Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

аўторак 21 травень 2019

Архіў
студзень люты сакавік красавік травень чэрвень ліпень жнівень верасень кастрычнік лістапад сьнежань

Новы кіраўнік Украіны адразу ўзяў зь месца ў кар'ер. Сваю інаўгурацыйную прамову ён завяршыў сэнсацыйным абвяшчэньнем пра роспуск парлямэнту.

Сьцісла:

  • Зяленскі абвясьціў пра роспуск Вярхоўнай Рады. Варта чакаць, што гэта выкліча палітычны крызіс ва Ўкраіне.
  • Галоўнай сваёй задачай новы прэзыдэнт Украіны назваў спыненьне агню на Данбасе, аднак не вырашэньне вайскова-палітычнага канфлікту.
  • Прадстаўніцтва замежных гасьцей на інаўгурацыі было даволі нізкім, часткова гэта тлумачыцца тым, што парлямэнт не пагадзіўся на дату цырымоніі, якую прапаноўваў Зяленскі.
  • У драматургіі і рыторыцы інаўгурацыйнай цырымоніі Зяленскі быў верны вобразу свайго сцэнічнага героя сэрыялу «Слуга народу».

Выглядае, што рашэньне прэзыдэнта Зяленскага распусьціць парлямэнт выкліча палітычны крызіс. На мінулым тыдні фракцыя «Народнага фронту» выйшла са складу ўрадавай кааліцыі, паводле закону Вярхоўная Рада ў такім выпадку мае 2 месяцы, каб сфармаваць новую кааліцыю. А ўжо пасьля 28 траўня прэзыдэнт па Канстытуцыі ня меў бы права распускаць парлямэнт – гэта нельга рабіць за паўгода да завяршэньня паўнамоцтваў Вярхоўнай Рады.

Аднак, на думку юрыстаў – прыхільнікаў Зяленскага, рэальна кааліцыя зьнікла ўжо даўно, так што сёньня прэзыдэнт меў права распусьціць парлямэнт. Варта чакаць канфлікту паміж галінамі ўлады. Вярхоўная Рада можа супрацьдзейнічаць рашэньню прэзыдэнта.

Зяленскі паставіў на карту свой аўтарытэт, сваю рэпутацыю — калі ён прайграе гэтае змаганьне, ягонае прэзыдэнцтва пойдзе пад адхон ад пачатку.

Абвестка пра роспуск Рады была самым галоўным у яго інаўгурацыйнай прамове. Але варта адзначыць яшчэ некалькі момантаў.

Самай галоўнай сваёй задачай ён назваў спыненьне канфлікту ў Данбасе. Ён сказаў, што гатовы дзеля гэтага на ўсё, нават на страту сваёй пасады. Гэта азначае гатоўнасьць на непапулярныя і спрэчныя крокі.

Паводле Зяленскага, першы крок — вяртаньне палонных. У гэтым сэнсе тэстам будзе лёс украінскіх маракоў, захопленых Расеяй падчас інцыдэнту ў Керчанскай затоцы.

Расея выстаўляе свае ўмовы міру і нават вяртаньня Данбасу пад кантроль Кіева – гэта фактычна права вэта для Данбасу на рашэньні аб інтэграцыі Ўкраіны ў эўраатлянтычныя структуры.

Дарэчы, пра канкрэтныя пляны гэтай інтэграцыі Зяленскі ў сваёй інаўгурацыйнай прамове не сказаў нічога, ён казаў пра тое, што Эўропа павінная быць у сэрцы і ў галаве ўкраінцаў.

Ня выключана, што праграма-мінімум Зяленскага ў пытаньні ўкраіна-расейскага канфлікту — гэта спыненьне агню, перастрэлак. Хаця ён і казаў, што Данбас і Крым павінны быць вернутыя Ўкраіны, але зрабіў акцэнт менавіта на спыненьні агню, вайны, а не канфлікту як такога.

Гаворачы пра Данбас і Крым, ён сказаў некалькі словаў па-расейску. Лідэр фракцыі Радыкальнай партыі Алег Ляшко зь месца зрабіў яму заўвагу, на гэта Зяленскі адказаў, што Ляшко працягвае падзяляць украінцаў.

З вартых увагі сымбалічных момантаў варта адзначыць загад Зяленскага чыноўнікам не вывешваць ягоныя партрэты ў кабінэтах. Першыя заканадаўчыя прапановы, зь якімі ён выступіў – гэта законы аб скасаваньні дэпутацкай недатыкальнасьці, аб адказнасьці за незаконнае ўзбагачэньне і рэформа выбарчага заканадаўства. На прыняцьцё гэтых прапановаў ён даў цяперашняму складу Вярхоўнай Рады два месяцы.

Ён абвясьціў пра адстаўку генэральнага пракурора, кіраўніка СБУ і міністра абароны (кандыдатуры на гэтыя пасады па законе прапануе прэзыдэнт), а таксама заклікаў урад падаць у адстаўку. Пры гэтым ён працытаваў фразу колішняга прэзыдэнта ЗША Рональда Рэйгана – «урад не вырашае нашых праблем, урад і ёсьць нашай праблемай». Гледзячы па ўсім, прынамсі ва ўрадзе Ўладзіміра Гройсмана новы прэзыдэнт Украіны бачыць найперш праблему.

У драматургіі і рыторыцы інаўгурацыйнай цырымоніі Зяленскі быў верны вобразу свайго сцэнічнага героя сэрыялу «Слуга народу»: ён ішоў на інаўгурацыю пешкі, паціскаў рукі людзям, якія сабраліся вітаць яго, нават падскокнуў, зрабіў сэлфі зь дзяўчынай, якая яго вітала. У сваёй прамове ён сказаў, што кожны ўкраінец – прэзыдэнт. Аднак стыль шоўмэна кантраставаў з жорсткасьцю агучаных ім прапановаў.

Назіральнікі зьвярнулі ўвагу на ня вельмі высокі ўзровень прадстаўніцтва замежных краінаў на інаўгурацыі, на ёй прысутнічалі прэзыдэнты толькі чатырох краінаў, ЗША былі прадстаўленыя на ўзроўні міністра энэргетыкі, Беларусь была прадстаўленая віцэ-прэмʼерам (на інаўгурацыі Пятра Парашэнкі ў 2014 годзе быў Аляксандар Лукашэнка).

Прычынай такога параўнальна нізкага прадстаўніцтва замежных гасьцей часткова было тое, што Вярхоўная Рада прызначыла інаўгурацыю на будзённы дзень, насуперак прапанове Зяленскага правесьці яе ў нядзелю 19 траўня.

Спрэчка мінулага тыдня наконт даты інаўгурацыі сьведчыла пра тое, што сутыкненьне непазьбежнае. Цяпер нічыёй ня можа быць, альбо Зяленскі даможацца роспуску Рады, альбо Рада ня выканае гэтае рашэньне і дасядзіць да кастрычніка, да чарговых выбараў. Паводле апытаньняў, партыя Зяленскага «Слуга народу» можа набраць на датэрміновых выбарах да 40% галасоў.

Сваю прамову Зяленскі скончыў заявай, што раней забаўляў людзей, а зараз зробіць так, каб яны ня плакалі. Гледзячы па ўсім, цікава ва Ўкраіне зараз будзе ў любым выпадку.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Уладзімір Зяленскі — новы прэзыдэнт Украіны. Паводле вынікаў экзыт-полаў, ён перамог трыюмфальна — 73% за Зяленскага, 25% — за Парашэнку. Ніколі за ўсю гісторыю незалежнай Украіны пераможца выбараў не набіраў столькі.

Сьцісла

  • Зяленскі перамог ва ўсіх без выключэньня рэгіёнах краіны. Гэта выбар усёй нацыі, а ня толькі пэўнага рэгіёну ці ўзроставай групы
  • Такі аглушальны вынік выбараў — вынік расчараваньня ў традыцыйных палітычных элітах
  • Прэзыдэнту Зяленскаму небясьпечныя толькі свае «жоўтыя камізэлькі», а ня тыя, хто яму прайграў
  • Перамога Зяленскага — напамін многім палітыкам і інтэлектуалам, што народ мае значэньне, а ня толькі яны і іх улюбёныя вераваньні
  • Зяленскі наўрад ці вырашыць канфлікт з Расеяй, але ён можа спыніць уласна вайну
  • Зяленскі паказвае старым постсавецкі элітам, у тым ліку і Лукашэнку, і Пуціну будучыню, у якой іх ужо ня будзе

Толькі ў 1991-м Леанід Краўчук атрымаў 62% галасоў. Прычым, пераважна на Ўсходзе і ў цэнтры.

Зяленскі перамог ва ўсіх без выключэньня рэгіёнах краіны. Гэта выбар усёй нацыі, а ня толькі пэўнага рэгіёну ці ўзроставай групы. Яго перамога, прычым на цалкам свабодных выбарах, падобная на трыюмфы Аляксандра Лукашэнкі ў 1994 годзе і Міхэіла Саакашвілі ў 2004 годзе.

Як сказаў Зяленскі падчас дэбатаў Парашэнку, «Я — вынік вашых памылак». І сапраўды, такі аглушальны вынік выбараў — вынік расчараваньня ў традыцыйных палітычных элітах, рэакцыя няспраўджаных чаканьняў грамадзтва, якія спарадзіла «рэвалюцыя годнасьці».

Прэзыдэнт ва Ўкраіне — далёка не ўсяўладны. Але падаецца, што перамога з такім лікам паўплывае на настроі фракцыяў у Вярхоўнай Радзе. Зяленскі да выбараў не выключаў магчымасьці датэрміновага роспуску Рады.

Але гэта няпроста. Хутчэй за ўсё многія перабягуць на ягоны бок, але і апанэнты будуць пад уражаньнем аглушальнай перамогі.

Як у свой час дэмакратычны Кангрэс ЗША галасаваў за прапановы іншага прэзыдэнта-актора — Рональда Рэйгана. Бо лідэрам усіх фракцыяў — Парашэнку, Цімашэнцы, Ляшку — народ вынес сьвежы вэрдыкт. Зяленскі выйграў, а яны прайгралі. А гэта прымушае да пэўнай сьціпласьці і гатовасьці супрацоўнічаць.

Лідэрам такога тыпу небясьпеку нясуць звышновыя сілы. Прэзыдэнцтву Эманюэля Макрона нанесьлі ўдар не разгромленыя ім апанэнты, а «жоўтыя камізэлькі». Прэзыдэнту Зяленскаму небясьпечныя толькі свае «жоўтыя камізэлькі», а ня тыя, хто яму прайграў.

Магчымасьцяў заняць больш гнуткую пазыцыю адносна Расеі, Крыму і Данбасу Зяленскі мае няшмат. Расея напярэдадні дня галасаваньня нанесла моцны ўдар па эканоміцы Ўкраіны, увёўшы эмбарга на пастаўкі нафты і нафтапрадуктаў. З улікам цалкам чаканых вынікаў другога туру гэта выглядае як дэманстрацыя, што для Крамля няважна, хто кіруе ў Кіеве, ён дамагаецца саступак, у ідэале — капітуляцыі.

Але варыянты кампрамісу існуюць. З заяваў падчас кампаніі Зяленскага вынікае, што яго задача-мінімум у пытаньні Данбасу — зрабіць, каб не стралялі. Расея ўтрымлівае і Крым, але па Херсонскай вобласьці не страляюць. Канфлікт там ёсьць, вайны няма. Ня выключана, што Зяленскі зможа дамовіцца, каб не стралялі і ў Данбасе. Калі праз год Зяленскі скажа — ніводзін украінец ня быў забіты на Данбасе за маё прэзыдэнцтва, гэта ніяк ня вырашыць канфлікт, але гэта скончыць менавіта вайну.

Тэставым будзе лёс украінскіх маракоў, узятых у палон падчас інцыдэнту ў Керчанскай затоцы. Іх вызваленьне як дэманстратыўны жэст добрай волі было б знакам таго, што Масква гатовая дасягаць з новым украінскіх лідэрам менавіта кампрамісаў, а не капітуляцыі.

Шлях Украіны ў Эўропу застанецца нязьменным. Але будуць скарэктаваныя яго тэмп і форма. Можна спадзявацца, што маларэальныя дэклярацыі аб хуткім уступленьні ў ЭЗ зьменяцца рэальнымі зьменамі, асабліва ў сфэры справядлівага правасудзьдзя на эўрапейскі ўзор і прынамсі зьмяншэньнем маштабаў чынавенскага крадзяжу.

Перамога Зяленскага — урок для многіх палітыкаў і інтэлектуалаў, напамін, што народ мае значэньне. А ня толькі яны і іх улюбёныя вераваньні.

Украінцы схільны расчароўвацца ў сваіх кумірах, гэтыя расчараваньні — здаецца, няўмольныя цыклі ўсёй найноўшай гісторыі краіны. Але лічбы маюць значэньне. Зрынуць праз пару гадоў праз Майдан прэзыдэнта, якога абралі 70% выбаршчыкаў — сцэнар малаімаверны.

Януковіч, дарэчы, у 2010 годзе ў другім туры набраў 49%, Цімашэнка тады атрымала 45%. Зяленскі цяпер мае вельмі важкі і устойлівы мандат, ад Майданаў у тым ліку.

Дроваў ён можа наламаць шмат. Але мяркую, што мела рацыю Сьвятлана Алексіевіч — ён, яго абраньне, паказвае старым постсавецкі элітам, у тым ліку і Лукашэнку, і Пуціну будучыню, у якой іх ужо ня будзе.

З чым украінскі народ можна толькі павіншаваць. Перамены заўсёды ўтрымліваюць рызыку. Але бязь іх не бывае руху наперад.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG