Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

20 ліпеня 1994 году Аляксандар Лукашэнка ў другім туры прэзыдэнцкіх выбараў быў абраны прэзыдэнтам Рэспублікі Беларусь. Яўка ў другім туры склала 70.6%, за Лукашэнку прагаласавала 80.6% ад тых, хто прыйшоў на выбары, 56% ад усяго дарослага насельніцтва краіны.

Як у далейшым мянялася папулярнасьць Лукашэнкі? Адказам на гэтае пытаньне цяжка лічыць афіцыйныя вынікі наступных прэзыдэнцкіх выбараў, бо яны, у адрозьненьне ад першых 1994 году, былі цалкам несвабоднымі і не адлюстроўвалі волевыяўленьня народу.

Сьцісла

  • Дынаміка даверу і недаверу да Лукашэнкі амаль супадала з дынамікай электаральнага рэйтынгу
  • Падчас выбараў 2001, 2006 і 2010 назіраліся пад'ёмы электаральнага рэйтынгу, выбары 2015 году былі выключэньнем
  • Пасьля прэзыдэнцкіх выбараў адбывалася падзеньне рэйтынгу, якое праз пару гадоў зьмянялася яго ростам
  • Дынаміка рэйтынгу была шчыльна зьвязаная з эканамічным становішчам, эканамічны рост і падзеньне выклікалі адпаведныя зьмены рэйтынгу

Пэўнае ўяўленьне пра дынаміку стаўленьня да Лукашэнкі даюць дадзеныя дасьледнага цэнтру НІСЭПД. Гэты цэнтар з 1997 году да спыненьня правядзеньня нацыянальных апытаньняў у 2016 годзе рэгулярна адсочваў электаральны рэйтынг кіраўніка дзяржавы.

Графік 1.

* Крыніца: сайт інстытуту, на графіку пададзеныя сярэднія паказьнікі па ўсіх апытаньнях за адпаведныя гады

З графіку бачна, як электаральная падтрымка Лукашэнкі мянялася ў адпаведнасьці з дынамікай эканамічнага становішча і з электаральнымі цыклямі.

1997-1998 год — значны эканамічны рост, рэйтынг узьнімаецца амаль да ўзроўню, на якім быў на выбарах у 1994 году.

1998 год — расейскі дэфолт, зьніжэньне тэмпаў эканамічнага росту і рэйтынгу.

У 2001-м, у год прэзыдэнцкіх выбараў — невялікі пад’ём рэйтынгу.
Далей — падзеньне на два гады.

З 2003 году — «залаты» пэрыяд лукашэнкаўскай мадэлі і адпаведна новы рост папулярнасьці яе архітэктара. Пік — прэзыдэнцкія выбары 2006 году.

Пасьля выбараў — падзеньне рэйтынгу, ніз падзеньня — 2009 год, год сусьветнага крызісу, тэмпы эканамічнага росту падаюць амаль да нуля.

У 2010 годзе, годзе прэзыдэнцкіх выбараў, даходы насельніцтва дацягваюць да запаветных «папіццот», адпаведна падымаецца і рэйтынг, хаця ён і не дасягае рэкорднага ўзроўню 2006 году.

2011 год — год дэвальвацыі, істотнага падзеньня жыцьцёвага ўзроўню і рэйтынгу Лукашэнкі.

З 2012 году эканоміка пакрысе пераадольвае дэвальвацыйны шок, расьце і рэйтынг.

Канец 2014 году - пачатак 2015 году — новы шок, новая дэвальвацыя. Выбары 2015 году былі першымі, да якіх Лукашэнка прыйшоў на падаючым трэндзе рэйтынгу.

У 2016 годзе ўсьлед за зьніжэньнем узроўню жыцьця працягвалася і зьніжэньне рэйтынгу.

Узроўні даверу і недаверу Лукашэнку мяняліся прыблізна такім самым чынам, як і электаральны рэйтынг.

Графік 2.

* Крыніца: сайт інстытуту, на графіку пададзеныя сярэднія паказьнікі па ўсіх апытаньнях за адпаведныя гады

Пэрыяды падзеньня электаральнага рэйтынгу (пасьля 2001 і 2010 гадоў) прыкладна супадаюць з пэрыядамі, калі ўзровень недаверу да кіраўніка дзяржавы перавышаў узровень даверу да яго. Пасьлявыбарчы 2016 год таксама характарызаваўся гэтай перавагай недаверу над даверам.

На падставе графікаў 1-2 паводле аналёгіі можна меркаваць, што ў 2017-2018 гадах назіраўся пэўны рост рэйтынгу і даверу, бо адбываўся эканамічны рост і рост даходаў.

***

Незалежны інстытут сацыяльна-эканамічных і палітычных дасьледаваньняў (НІСЭПД) быў заснаваны ў 1992 годзе сацыёлягам, прафэсарам Алегам Манаевым. У 2005 годзе інстытут як грамадзкая арганізацыя быў ліквідаваны рашэньнем Вярхоўнага суду Беларусі. Пасьля цэнтар працягваў сваю дзейнасьць у якасьці арганізацыі, зарэгістраванай у Літве. У 2016 годзе па беларускім тэлебачаньні быў паказаны фільм «Примат НИСЭПИ» пра дзейнасьць інстытуту з абвінавачаньнямі ў фабрыкацыі вынікаў апытаньняў. З прычыны ціску праваахоўных органаў на супрацоўнікаў інстытуту і на сетку інтэрвіюэраў кіраўніцтва НІСЭПД спыніла правядзеньне апытаньняў.
Абвінавачаньні супраць НІСЭПД у фабрыкацыі вынікаў апытаньняў былі разгледжаныя Ўсясьветнай асацыяцыяй вывучэньня грамадзкай думкі, праверка не знайшла пацьверджаньня абвінавачаньняў.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Уладзімір Зяленскі і Ўладзімір Пуцін, каляж

Прэзыдэнт Украіны Ўладзімір Зяленскі прапанаваў прэзыдэнту Расеі Ўладзіміру Пуціну правесьці перамовы ў Менску.

Украінскі лідэр прапанаваў весьці дыялёг з удзелам лідэраў краін Захаду — ЗША, Вялікабрытаніі, Нямеччыны і Францыі. «Абмяркуем, чый Крым і каго няма ў Данбасе?» — так сфармуляваў Зяленскі парадак дня перамоваў.

«Думаю, Аляксандар Рыгоравіч Лукашэнка з задавальненьнем прыме нас з вамі ў Менску», — дадаў украінскі прэзыдэнт.

Ці прыме прэзыдэнт Расеі гэтую прапанову? У бліжэйшым часе, да выбараў ва Ўкраіне — не. Гэта можна сказаць з поўнай упэўненасьцю.

Зусім нядаўна, падчас візыту ў Італію Пуцін сфармуляваў свае ўмовы дыялёгу зь Зяленскім — спыненьне эканамічнай блякады сэпаратысцкіх рэспублік і прамыя перамовы Кіева зь лідэрамі сэпаратыстаў. Выконваць гэтыя ўмовы, прынамсі ў найбліжэйшым часе, Зяленскі не зьбіраецца.

Расея неаднаразова на самых розных узроўнях заяўляла, што пытаньне тэрытарыяльнай прыналежнасьці Крыму наогул не падлягае абмеркаваньню, «Крымнаш» і кропка.

Зразумела, на любых перамовах пазыцыя запыту, зыходны набор патрабаваньняў бакоў могуць моцна адрозьнівацца ад іх выніку.

Аднак менавіта цяпер Пуцін ня будзе весьці перамовы зь Зяленскім незалежна ад зьместу прапановаў Кіева — да выбараў ва Ўкраіне зусім незразумела, якой рэальнай уладай валодае новы прэзыдэнт Украіны.

Адмовы Вярхоўнай Рады прыняць заканадаўчыя прапановы Зяленскага, іншыя канфлікты адміністрацыі прэзыдэнта з парлямэнтам, спрэчка прэзыдэнта зь міністрам замежных справаў — усё гэта сьведчыць пра тое, што магчымасьці кіраваць у Зяленскага пакуль невялікія. Прынамсі да выбараў.

Уяўляецца, што прапанова Зяленскага Пуціну пра перамовы — гэта ў большай ступені як раз ход у выбарчай кампаніі.

Рэйтынг яго партыі «Слуга народу» надзвычай высокі, яна — бясспрэчны лідэр гонкі. Але магчымыя нечаканасьці, згодна з самымі апошнімі апытаньнямі ён крыху зьнізіўся. Чым яго можна павысіць?

Падчас прэзыдэнцкай кампаніі Зяленскі быў здольны фармуляваць сваю пазыцыю такім чынам, каб сустракаць разуменьне з боку самых розных груп украінскага насельніцтва.

Прапанова Пуціну, такая, якой яна была сфармуляваная, таксама задавальняе гэтаму крытэру. Перамовы з удзелам лідэраў Захаду, перамовы зь нязьменнай пазыцыяй (Крым — украінскі, у Данбасе — расейская акупацыя) — пасланьне праэўрапейскай частцы ўкраінскага грамадзтва. Прапанова аб прамых перамовах з Пуціным — пасланьне Ўсходу і Поўдню Ўкраіны: я прапаную дыялёг, прапаную пагаварыць, я іду насустрач, я гэта абяцаў на прэзыдэнцкіх выбарах. Ну а калі Пуцін не жадае — што ж, я зрабіў усё, што мог.

Прапанова аб месцы правядзеньня перамоваў — таксама частка пасланьня. Лукашэнка досыць папулярны ва Ўкраіне, прычым асабліва на Ўсходзе і на Поўдні. Адсюль, у прыватнасьці, і найменьне лідэра Беларусі зь імем па бацьку.

Ну і Менск — месца, так бы мовіць, намоленае. Стаўленьне да Менскіх пагадненьняў ва Ўкраіне амбівалентнае, некаторыя ўспрымаюць іх як ледзь не капітуляцыю, іншыя — як адзіны рэальны фармат дыялёгу з Масквой. Зрэшты, усе памятаюць, што менскія пагадненьні ў 2015 годзе прадухілілі ваенную катастрофу Ўкраіны. Да таго ж, да Менскіх пагадненьняў апэлюе і Захад. Ніякай рэальнай альтэрнатывы ім на Захадзе не прапаноўваюць. Таму Зяленскі прапануе звыклае месца, месца, якое ва ўкраінцаў асацыюецца зь мірнымі перамовамі.

Гэтае шматмэтавае пасланьне можа і паўплываць на настрой выбаршчыкаў, трохі падняць рэйтынг «Слугі народу» на выбарах праз два тыдні.

Гэта — галоўная мэта. Магчыма, ёсьць і дадатковая — наладзіць адносіны з Лукашэнкам. Яны ня тое каб дрэнныя, але ня надта цёплыя. Падчас перадвыбарчай кампаніі ва Ўкраіне беларускі лідэр некалькі разоў публічна выказваўся аб большай верагоднасьці і збольшага — пажаданасьці — перамогі суперніка Зяленскага Пятра Парашэнкі. На інаўгурацыю Зяленскага Лукашэнка не паехаў, хоць на інаўгурацыю Парашэнкі ў 2014 годзе, у разгар вайны, езьдзіў. Нарэшце, Зяленскі не паехаў ні на адкрыцьцё, ні на закрыцьцё Эўрапейскіх гульняў у Менск. Пуцін на закрыцьцё паехаў, а Зяленскі — не. Дробязі, здавалася б, але якія маюць значэньне.

Ну і ў гэтай сытуацыі суседу падносіцца раскошны піяр-падарунак. Калі прапанова Зяленскага ўсё ж будзе рэалізаваная, хай і пасьля ўкраінскіх выбараў, то ўраджай палітычных дывідэндаў Лукашэнку цяжка нават сабе ўявіць.

Зрэшты, калі не атрымаецца, то сам факт менавіта такой прапановы паказвае, што Менск можа і ня «донар рэгіянальнай бясьпекі», але як мінімум карысны для мірнага працэсу, і новы прэзыдэнт Украіны разглядае яго ў такой якасьці і публічна паведамляе аб гэтым і Маскве, і заходнім сталіцам.

Ураджай больш сьціплы, але таксама не перашкодзіць, асабліва ў сьвятле няпростых перамоваў паміж Беларусьсю і Расеяй.

Пэўны час таму Лукашэнка паведаміў, што мае намер у сярэдзіне ліпеня паехаць з Пуціным на Валаам памаліцца. Пакуль складваецца ўражаньне, што ў вырашэньні што беларуска-расейскіх, што ўкраінска-расейскіх супярэчнасьцяў застаецца спадзявацца толькі на Бога.

Перадрук з парталу TUT. BY

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG