Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Міністар абароны Беларусі Андрэй Раўкоў

Хваласьпеў міністра абароны Беларусі Андрэя Раўкова на адрас Сталіна выклікаў ува многіх справядлівае абурэньне. «Вялікая Перамога абумоўленая эфэктыўнай сыстэмаю дзяржаўнага кіраваньня і роляй асобы ў гісторыі — асобы вярхоўнага галоўнакамандуючага,» — сказаў міністар.

Мала «лініі Сталіна», мала партрэтаў Сталіна на розных маніфэстацыях, дык вось яшчэ і афіцыйная асоба не абышлася на сьвята без згадкі аднаго з самых вялікіх у гісторыі людажэраў. Нават у позьнія савецкія часы, пасьля ХХ зʼезду КПСС, так казаць было не прынята, лічылася непрыстойным.

Што азначае гэтая заява? Беларусь зьбіраюцца вярнуць у сталінскія часы, вярнуць Курапаты і Гулаг?

Мяркую, што не. А што тады?

Палітыка. І толькі яна.

Можа і далёкая аналёгія, але на мой погляд трапная. Гляджу фота зь сёньняшняга сьвяткаваньня Дня Перамогі ў Маскве. Побач з расейскмі прэзыдэнтам Уладзімірам Пуціным — прэмʼер-міністар Ізраілю Біньямін Нэтаньягу. На пінжаку госьця, як і на пінжаку гаспадара — георгіеўская стужка. Дарэчы, побач — сэрбскі прэзыдэнт Аляксандар Вучыч. Бяз стужкі.

Біньямін Нэтаньягу, Уладзімір Пуцін,Аляксандар Вучыч, Масква, 9 траўня 2018
Біньямін Нэтаньягу, Уладзімір Пуцін,Аляксандар Вучыч, Масква, 9 траўня 2018

Для габрэяў, для ізраіліцянаў перамога ў Другой сусьветнай мае асаблівае значэньне. Але ці толькі ў гэтым справа? Хіба ў лідэраў Ізраілю традыцыя езьдзіць 9 траўня на сьвяткаваньне ў Маскву? Не, няма такой традыцыі. Менавіта Нэтаньягу бываў у Расеі шмат разоў, летась двойчы, сёлета — раз у студзені. Але на Дзень Перамогі — ні разу.

Так што прыехаў не таму, што прынята. Ну і стужка. Мяркую, што для кіраўніка ізраільскага ўраду не было сакрэтам, як успрымаецца гэты сымбаль на постсавецкай прасторы, як успрымаецца, скажам, ва Ўкраіне. Калі спадар Нэтаньягу сам быў ня ў курсе, мяркую, што ў МЗС Ізраіля хапае дасьведчаных адмыслоўцаў. Такія жэсты на такім высокім узроўні, (ці іх адсутнасьць, як у выпадку сэрбскага прэзыдэнта), ніколі не бываюць выпадковымі.

Паехаў (хаця мог і ня ехаць) таму што палічыў патрэбным, прычапіў стужку (ведаючы амбівалентнае стаўленьне да яе), таму што падлічыў перавагі і страты ад таго, каб зрабіць менавіта так.

А якая патрэба? А наўпроставая. Сытуацыя на Блізкім Усходзе і раней патыхала вайной, Ізраіль рэгулярна атакуе пазыцыі іранскіх пратэжэ ў Сырыі. Што там будзе пасьля рашэньня прэзыдэнта ЗША Дональда Трампа выйсьці з ядзернага пагадненьня зь Іранам, ня ведае наагул ніхто. Мудрае было тое рашэньне ці не, пра гэта можна спрачацца, але тое, што яно абвастрыць сытуацыю, не выклікае сумневаў.

І не выключаная эскаляцыя ізраільскіх удараў у Сырыі, дзе, між іншым, стаяць расейскія супрацьпаветраныя сыстэмы. Менш імавернае, але імавернасьць ня нуль, і наўпроставае ваеннае сутыкненьне паміж Ізраілем і Іранам. Апошні, варта нагадаць, калі не фармальны саюзьнік, то прынамсі партнэр Расеі ў рэгіёне.

І што ў гэтай сытуацыі робіць прэмʼер Ізраілю? Займаецца палітыкай. Справа ў нюансах, у акцэнтах. Не пладзіць ворагаў, а расколваць сувязі ворагаў зь іх сябрамі, дамагацца хоць частковага нэўтралітэту гэтых сяброў. Нэтаньягу можа і гатовы ваяваць зь Іранам, але дакладна не гатовы — з Расеяй. Але і расейцам іранцы — не браты родныя. Гэта і ёсьць поле, прастора дыпляматыі.

А ў ёй маюць значэньне знакі, жэсты, сымбалі. Некага раздражняе тон і падтэкст расейскага сьвяткаваньня, а Ізраіль — не, Ізраіль выказвае павагу Маскве, Ізраіль — не такі. Для ўкраінцаў георгіеўская стужка — знак агрэсіі? Дык а Нетаньягу для выжываньня яго краіны патрэбная ўгода ня з Кіевам, а з Масквой. Таму і стужка на пінжаку.

Ну а зараз вернемся да Раўкова. Стасункі Беларусі з Расеяй няпростыя. Лукашэнка напярэдадні сустрэчы на найвышэйшым узроўні прыгадаў цэлы стос двухбаковых праблемаў, названых «сарамоцьцем».

Праблемы ёсьць ня толькі ў гаспадарчай сфэры, але і ў ідэалягічнай. Дзіўная сытуацыя зь нібыта забаронай, а потым дазволам шэсьця «Несьмяротны полк», празрысты намёк Лукашэнкі на спробы некага "прыватызаваць Перамогу", сьведчаць пра тое, што і ў сэнсе гістарычнай палітыкі, палітыкі ідэнтычнасьці сытуацыя, мякка кажучы, не бясхмарная.

Андрэй Фомачкін з расейскім сьцягам на адкрыцьці параалімпіяды ў Рыа-дэ-Жанэйра
Андрэй Фомачкін з расейскім сьцягам на адкрыцьці параалімпіяды ў Рыа-дэ-Жанэйра

І тут у прастору сымбаляў выкідаецца козыр. Як тое было з расейскім сьцягам, які разгарнуў на параалімпіядзе ў Рыё беларускі спартовы чыноўнік, як сыны Лукашэнкі прыйшлі ў расейскую амбасаду пасьля трагедыі ў Кемераве. Ну дык і ў тым жа рэчышчы — Сталін у вуснах Раўкова.

Прычым, нават хітрэй, чым у Нэтаньягу. Георгіеўская стужка ў Расеі — афіцыйны сымбаль. Сталін — не. Але хто ў іх там самы самы вялікі, герой усіх часоў і народаў? Ён. Вось Пуцін жа ці Шайгу не рашацца на хваласьпеў «самаму вялікаму і мудраму», а лукашэнкаўскі чыноўнік — рашыцца. Бачыце, таварышчы, беларусы нават больш рускія, чым вы. Беларусь — як рускі народ.

Але дазавана, каб не дражніць. Не Лукашэнка ж тое сказаў, міністар, вайсковы чалавек, можа проста шчыры такі. І дзіцячая магія — ня Сталін, а вярхоўны галоўнакамандуючы. Лорд Валдэморт, імя якога нельга называць.

Але сыгнал — мы свае, мы з вамі, мы адной крыві.

Ці дапаможа Нэтаньягу візыт у Маскву на сьвяткаваньне і георгіеўская стужка дамовіцца з Пуціным? Ці дапаможа Лукашэнку прасталінскі дэмарш ягонага міністра абароны схіліць Маскву на больш спрыяльныя ўмовы? Гарантыяў тут няма. Можа так, можа не.

Але крокі, жэсты падобныя. І маюць насамрэч мала дачыненьня як да памяці пра Другую сусьветную, гэтак і да Сталіна. Расейскае грамадзтва такое, з такімі ўяўленьнямі і каштоўнасьцямі, тамтэйшае кіраўніцтва вось такое, з патэнцыйнай чуйнасьцю да такіх, а не якіх іншых жэстаў і рухаў цела.

Перафразуючы ангельскую прымаўку only business, nothing personal, толькі палітыка — нічога асабістага.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Што адбудзецца ў двухбаковых адносінах у бліжэйшыя 6 гадоў, да наступных чарговых прэзыдэнцкіх выбараў у Расеі? Ну шмат чаго можа адбыцца. За мінулыя шэсьць гадоў адбылося столькі ўсяго, адной анэксіі Крыму хапае, каб сказаць, што сьвет вакол Беларусі дзякуючы Расеі зьмяніўся цалкам.

Але менавіта ў двухбаковых адносінах — што зьмянілася кардынальна? Вось калі паглядзець храналёгію гэтых стасункаў 2012-2018 . З такога, чаго раней ніколі не было — дык хіба ўтварэньне Эўразійскага саюзу, частковае аднаўленьне памежнага рэжыму і справа Regnum. Ды і тое: Эўразійскі саюз — працяг мытнага, які быў утвораны раней, у двухбаковых адносінах палажэньні ЭАЭС шмат у чым былі яшчэ ў дамове аб утварэньні саюзнай дзяржавы. Новы памежны рэжым — ён для грамадзянаў трэціх краінаў, беларусы ў Расею і расейцы ў Беларусь як езьдзілі і да 2017 году, так і езьдзяць. Справа Regnum — сапраўды знакавая падзея. Але далі ўмоўныя тэрміны і ўсё тым скончылася.

У астатнім — усё як заўжды. Былі вучэньні «Захад-2013» і «Захад-2017», расейцы як прыехалі, так і зьехалі. А да таго былі вучэньні «Захад-2009». А ў 2021-м яшчэ адны будуць.

Харчовыя, газавыя, калійныя, нафтавыя «войны» — колькі іх было да 2012 году, колькі за апошнія 6 гадоў, колькі іх яшчэ будзе наперадзе? Можна пэўна прагназаваць, што нямала. Але яны нешта зьменяць у прынцыпе?

Дарэчы, пары рэчаў, якіх вельмі чакалі (адны — з надзеяй, іншыя — з жахам), не адбылося. У 2010-2011 гадах вельмі горача абмяркоўваліся праекты прыватызацыі дарагіх і ласых беларускіх актываў (так званы «сьпіс Дварковіча»). І дзе тая прыватызацыя? Хоць адно прадпрыемства з таго сьпісу прыватызаванае?

Ці расейская авіябаза. Як ідэя ў 2013 годзе ўзьнікла, так у 2015 годзе была і пахаваная.

Рэакцыя афіцыйнага Менску на палітыку ва Ўкраіне — шмат у чым копія рэакцыі на вайну ў Грузіі. І таксама з выхадам на нармалізацыю адносінаў з Эўразьвязам, якой Масква таксама не была задаволеная. Але і нармалізацыя была ня тое каб інтэграцыяй, і маскоўскае раздражненьне не пераходзіла ў гнеў і помсту «нявернаму» саюзьніку. Ні ў 2008-2010-х, ні ў 2015-2018-х.

Запусьцілі ў Беларусь Спутник — а тое раней расейскія СМІ не пасьвіліся на беларускай інфармацыйнай прасторы, як хацелі. Ніяк кардынальна той Спутник сытуацыю не памяняў.

Не, зразумела, заўсёды застаецца фактар «чорнага лебедзя» — а раптам здарыцца тое, што зараз і у галаву не прыйдзе. Гэта ніколі нельга скідаць з рахункаў. Але мой пункт гледжаньня — што ніякіх вялікіх нечаканасьцяў не прадбачыцца па трэндзе, няма пунктаў, у якіх назіраецца, па Гегелю, павялічэньне колькасьці, якая можа перарасьці ў якасьць.

Не павялічваецца няўхільна, скажам, эканамічная залежнасьць Беларусі ад Расеі, не скупляе расейскі бізнэс беларускую прамысловасьць на карані. Не зьнішчае Рунет Байнэт. Не паўстае магутны прарасейскі рух у Беларусі, «Белоруссия — это Россия» як было палітычным і інтэлектуальным маргінэзам у Беларусі, так і засталося.

Не, ну а калі Пуцін раптам, а хто прадбачыў Крым? — запярэчыць чытач. Ну так, раптам выключаць нельга, але менавіта раптам. Калі ў Беларусі адбудзецца істотны палітычны крызіс, то можна гарантаваць, што Расея не застанецца ўбаку. Аднак нават гэта не азначае, што абавязкова ўлезе ў яго з ботамі. Так, ёсьць досьвед Украіны, але ёсьць і досьвед Кіргізстану 2010 году, і цяперашняй Армэніі. Ня скажаш, што да армянскіх падзеяў Масква абыякавая, але нічога падобнага на крымскую кампанію няма там і блізка.

І гэта нават ва ўмовах вострага палітычнага крызісу. Ну а ня будзе крызісу? То з чаго, зь якой радасьці?

Гледзячы беларускімі вачыма, мы часам ня бачым моцных мэханізмаў, якія прадухіляюць рэзкія ваганьні ў любы бок у двухбаковых адносінах.

Скасаваць беларусам усе субсыдыі, дапамогі і прэфэрэнцыі — як так? Свае ж. Церпіць ад таго расейская казна, дык такое яе прадвызначэньне. А ад Сечына ня церпіць, а ад Дэрыпаскі ня церпіць, а ад Чачні ня церпіць, а ад Крыму, а ад Сырыі, а ад ДНР/ЛНР? Ну мо менш у ёй цяпер грошай, чым раней. Але не прынцыпова менш. Цана на нафта ідзе ўгару, так што грошай ня тое, каб зусім не было.

А зь іншага боку, захапіць, расейскі сьцяг узьняць над Менскам — а навошта, зь якой матывацыі? Украіну ў 2014 годзе прымушалі да чаго? Каб уступіла ў Эўразійскі саюз. А згвалцілі потым за што? За тое не ўступіла ў саюз, за тое, што ня стала, фігуральна кажучы, Беларусьсю. Дык Беларусь — ужо Беларусь.

Вось у гэтых самаабмежаваньнях і бʼецца крамлёўская палітычная думка. Можа, часам і хочацца нечага большага ад Беларусі, але непрынцыпова іншага. І цана і рызыкі дасягненьня гэтага большага кожны раз здаюцца большымі, чым перавагі захаваньня таго, што ёсьць.

Пакуль прырода рэжымаў у Беларусі і Расеі будзе заставацца такой, якая ёсьць, пакуль іх будуць узначальваць Лукашэнка і Пуцін, якія з гадамі не маладзеюць, імпэту нешта мяняць у двухбаковых адносінах у іх ня будзе.

Дарэчы, даволі знакавае першае рашэньне Пуціна — Мядзьведзеў again. Ужо колькі пра яго сказана і лібэраламі, і патрыётамі, ужо наколькі выглядала недарэчным трымаць «на гаспадарцы» аўтара бессаромнага: «Денег нет, но вы держитесь». А ўсё дарэчна. Свой жа, старая гвардыя.

Ну дык і з Лукашэнкам тое самае.

Так што па трэндзе ніякіх зьменаў не прадбачыцца. Але, паўтаруся, калі ня будзе «чорнага лебедзя». Але «чорны лебедзь» — гэта менавіта тое, што не чакаецца.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG