Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

серада 3 ліпень 2019

Архіў
студзень люты сакавік красавік травень чэрвень ліпень жнівень верасень кастрычнік лістапад сьнежань
ліпень 2019
пан аўт сер чац пят суб няд
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 1 2 3 4
Што зьмяняецца ў правілах набору ў войска

Закон аб адтэрміноўцы ад вайсковай службы выклікае шмат сумневаў і пярэчаньняў. Ледзь ня больш за іх выклікаюць тлумачэньні, дадзеныя прэзыдэнтам Аляксандрам Лукашэнкам, навошта трэба скарачаць гэтыя адтэрміноўкі.

Аляксандар Лукашэнка на парадзе, архіўнае фота
Аляксандар Лукашэнка на парадзе, архіўнае фота

Згодна зь яго тлумачэньнем, ёсьць тры шляхі: або прасіць аб абароне NATO (чаго ён асабіста не жадае), або спадзявацца на расейскую абарону, а для гэтага трэба ісьці ў Расею (чаго ня хоча ні прэзыдэнт, ні большасьць крытыкаў «закону аб адтэрміноўцы»), або самастойна мацаваць сваю абарону, а для гэтага войску трэба больш салдатаў.

Расповед пра выбар паміж NATO, Расеяй і самастойным будаўніцтвам абароны — клясычны прыём прамоўніцкага мастацтва: калі пажаданы прамоўцу варыянт паўстае як залатая сярэдзіна паміж двума непрымальнымі крайнасьцямі.

Толькі ў дадзеным выпадку ўсё трошкі (або ня трошку) ня так, прынамсі наконт натаўскай Сцылы і расейскай Харыбды. Краіны NATO, хоць і спадзяюцца на гарантыі канкрэтна ЗША, аднак і самі мацуюць сваю абарону. Суседняя Літва ўжо даўно ў NATO, аднак некалькі гадоў таму аднавіла вайсковы прызыў. Сярод краін NATO ідуць спрэчкі наконт ваенных выдаткаў, прэзыдэнт ЗША Трамп настойвае на выкананьні абавязаньняў кожнай краіны альянсу выдаткоўваць на абарону ня менш за 2% ВУП.

Літоўскія салдаты на вучэньнях, чэрвень 2017
Літоўскія салдаты на вучэньнях, чэрвень 2017

Ня ўсё гэта выконваюць, але многія імкнуцца. Дарэчы, Літва гэты нарматыў ужо выконвае. Пры гэтым выдаткі на абарону нянатаўскай Беларусі — у раёне 1% ад ВУП. Дык якая альтэрнатыва ўласнаму вайсковаму будаўніцтву сяброўства ў NATO? NATO, у якім можна ляжаць на печы і спадзявацца, што нехта абароніць у выпадку чаго — такога NATO проста няма на сьвеце.

А што тычыцца Расеі, то дзейныя пагадненьні зь ёй, у прыватнасьці дамова АДКБ, наўпрост прадугледжваюць, што краіна-ўдзельніца разглядае напад на тэрыторыю любой іншай краіны-ўдзельніцы як напад на ўсіх удзельніц дамовы (артыкул 4). І гэтаму нападу на саюзьніка краіны-ўдзельніцы абавязваюцца процідзейнічаць усімі, у тым ліку і ваеннымі, сродкамі.

І якія дадатковыя, у параўнаньні з гэтым абавязаньнем, абарончыя магчымасьці дало б Беларусі, беларусам зьліцьцё з Расеяй? Ніякіх. Расея і цяпер абавязваецца абараняць тэрыторыю саюзнай незалежнай Беларусі як сувэрэнную тэрыторыю РФ.

Выпрабаваньне расейскай міжкантынэнтальнай ракеты "Сармат", 2018
Выпрабаваньне расейскай міжкантынэнтальнай ракеты "Сармат", 2018

Думаю, што Лукашэнка ўсё гэта ведае — і пра NATO, і пра Літву, і пра дамову АДКБ. Але дзеля трапнага слоўца чаго ня скажаш.

Але ёсьць і іншая прычына. Мяркуючы па ўсім, ціск Расеі з нагоды «паглыбленьня інтэграцыі» не зьніжаецца. Абвешчана, што чарговы раўнд перамоваў на гэты конт на найвышэйшым узроўні адбудзецца 18 ліпеня ў Санкт-Пецярбургу, на форуме рэгіёнаў Беларусі і Расеі. У віншаваньні Лукашэнку і беларусам з нагоды 3 ліпеня Крэмль таксама згадаў «узаемавыгадныя інтэграцыйныя працэсы ў рамках Саюзнай дзяржавы і на эўразійскай прасторы». У Маскве пра гэта не забываюць.

І Лукашэнка і адрэагаваў на гэтую памятлівасьць саюзьнікаў, лішні раз прыгадаўшы са свайго боку, што ў інтэграцыі павінны быць дастаткова вузкія межы.

У больш шырокім сэнсе мадэль ваеннага будаўніцтва, апісаная ім — гэта мадэль фактычнага нэўтралітэту. У якой прырода абодвух ваенных саюзаў — і з NATO, і з Расеяй, апісана з ладнай доляй хітрасьці і спрашчэньня. Але важней кірунак думкі — што ад саюзаў у прынцыпе варта трымацца далей. У ідэале.

У чым прэзыдэнт мае рацыю, дык гэта ў тым, што сапраўдны нэўтралітэт на самай справе каштуе дорага. Пытаньне ў тым, якой менавіта платы ён патрабуе ў беларускіх умовах: фігуральна кажучы, платы крывёй ці грашыма.

Ваеннае ведамства разважае па-свойму, зь ведамаснага пункту гледжаньня, лягічна. Войску бракуе салдатаў, трэба іх узяць там, дзе яны патэнцыйна ёсьць.

Але, магчыма, варта паглядзець на сытуацыю шырэй, з улікам іншых фактараў.

Беларуская ўлада імкнецца пабудаваць IT-краіну. Аснова для гэтага — па вялікім рахунку, ня толькі і ня столькі мудрагелістыя схемы ПВТ, колькі беларускія мазгі. Як аказваецца, ня самыя горшыя.

Ну а калі яны такія разумныя, то чаму шыхтом ня ходзяць? У сэнсе чаму б ім і не паслужыць, чым яны лепшыя за іншых беларусаў, чаму для іх рабіць выключэньні, даваць ім палёгкі?

Ну а навошта ПВТ даваць падатковыя i iншыя палёгкі? Можна не даваць. Але тады могуць узьнікнуць праблемы з IT-краінай.

Гэтак і IT-людзі — хай паслужаць, а потым няхай рухаюць галіну. Можа так і атрымаецца. Хоць вядома, што менавіта матэматыкі, фізыкі найбольш эфэктыўныя ў маладосьці, менавіта ў маладосьці яны дамагаюцца самых яскравых дасягненьняў у сваёй карʼеры. Год у войску — гэта мінус год нядоўгага пэрыяду творчага квітненьня.

Ну і чыста практычна — пэрспэктыва надзець салдацкія боты можа заахвоціць многіх будучых айцішнікаў проста паехаць вучыцца за мяжу і будаваць тамтэйшыя ІТ-краіны.

Ясна, што ўсё не паедуць, ясна, што нехта і адслужыць і будзе новым Кіслым або Гурскім. А хтосьці проста зьедзе. IT-краіна або скарачэньне адтэрміновак ад войска — можна зрабіць любы выбар, але гэта менавіта выбар.

Вайскоўцы яго рабіць не павінны, яны адказваюць за сваю працу. Але грамадзтва ў цэлым і ўлада павінны менавіта выбіраць, разумеючы, што страчваецца пры альтэрнатыве.

Ну і яшчэ аб адным моманце варта згадаць. СМІ шырока цытавалі дадзеныя апытаньня ІПМ, паводле якіх 85,6% беларусаў гатовыя змагацца за сваю краіну, калі здарыцца вайна.

Аднак такі завоблачны ўзровень гатовасьці ваяваць, які атрымаўся ў апытаньні, выклікае сурʼёзныя сумневы. Паводле дадзеных апытаньняў НІСЭПД у 2013-2015 гадах, супраціўляцца са зброяй у руках уварваньню хоць з Усходу, хоць з Захаду былі гатовыя 20-25%.
Яшчэ больш пераканаўчым абвяржэньнем дадзеных апытаньня ІПМ уяўляецца шматнацыянальнае апытаньне (стар. 284) міжнароднай службы Гэлапа WIN / Gallup International Association, праведзенае ў 65 краінах у 2015 годзе.

Вучэньні пакістанскага войска на мяжы зь Індыяй, 2016
Вучэньні пакістанскага войска на мяжы зь Індыяй, 2016

Згодна з гэтым апытаньнем, гатовасьць ваяваць за сваю краіну на ўзроўні 80% і больш дэманстравалі такія краіны, як Марока, Пакістан, Віетнам. Ну а Эўропа: у Польшчы былі гатовыя ваяваць за сваю краіну — 47%, у Вялікабрытаніі — 27%, у Нямеччыне — 18%. У разгар фактычнай вайны паміж Расеяй і Ўкраінай, у год баёў за Дэбальцава, у Расеі гатовасьць ваяваць складала 59%, ва Ўкраіне — 62%. Ці можна ўявіць сабе, што праз пару гадоў мірныя беларусы прадэманструюць гатовасьць ваяваць мараканцаў або пакістанцаў? У гэта вельмі слаба верыцца.

Уяўляецца, што на самой справе гатовасьць беларусаў ваяваць цяпер можа і вышэйшая, чым у апытаньнях НІСЭПД 2013-2015 гадоў, але і значна ніжэйшая, чым у апытаньні ІПМ.

А гэта мае прамое дачыненьне да закону аб адтэрміноўках. Тон тлумачэньняў Аляксандра Лукашэнкі сьведчыў пра тое, што ён усьведамляе, наколькі вострым зьяўляецца пытаньне для грамадзтва, якую моцную адмоўную рэакцыю выклікаюць прапановы Міністэрства абароны. 9 галасоў супраць у Палаце прадстаўнікоў — гэта таксама вельмі пераканаўчы паказьнік з улікам спэцыфічнага характару, скажам так, гэтай установы ў Беларусі. Будзь беларусы настолькі ж баявітыя, як пакістанцы або азэрбайджанцы, можа навацыі са скарачэньнем адтэрміновак былі б прынятыя грамадзтвам спакойна. Але беларусы — не пакістанцы, і нават не расейцы і не ўкраінцы.

Таму і рэакцыя ня вельмі спакойная. І ня толькі блогераў і «канапавых» актывістаў. А грамадзтва. Дарэчы, у ваюючай Украіне скарачаць адтэрміноўкі ў галаву не прыходзіла. Тое ж тычыцца і Расеі зь яе гібрыднымі і негібрыднымі войнамі. Магчыма, вайскоўцы і ў РФ, і ва Ўкраіне таксама хацелі б, каб адтэрміновак ад службы было менш. І ў ваюючых краінах аргумэнты за гэта па ідэі гучаць больш пераканаўча, чым у тых, якія не ваююць.

Але на тое ва Ўкраіне і ў Расеі ёсьць палітычнае кіраўніцтва, якое прымае пад увагу ня толькі меркаваньні вайскоўцаў.

У гэтым сэнсе і ў Беларусі ў год выбараў (пры ўсёй айчыннай спэцыфічнасьці гэтай працэдуры) наўрад ці варта лішні раз злаваць людзей.

Між тым пэрспэктыва нэўтралітэту, на якую намякнуў прэзыдэнт, і праўда ставіць пытаньне аб цане незалежнасьці, у тым ліку і вайсковай. Магчыма, адказ палягае ў павелічэньні выдаткаў на абарону, а не ў павелічэньні «падатку крывёю».

Перадрук з парталу TUT.BY

Уладзімір Пуцін і Аляксандар Лукашэнка, Магілёў, 12 кастрычніка 2018

Парлямэнцкая Асамблея Рады Эўропы (ПАРЭ) прыняла рашэньне вярнуць Расеі права голасу ў гэтай арганізацыі.

Паўнамоцтвы дэлегацыі расейскага парлямэнту былі абмежаваныя ў адказ на анэксію Крыму і падтрымку сэпаратыстаў у Данбасе. Расейская дэлегацыя ня ўдзельнічае ў сэсіях асамблеі ад 2016 году. Ад 2017 Расея прыпыніла выплату ўнёскаў у Раду Эўропы.

Якое значэньне мае рашэньне ПАРЭ для эўрапейскай палітыкі і для Беларусі?

Спачатку пра тое, чаму такое рашэньне было прынятае. Паводле правілаў РЭ, калі краіна-чалец арганізацыі не выплачвае свае ўнёскі больш як два гады, павінен быць запушчаны мэханізм выключэньня з арганізацыі. А ў дачыненьні да Расеі гэты тэрмін сканчаўся якраз у канцы чэрвеня. Зь іншага боку, і з Масквы гучалі заявы пра гатоўнасьць Расеі наогул выйсьці з Рады Эўропы.

Калі б Расея выйшла з арганізацыі або арганізацыя была б вымушаная выключыць Расею са сваіх шэрагаў, то зьнік бы адзін зь нешматлікіх каналаў дыялёгу з Масквой. Бэрлін і Парыж не хацелі яго губляць.

Быў і чыста практычны, і пры гэтым цалкам гуманітарны, матыў — калі б Расея апынулася за межамі Рады Эўропы, гэта пазбавіла б расейцаў магчымасьці скардзіцца ў Эўрапейскі суд па правах чалавека (ЭСПЧ). Толькі за апошнія два гады Расея паводле вэрдыктаў ЭСПЧ выплаціла сваім грамадзянам 23 мільёнаў эўра кампэнсацыі.

Наўрад ці вырашальным фактарам стала тое, што Рада Эўропы недалічылася 75 мільёнаў эўра расейскіх унёскаў. Рашэньне прымалася не ў Страсбуры, а ў Бэрліне і Парыжы, для якіх такія сумы — гэта наогул не прадмет абмеркаваньня.

Пастка двухсэнсоўнасьці

Фармальна кажучы, рашэньне большасьці ПАРЭ не зьяўляецца капітуляцыяй. Увялі абмежаваньні для расейскай дэлегацыі, высьветлілася, што вынікаў гэта не дае — абмежаваньні зьнялі. Пазыцыя большасьці ў ПАРЭ адносна расейскай анэксіі Крыму і яе палітыкі на ўсходзе Ўкраіны застаецца нязьменнай.

Аднак сымбалі маюць значэньне, і сымбалічныя саступкі нярэдка цягнуць за сабой працяг. А Расея вельмі ўмела выкарыстоўвае любую двухсэнсоўнасьць і сымбалічныя саступкі.

Вельмі наглядна гэта прадэманстраваў палітычны крызіс у Грузіі, прычынай якога стала тое, што расейскі дэпутат сеў у фатэль сьпікера грузінскага парлямэнту. А як ён наогул змог туды трапіць? Грузінскія ўлады палічылі патрэбным падтрымліваць хоць нейкі дыялёг з Расеяй, хай і ў рамках нейкай няўцямнай міжпарлямэнцкай асамблеі праваслаўя. А расейскі дэпутат Сяргей Гаўрылаў — старшыня ў гэтай асамблеі.

Вось яго з калегамі і запрасілі. Для дыялёгу. Пры тым, што Расею разглядаюць у Грузіі як агрэсара ды акупанта і ўлада, і апазыцыя. А тады чаму выклікаў такое абурэньне ўчынак Гаўрылава? Расейскі дэпутат у фатэлі сьпікера — гэта абраза, а расейскія дэпутаты ў будынку грузінскага парлямэнту — гэта не абраза? Дык самі ж запрасілі.

Вось у такую псыхалягічную пастку Расея можа злавіць і ПАРЭ. Вяртаць ці не вяртаць Расеі месца ў ПАРЭ — гэта была справа ПАРЭ. А вось якіх прадстаўнікоў Расеі пасылаць у Страсбур, калі месца вернутае — гэта ўжо справа Расеі. А чаму чальцом дэлегацыі ня можа быць, скажам, дэпутат ад Крыму, напрыклад, Натальля Паклонская? А дэлегаты ад іншых краін будуць яе слухаць — як прадстаўніцу Расеі.

А паколькі эўрапейскія парлямэнтары гатовыя прымаць прадстаўніка Крыму як прадстаўніка Расеі — то ці далёка да адмены санкцый? Наогул кажучы, далёка, але бліжэй, чым у сытуацыі, калі двухсэнсоўнасьці няма. Карыстаючыся шахматнай аналёгіяй, Расея не разьлічвае на кароткую матавую камбінацыю, яна назапашвае выгады, узмацняе сваю пазыцыю. Прычым па розных лініях.

Мэта і сродкі для Рады Эўропы і Расеі

Прыхільнікі вяртаньня расейскай дэлегацыі ў ПАРЭ гаварылі, што санкцыі, у тым ліку і санкцыі адносна парлямэнцкай дэлегацыі — гэта ня мэта, а сродак. Быў разьлік на тое, што яны паўзьдзейнічаюць на палітыку Крамля. Не паўзьдзейнічалі. Значыць, трэба выкарыстоўваць іншыя інструмэнты.

Не пазбаўлена лёгікі. Але формулу наконт сродкаў і мэтаў можна ўжыць і да расейскай пазыцыі. Для Расеі ўдзел у ПАРЭ — гэта таксама ня мэта, а сродак, інструмэнт. Інструмэнт падвышэньня свайго прэстыжу, але ў яшчэ большай ступені — паглыбленьня расколу Эўропы. Ды няважная для Расеі сама па сабе Рада Эўропы разам зь яго парлямэнцкай асамблеяй.

Але вось эўрапейцы цяпер сварацца ў ПАРЭ з нагоды стаўленьня да Расеі. Магчыма, будуць сварыцца і далей — і краіны з краінамі, і ўнутры краін. А ўдзельнікі расейскай дэлегацыі ў ПАРЭ ўжо парупяцца, каб гэтыя сваркі не сьціхалі.

Стан справаў у Эўропе і без таго ня самы ідылічны. Падліць алею ў агонь звадаў — гэта сама па сабе годная мэта для Масквы, і прычым больш дасягальная, чым посьпех тых, хто гатовы ісьці ёй на саступкі.

У якія «фатэлі» сядала Беларусь

Вельмі павучальна параўнаць цяперашняе вяртаньне Расеі месца ў ПАРЭ і адмену эўрапейскіх санкцый адносна Беларусі ў 2016 годзе. Зь Беларусі зьнялі санкцыі таму што паводзіны Менску ўсё ж крыху зьмяніліся: Беларусь ня ўстала ў адзін вайсковы шыхт з Расеяй адносна Ўкраіны, стала пляцоўкай для мірных перамоваў, вызваліла палітвязьняў. Расейскія ж паводзіны ня тое што не зьмяніліся ў лепшы бок: затрыманьне ўкраінскіх маракоў у Керчанскай затоцы, раздача расейскіх пашпартоў у Данбасе паглыбілі, а не зьмякчылі яе канфлікт з Украінай.

Зрэшты, у чымсьці лёгіка прыхільнікаў зьняцьця санкцый была ў абодвух выпадках падобнай: да кардынальных зьмен санкцыі не прывялі, варта паспрабаваць нешта іншае.

Што тычыцца адмены санкцый у дачыненьні да Беларусі, то можна гаварыць пра іх пэўны станоўчы эфэкт прынамсі на першым этапе і пра пэўнае стрымліваючае ўзьдзеяньне. Некаторы час беларускія ўлады не разганялі масавыя акцыі, крымінальная справа «Белага легіёну» у 2017 годзе скончылася ня так, як справа Плошчы-2010.

Але Беларусь і ня мела, і ня мае такіх магчымасьцяў дэмаралізаваць Эўропу, якія мае Расея. Менск і ня ставіць сабе такую мэту. Гаўрылаў у Тбілісі сеў у фатэль, дзе яго не чакалі. Фігуральна кажучы, ні ў якія «фатэлі» у Эўропе, дзе яе не чакалі, Беларусь не сядала, ніяк не спрабавала злавіць Эўропу ў пастку двухсэнсоўнасьці.

Баюся, што Расея пасьля вяртаньня ёй месца ў ПАРЭ гэта рабіць будзе.

Што дазволена Юпітэру?

Якое значэньне мае для Беларусі рашэньне ПАРЭ адносна Расеі? Гэта маленькая дыпляматычная магчымасьць для Менска ўказаць заходнім партнэрам на пэўную несправядлівасьць у падыходах. У далёкім 1996 годзе быў прыпынены статус Беларусі як адмыслова запрошанай краіны ў Радзе Эўропы.

Гэта рашэньне было своеасаблівымі санкцыямі за вельмі сумнеўны рэфэрэндум, праведзены ў Беларусі. Краіна дагэтуль жыве ў адпаведнасьці з вынікамі таго рэфэрэндуму. Пры гэтым адсутнасьць Беларусі ў Радзе пазбаўляе грамадзянаў Беларусі права зьвяртацца ў Эўрапейскі суд па правах чалавека.

Санкцыі — ня мэта, а сродак, калі сродак не працуе, яго мяняюць на іншы. Але калі гэта справядліва адносна Расеі, то і адносна Беларусі таксама. Шкада, калі расейцы пазбавяцца магчымасьці скардзіцца ў ЭСПЧ. Але ж шкада і беларусаў, якія такой магчымасьці ніколі ня мелі.

Можна здагадацца, якім будзе адказ Рады Эўропы: а ў Беларусі захоўваецца сьмяротнае пакараньне і выконваюцца сьмяротныя прысуды. Ну, а Расея адабрала ў суседкі кавалак тэрыторыі, што ўсё ж горш. І на гэты конт у большасьці ў ПАРЭ сумневаў якраз няма. Але, магчыма, няма сумневаў і з нагоды справядлівасьці старажытнарымскай прыказкі: што дазволена Юпітэру, не дазволена быку.

І яшчэ адзін урок рашэньня ПАРЭ для Беларусі: «старая Эўропа» ні ў якім разе ня будзе ўмешвацца ў беларуска-расейскі «танец цмокаў» з нагоды інтэграцыі. Як дамовяцца Менск і Масква, да чаго Расея здолее, а да чаго ня здолее прымусіць Беларусь — гэта залежыць толькі ад іх. У самым крайнім выпадку менавіта гранды эўрапейскай палітыкі — Бэрлін і Парыж — усяго толькі выкажуць шкадаваньне, дадаўшы пры гэтым, што Эўропе дыялёг з Расеяй перарываць ня варта.

Калі параўноўваць, то адносіны Беларусі і Расеі — гэта наогул адна вялікая двухсэнсоўнасьць. Саюзная дзяржава — гэта як бы і не дзяржава, але больш, чым проста саюз. І Дзьмітры Мядзьведзеў у сьнежні мінулага году са сваімі інтэграцыйнымі прапановамі таксама ў пэўным сэнсе «сеў у фатэль», у які, на думку беларускага боку, яму ня варта было сядаць. Але дамова ўсё ж ёсьць, хоць і даўняя, і падпісаў яе ад Беларусі Аляксандр Лукашэнка.

Расея ў Беларусі і так сядзіць у многіх фатэлях.

Ну, можа не сядзіць — прысаджваецца. Калі вельмі трэба.

У многія.

Акрамя аднаго.

Пакуль.

Перадрук з парталу TUT. BY

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG