Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

панядзелак 1 ліпень 2019

Архіў
студзень люты сакавік красавік травень чэрвень ліпень жнівень верасень кастрычнік лістапад сьнежань
ліпень 2019
пан аўт сер чац пят суб няд
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 1 2 3 4
Уладзімір Пуцін і Аляксандар Лукашэнка, Магілёў, 12 кастрычніка 2018

Парлямэнцкая Асамблея Рады Эўропы (ПАРЭ) прыняла рашэньне вярнуць Расеі права голасу ў гэтай арганізацыі.

Паўнамоцтвы дэлегацыі расейскага парлямэнту былі абмежаваныя ў адказ на анэксію Крыму і падтрымку сэпаратыстаў у Данбасе. Расейская дэлегацыя ня ўдзельнічае ў сэсіях асамблеі ад 2016 году. Ад 2017 Расея прыпыніла выплату ўнёскаў у Раду Эўропы.

Якое значэньне мае рашэньне ПАРЭ для эўрапейскай палітыкі і для Беларусі?

Спачатку пра тое, чаму такое рашэньне было прынятае. Паводле правілаў РЭ, калі краіна-чалец арганізацыі не выплачвае свае ўнёскі больш як два гады, павінен быць запушчаны мэханізм выключэньня з арганізацыі. А ў дачыненьні да Расеі гэты тэрмін сканчаўся якраз у канцы чэрвеня. Зь іншага боку, і з Масквы гучалі заявы пра гатоўнасьць Расеі наогул выйсьці з Рады Эўропы.

Калі б Расея выйшла з арганізацыі або арганізацыя была б вымушаная выключыць Расею са сваіх шэрагаў, то зьнік бы адзін зь нешматлікіх каналаў дыялёгу з Масквой. Бэрлін і Парыж не хацелі яго губляць.

Быў і чыста практычны, і пры гэтым цалкам гуманітарны, матыў — калі б Расея апынулася за межамі Рады Эўропы, гэта пазбавіла б расейцаў магчымасьці скардзіцца ў Эўрапейскі суд па правах чалавека (ЭСПЧ). Толькі за апошнія два гады Расея паводле вэрдыктаў ЭСПЧ выплаціла сваім грамадзянам 23 мільёнаў эўра кампэнсацыі.

Наўрад ці вырашальным фактарам стала тое, што Рада Эўропы недалічылася 75 мільёнаў эўра расейскіх унёскаў. Рашэньне прымалася не ў Страсбуры, а ў Бэрліне і Парыжы, для якіх такія сумы — гэта наогул не прадмет абмеркаваньня.

Пастка двухсэнсоўнасьці

Фармальна кажучы, рашэньне большасьці ПАРЭ не зьяўляецца капітуляцыяй. Увялі абмежаваньні для расейскай дэлегацыі, высьветлілася, што вынікаў гэта не дае — абмежаваньні зьнялі. Пазыцыя большасьці ў ПАРЭ адносна расейскай анэксіі Крыму і яе палітыкі на ўсходзе Ўкраіны застаецца нязьменнай.

Аднак сымбалі маюць значэньне, і сымбалічныя саступкі нярэдка цягнуць за сабой працяг. А Расея вельмі ўмела выкарыстоўвае любую двухсэнсоўнасьць і сымбалічныя саступкі.

Вельмі наглядна гэта прадэманстраваў палітычны крызіс у Грузіі, прычынай якога стала тое, што расейскі дэпутат сеў у фатэль сьпікера грузінскага парлямэнту. А як ён наогул змог туды трапіць? Грузінскія ўлады палічылі патрэбным падтрымліваць хоць нейкі дыялёг з Расеяй, хай і ў рамках нейкай няўцямнай міжпарлямэнцкай асамблеі праваслаўя. А расейскі дэпутат Сяргей Гаўрылаў — старшыня ў гэтай асамблеі.

Вось яго з калегамі і запрасілі. Для дыялёгу. Пры тым, што Расею разглядаюць у Грузіі як агрэсара ды акупанта і ўлада, і апазыцыя. А тады чаму выклікаў такое абурэньне ўчынак Гаўрылава? Расейскі дэпутат у фатэлі сьпікера — гэта абраза, а расейскія дэпутаты ў будынку грузінскага парлямэнту — гэта не абраза? Дык самі ж запрасілі.

Вось у такую псыхалягічную пастку Расея можа злавіць і ПАРЭ. Вяртаць ці не вяртаць Расеі месца ў ПАРЭ — гэта была справа ПАРЭ. А вось якіх прадстаўнікоў Расеі пасылаць у Страсбур, калі месца вернутае — гэта ўжо справа Расеі. А чаму чальцом дэлегацыі ня можа быць, скажам, дэпутат ад Крыму, напрыклад, Натальля Паклонская? А дэлегаты ад іншых краін будуць яе слухаць — як прадстаўніцу Расеі.

А паколькі эўрапейскія парлямэнтары гатовыя прымаць прадстаўніка Крыму як прадстаўніка Расеі — то ці далёка да адмены санкцый? Наогул кажучы, далёка, але бліжэй, чым у сытуацыі, калі двухсэнсоўнасьці няма. Карыстаючыся шахматнай аналёгіяй, Расея не разьлічвае на кароткую матавую камбінацыю, яна назапашвае выгады, узмацняе сваю пазыцыю. Прычым па розных лініях.

Мэта і сродкі для Рады Эўропы і Расеі

Прыхільнікі вяртаньня расейскай дэлегацыі ў ПАРЭ гаварылі, што санкцыі, у тым ліку і санкцыі адносна парлямэнцкай дэлегацыі — гэта ня мэта, а сродак. Быў разьлік на тое, што яны паўзьдзейнічаюць на палітыку Крамля. Не паўзьдзейнічалі. Значыць, трэба выкарыстоўваць іншыя інструмэнты.

Не пазбаўлена лёгікі. Але формулу наконт сродкаў і мэтаў можна ўжыць і да расейскай пазыцыі. Для Расеі ўдзел у ПАРЭ — гэта таксама ня мэта, а сродак, інструмэнт. Інструмэнт падвышэньня свайго прэстыжу, але ў яшчэ большай ступені — паглыбленьня расколу Эўропы. Ды няважная для Расеі сама па сабе Рада Эўропы разам зь яго парлямэнцкай асамблеяй.

Але вось эўрапейцы цяпер сварацца ў ПАРЭ з нагоды стаўленьня да Расеі. Магчыма, будуць сварыцца і далей — і краіны з краінамі, і ўнутры краін. А ўдзельнікі расейскай дэлегацыі ў ПАРЭ ўжо парупяцца, каб гэтыя сваркі не сьціхалі.

Стан справаў у Эўропе і без таго ня самы ідылічны. Падліць алею ў агонь звадаў — гэта сама па сабе годная мэта для Масквы, і прычым больш дасягальная, чым посьпех тых, хто гатовы ісьці ёй на саступкі.

У якія «фатэлі» сядала Беларусь

Вельмі павучальна параўнаць цяперашняе вяртаньне Расеі месца ў ПАРЭ і адмену эўрапейскіх санкцый адносна Беларусі ў 2016 годзе. Зь Беларусі зьнялі санкцыі таму што паводзіны Менску ўсё ж крыху зьмяніліся: Беларусь ня ўстала ў адзін вайсковы шыхт з Расеяй адносна Ўкраіны, стала пляцоўкай для мірных перамоваў, вызваліла палітвязьняў. Расейскія ж паводзіны ня тое што не зьмяніліся ў лепшы бок: затрыманьне ўкраінскіх маракоў у Керчанскай затоцы, раздача расейскіх пашпартоў у Данбасе паглыбілі, а не зьмякчылі яе канфлікт з Украінай.

Зрэшты, у чымсьці лёгіка прыхільнікаў зьняцьця санкцый была ў абодвух выпадках падобнай: да кардынальных зьмен санкцыі не прывялі, варта паспрабаваць нешта іншае.

Што тычыцца адмены санкцый у дачыненьні да Беларусі, то можна гаварыць пра іх пэўны станоўчы эфэкт прынамсі на першым этапе і пра пэўнае стрымліваючае ўзьдзеяньне. Некаторы час беларускія ўлады не разганялі масавыя акцыі, крымінальная справа «Белага легіёну» у 2017 годзе скончылася ня так, як справа Плошчы-2010.

Але Беларусь і ня мела, і ня мае такіх магчымасьцяў дэмаралізаваць Эўропу, якія мае Расея. Менск і ня ставіць сабе такую мэту. Гаўрылаў у Тбілісі сеў у фатэль, дзе яго не чакалі. Фігуральна кажучы, ні ў якія «фатэлі» у Эўропе, дзе яе не чакалі, Беларусь не сядала, ніяк не спрабавала злавіць Эўропу ў пастку двухсэнсоўнасьці.

Баюся, што Расея пасьля вяртаньня ёй месца ў ПАРЭ гэта рабіць будзе.

Што дазволена Юпітэру?

Якое значэньне мае для Беларусі рашэньне ПАРЭ адносна Расеі? Гэта маленькая дыпляматычная магчымасьць для Менска ўказаць заходнім партнэрам на пэўную несправядлівасьць у падыходах. У далёкім 1996 годзе быў прыпынены статус Беларусі як адмыслова запрошанай краіны ў Радзе Эўропы.

Гэта рашэньне было своеасаблівымі санкцыямі за вельмі сумнеўны рэфэрэндум, праведзены ў Беларусі. Краіна дагэтуль жыве ў адпаведнасьці з вынікамі таго рэфэрэндуму. Пры гэтым адсутнасьць Беларусі ў Радзе пазбаўляе грамадзянаў Беларусі права зьвяртацца ў Эўрапейскі суд па правах чалавека.

Санкцыі — ня мэта, а сродак, калі сродак не працуе, яго мяняюць на іншы. Але калі гэта справядліва адносна Расеі, то і адносна Беларусі таксама. Шкада, калі расейцы пазбавяцца магчымасьці скардзіцца ў ЭСПЧ. Але ж шкада і беларусаў, якія такой магчымасьці ніколі ня мелі.

Можна здагадацца, якім будзе адказ Рады Эўропы: а ў Беларусі захоўваецца сьмяротнае пакараньне і выконваюцца сьмяротныя прысуды. Ну, а Расея адабрала ў суседкі кавалак тэрыторыі, што ўсё ж горш. І на гэты конт у большасьці ў ПАРЭ сумневаў якраз няма. Але, магчыма, няма сумневаў і з нагоды справядлівасьці старажытнарымскай прыказкі: што дазволена Юпітэру, не дазволена быку.

І яшчэ адзін урок рашэньня ПАРЭ для Беларусі: «старая Эўропа» ні ў якім разе ня будзе ўмешвацца ў беларуска-расейскі «танец цмокаў» з нагоды інтэграцыі. Як дамовяцца Менск і Масква, да чаго Расея здолее, а да чаго ня здолее прымусіць Беларусь — гэта залежыць толькі ад іх. У самым крайнім выпадку менавіта гранды эўрапейскай палітыкі — Бэрлін і Парыж — усяго толькі выкажуць шкадаваньне, дадаўшы пры гэтым, што Эўропе дыялёг з Расеяй перарываць ня варта.

Калі параўноўваць, то адносіны Беларусі і Расеі — гэта наогул адна вялікая двухсэнсоўнасьць. Саюзная дзяржава — гэта як бы і не дзяржава, але больш, чым проста саюз. І Дзьмітры Мядзьведзеў у сьнежні мінулага году са сваімі інтэграцыйнымі прапановамі таксама ў пэўным сэнсе «сеў у фатэль», у які, на думку беларускага боку, яму ня варта было сядаць. Але дамова ўсё ж ёсьць, хоць і даўняя, і падпісаў яе ад Беларусі Аляксандр Лукашэнка.

Расея ў Беларусі і так сядзіць у многіх фатэлях.

Ну, можа не сядзіць — прысаджваецца. Калі вельмі трэба.

У многія.

Акрамя аднаго.

Пакуль.

Перадрук з парталу TUT. BY

Сьцісла:

  • Да беларускага дыктатара прыехаў эгіпэцкі дыктатар
  • Сотні прыхільнікаў былога прэзыдэнта Эгіпту былі пакараныя сьмерцю ці проста забітыя
  • Сісі стаў бэнэфіцыярам рэвалюцыі 2011 году
  • Гісторыя Эгіпту зрабіла поўнае кола: старога дыктатара пасьля слаўнага зрынаньня і некалькіх гадоў турбулентнасьці зьмяніў маладзейшы
  • Былы кіргіскі прэзыдэнт Бакіеў — такі ж Мурсі, якому не пашанцавала
  • Зьмена дыктатура камуністаў на дыктатуру Лукашэнкі — магчыма не апошні такі цыкль у беларускай гісторыі

Цікавае супадзеньне: учора ў Каіры памёр былы прэзыдэнт Эгіпту Мухамэд Мурсі, а ў гэты ж дзень у Менск прыехаў зь візытам яго пераемнік, Абдэль Фатах аль-Сісі. На першы погляд, прычым адно да другога, дзе Беларусь, а дзе Эгіпет?

Яно, зразумела, так і ёсьць. Але цікавы гістарычны досьвед, прэцэдэнт, у нечым павучальны і для Беларусі. Значныя палітычныя зьмены некалі адбудуцца і ў Беларусі. Найноўшая гісторыя Эгіпту паказвае, якімі нечаканымі яны часамі бываюць.

Да дыктатара прыехаў дыктатар

Да Аляксандра Лукашэнкі ў госьці прыехаў дыктатар. Пра тое сьведчаць і вельмі сумныя ацэнкі становішча з правамі чалавека ў Эгіпце, але хіба не самы наглядны паказьнік — вынікі прэзыдэнцкіх выбараў там. Летась на прэзыдэнцкіх выбарах за Сісі паводле афіцыйных зьвестак прагаласавала 97% выбаршчыкаў. Куды да эгіпецкага калегі Лукашэнку зь яго «сьціплымі» 83% на апошніх выбарах?

Абдэль Фатах аль-Сісі галасуе на прэзыдэнцкіх выбарах, Эгіпет, Каір, 26 сакавіка 2018
Абдэль Фатах аль-Сісі галасуе на прэзыдэнцкіх выбарах, Эгіпет, Каір, 26 сакавіка 2018

Ну і наконт спосабаў абыходжаньня з палітычнымі праціўнікамі хутчэй госьць мог бы падзяліцца досьведам з гаспадаром. Мухамэд Мурсі, папярэднік Сісі, зрынуты ім у 2013 годзе, памёр падчас судовага працэсу над ім. Чарговага — яго ўжо раз асудзілі да сьмяротнага пакараньня, замененага потым на пажыцьцёвае зьняволеньне. Да сьмерці яго асудзілі за ўцёкі з турмы (!) падчас рэвалюцыі 2011 году. А цяпер судзілі за дзяржаўную здраду і шпіянаж.

Мухамэд Мурсі падчас судовага працэсу над ім, Каір, 16 сьнежня 2015
Мухамэд Мурсі падчас судовага працэсу над ім, Каір, 16 сьнежня 2015

Але Мурсі памёр сваёй сьмерцю. А сотні яго прыхільнікаў былі пакараныя сьмерцю праз судовыя прысуды. Толькі ў сакавіку 2014 году на адным працэсе былі асуджаныя да сьмерці 529 чальцоў арганізацыі «Браты-мусульмане», адным зь лідэраў якой быў Мурсі. Па ацэнках праваабаронцаў з часу прыходу да ўлады Сісі ў Эгіпце пацярпелі ад палітычнага перасьледу 60 тысячаў чалавек.

Здавалася б, адзін дыктатар прыехаў да іншага, больш жорсткі і бязьлітасны да параўнальна больш мяккага, усё ж эўрапейскага. Можна было б нават сказаць, што ўсе тыраніі ня вечныя, што ўсе народы прагнуць свабоды, і зрынаньне ўсіх дыктатураў — толькі пытаньне часу... Стоп. Дык у Эгіпце, здаецца ж, і зрынулі. Быў дыктатар Хосьні Мубарак, народ у 2011 годзе зрынуў яго дыктатуру. Але Сісі і стаў бэнэфіцыярам той рэвалюцыі.

Эгіпецкая рэвалюцыя, Каір, плошча Тахрыр, 18 лютага 2011
Эгіпецкая рэвалюцыя, Каір, плошча Тахрыр, 18 лютага 2011

Бэнэфіцыяр рэвалюцыі

У апошнія гады кіраваньня Мубарака ён быў дырэктарам вайсковай выведкі. У лютым 2011 году Мубарак быў зрынуты, а Сісі пасьля гэтага стаў чальцом Вышэйшай вайсковай рады краіны. Былы дыктатар пайшоў уніз, малады генэрал — уверх. Далей болей — у жніўні 2012 году новы, дэмакратычна абраны прэзыдэнт Мухамэд Мурсі прызначыў да таго малавядомага Сісі міністрам абароны і галоўнакамандуючым узброенымі сіламі краіны. «Міністар абароны ў рэвалюцыйным духу» называлі яго.

Ну а 30 чэрвеня 2013 году пачалося тое, што выглядала працягам, другім раўндам рэвалюцыі. Сотні тысячаў людзей выйшлі на вуліцы ўжо супраць першага ў гісторыі Эгіпту дэмакратычна абранага прэзыдэнта. Але галасавалі за яго пераважна людзі глыбока веруючыя, вёска. А на вуліцы выйшлі людзі больш сьвецкія, прыкладна тыя ж, хто за два гады да таго зрыналі дыктатара Мубарака.

Пратэсты супраць прэзыдэнта Мурсі, Каір, плошча Тахрыр, 30 чэрвеня 2013
Пратэсты супраць прэзыдэнта Мурсі, Каір, плошча Тахрыр, 30 чэрвеня 2013

Але амаль адразу за сьпінамі пратэстоўцаў стала бачная другая, акрамя ісламістаў, рэальная палітычная сіла Эгіпту — войска. І войска, кіраванае міністрам Сісі, зрынула прэзыдэнта Мурсі. Вайсковы пераварот ці другая народная рэвалюцыя? Напэўна, спалучэньне і аднаго, і іншага.

Ну а потым пачалася расправа з прайграўшымі. Толькі ў жніўні 2013 году пры падаўленьні акцыяў у падтрымку зрынутага прэзыдэнта ў Каіры войскі і паліцыя забілі больш за 600 чалавек.

Новы фараон

Хто новы фараон, гаспадар краіны, стала хутка зразумела ўсім. На выбарах у траўні 2014 году Абдэль Фатах аль-Сісі быў абраны прэзыдэнтам, атрымаўшы 92.7% галасоў.

Гісторыя зрабіла поўнае кола, поўны цыкль. Старога, усім абрыдлага дыктатара пасьля слаўнага зрынаньня і некалькіх гадоў турбулентнасьці зьмяніў маладзейшы. У нечым нават і больш строгі — Мубарак прынамсі ў апошнія гады не расстрэльваў сваіх палітычных апанэнтаў сотнямі.

На першы погляд, зусім не пра Беларусь. Афрыка — не Эўропа, нават вельмі ўсходняя, традыцыі вайсковых пераваротаў і генэралаў-збаўцаў ніякай няма. Няма і аналягу ісламістаў, згуртаваных у моцную, уплывовую і матываваную арганізацыю. Ніякія партыі ні ў Беларусі, ні ў якіх суседніх краінах і блізка не стаяць паводле гэтых якасьцяў да «Братоў-мусульманаў».

Нехта скажа — ну дык ісламісты ж, іх як бы і не шкада. Сапраўды своеасаблівыя людзі, але ж людзі, не шкодныя інсэкты, якіх трэба зьнішчаць.

Як стаць драконам?

Але карысьць эгіпецкага ўроку, досьведу — у тым, што часта сыход ці зрынаньне дыктатара — гэта не канец гісторыі, не happy end, пасьля якога свабода ўсталёўваецца надоўга ці нават назаўжды.

Нярэдка, як у тым жа Эгіпце, пераможца дракона ці бэнэфіцыяр перамогі над драконам сам робіцца драконам.

Хаця для падобнага досьведу неабавязкова нават так далёка глядзець. У Менску жыве Курманбэк Бакіеў, зрынуты дыктатар Кіргізстану. Ну дыктатар зь яго можа быў і ня надта, але рэвалюцыянэры так казалі ў 2010 годзе. А ў 2005 годзе ён жа быў галоўным рэвалюцыянэрам, правадыром першай кіргіскай рэвалюцыі. Пашанцавала яму значна больш, чым Мурсі, хаця лёс ў нечым падобны.

Лідэры кіргіскай рэвалюцыі 2005 году - Курманбэк Бакіеў і Фелікс Кулаў, кастрычнік 2005 году
Лідэры кіргіскай рэвалюцыі 2005 году - Курманбэк Бакіеў і Фелікс Кулаў, кастрычнік 2005 году

Ды і сам Лукашэнка — відавочны бэнэфіцыяр рэвалюцыі, якая адбылася ў Беларусі і ў СССР напрыканцы 80-х-напачатку 90-х. Была дыктатура камуністаў — прыйшла ёй на зьмену лукашэнкавая. І неабавязкова гэты цыкль — апошні.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG