зараз усё ж меншая, чым была на піку пратэстаў 2011-2012 гадоў.

Пратэст пашыраецца геаграфічна, ён не ахапіў усю Расею, але ўжо не абмяжоўваецца Масквой.

Тое, што пратэст не радыкалізуецца, хутчэй станоўчы чыньнік, у тым ліку і з гледзішча пашырэньня яго маштабаў. Гвалт, заклікі да зрынаньня найвышэйшай улады ня толькі выклікалі б узмацненьне рэпрэсіяў, але і падарвалі б, звузілі сацыяльную базу пратэсту.

Выбары ў Маскоўскую гарадзкую думу адбудуцца 7 верасьня. Да іх — яшчэ тры суботы. Яны і будуць вызначальнымі для лёсу цяперашніх пратэстаў у Маскве.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG