Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Аляксандар Лукашэнка і Нікол Пашыньян, Сочы, 14 траўня 2018

«Наагул, вы малайцы. Вы вельмі годна і правільна выйшлі з гэтай сытуацыі, вы гэта самі ўжо адчулі» —​ такімі словамі прывітаў Аляксандр Лукашэнка новаабранага прэм’ер-міністра Армэніі Нікола Пашыньяна падчас сустрэчы ў кулюарах пасяджэньня Эўразійскага савету ў Сочы. Ён таксама павіншаваў армянскага лідэра з абраньнем.

На першы погляд, нічога асаблівага — этыкет міждзяржаўнай ветлівасьці. Гэта так, калі б не перадгісторыя. Рэвалюцыянэра Пашыньяна адразу пасьля абраньня апэратыўна павіншавалі лідэры многіх краінаў, у тым ліку і партнэраў Армэніі па Эўразійскім саюзе — Расеі, Казахстану і Кіргізстану — Уладзімір Пуцін, Нурсултан Назарбаеў, Сааранбай​Жээнбекаў. Але не Аляксандр Лукашэнка.

Можна было б меркаваць, што беларускі прэзыдэнт — такі пэдант рытуалу, маўляў, прэзыдэнты віншуюць толькі прэзыдэнтаў. Аднак гэта ня так. Не павіншаваў Пашыньяна з абраньнем і ягоны беларускі калега Андрэй Кабякоў. Зь іншага боку, Лукашэнка адразу ж павіншаваў з прызначэньнем прэм’ерам расейскага ўраду Дзьмітрыя Мядзведзева. Больш за тое, у красавіку, у разгар армянскай рэвалюцыі, прэзыдэнт Беларусі цёпла павіншаваў з абраньнем прэм’ерам Армэніі няўдачлівага папярэдніка Пашыньяна — Сэржа Саргсьяна. Саргсьяна рытуал павіншаваць не перашкаджаў. Значыць, адразу ж павіншаваць Пашыньяна перашкодзіла нешта іншае.

Вядома, можна сказаць, што ўсё гэта — драбяза, якая ня мае значэньня.

Ну не павіншаваў адразу, дык павіншаваў цяпер. Аднак калі ўсе астатнія, у тым ліку і лідэры ня самых дэмакратычных краінаў, робяць так, а кіраўнік Беларусі — гэтак, пэўнае значэньне гэта мае.

Зразумела, карцінкі армянскай Плошчы, хуткасьць, зь якой папярэдняя армянская ўлада склалася, як картачны дамок, ня могуць радаваць сэрца ніводнага аўтарытарнага кіраўніка — сёньня ў Армэніі, а заўтра, глядзіш, і ў мяне.

Такія асьцярогі ўласьцівыя і Пуціну, і Назарбаеву, і Лукашэнку. Усе яны, наагул кажучы, супраць «Майданаў» як такіх — хоць ва Ўкраіне, хоць у Эгіпце, хоць у Кіргізстане, хоць у Армэніі. Расейскія імпэратары Аляксандар І і Мікалай І адстойвалі падобны падыход у рамках «Сьвятога саюзу» манархаў канцэптуальна: любая рэвалюцыя — зло і павінна быць раздушаная. Менавіта ў рамках такога падыходу расейскае войска тапіла ў крыві рэвалюцыю ў Вугоршчыне ў сярэдзіне пазамінулага стагодзьдзя.

Цяперашнія кіраўнікі, як правілы, значна больш прагматычныя, уключаючы Пуціна. Рэвалюцыя ва Ўкраіне, якая робіць замах на расейскія інтарэсы, як іх бачаць у Крамлі — гэта жах жах жах. Рэвалюцыя ў Кіргізстане 2010 году — а што такога, унутраная справа. Ці цяперашняя рэвалюцыя ў Армэніі — ня супраць Расеі, дык і Бог зь імі, няхай там самі разьбіраюцца.

Дарэчы, варта прыгадаць, што падчас апошняй кіргізкай рэвалюцыі менавіта Лукашэнка прапаноўваў увесьці туды войскі АДКБ, каб «навесьці парадак». У Маскве тады гэтую прапанову ў духу «Сьвятога саюзу» ветліва адхілілі.

А ён, магчыма, ня надта і разьлічваў, што падтрымаюць. Сэнс прапановы быў у тым, каб паказаць сябе чалавекам прынцыпу: рэвалюцыя — зло заўсёды і ўсюды.

Мяркуючы па ўсім, нежаданьне віншаваць Пашыньяна адразу ж пасьля абраньня было такім жа дэмаршам. Маўляў, сапраўдных легітымісцкіх прынцыпаў ні ў Пуціна, ні ў Назарбаева, ні ў Жээнбекава няма, а ў Лукашэнкі — ёсьць. Гэта значыць, што павіншуе і ён — а куды дзенесься? Але пазьней. Потым.

Яшчэ адна магчымая прычына — заява Пашыньяна, зробленая 2 траўня, за тыдзень да абраньня, у інтэрвію «Коммерсанту». Гаворачы аб праблемах бясьпекі, ён сказаў: «Мы хочам удакладніць, якія пэўныя абавязаньні мы — Расея, Казахстан, Беларусь — адзін перад адным маем, таму што нас вельмі турбуе, калі мы бачым, што Беларусь і Азэрбайджан вельмі збліжаюцца».

Там ён наракаў і на кантакты ў вайсковай сфэры Масквы і Баку, але з Масквой усё па-асабліваму. Але з астатніх краінаў ЭАЭС і АДКБ прэтэнзіі ён выказаў толькі ў дачыненьні да Беларусі. Пасьля абраньня Пашыньяна на гэта быў адказ з боку Менску ў выглядзе парушэньня цырыманіялу — імгненнага віншаваньня не будзе.

Ну, а ў Сочы ўсе неабходныя цёплыя словы былі сказаныя. Не ваяваць жа. Пакуль, па меншай меры.

Калі казаць пра больш далёкую пэрспэктыву, то яна вызначаецца ня гэтым рытуальным холадам і рытуальнай жа цеплынёй. Парадокс, але варта прыгадаць, што гістарычна ў беларускага лідэра даволі нядрэнна складваліся адносіны як раз з калегамі, вынесенымі на вяршыню ўлады рэвалюцыямі.

Часам гэта адбывалася адразу, часам паступова. Міхаіл Саакашвілі яшчэ ў 2006 годзе ганіў беларускую дыктатуру, аднак пасьля 2008 году адносіны зьмяніліся на 180 градусаў і грузінскі прэзыдэнт стаў адным з самых гарачых лабістаў Лукашэнкі на Захадзе. Лідэры «памаранчавай» рэвалюцыі ва Ўкраіне спачатку абяцалі панесьці «паходню свабоды» далей — у Беларусь, у Расею. Але нешта не заладзілася. У выніку і Віктар Юшчанка горача пераконваў заходнія краіны ў неабходнасьці Realpolitik у дачыненьні да Беларусі.

Ды і для цяперашняй пострэвалюцынай улады ў Кіеве Лукашэнка — зусім не вырадак роду чалавечага. Кіеў пагадзіўся ў 2015 годзе на Менск, як на месца перамоваў па Ўкраіне. Мог і не згаджацца на сталіцу такой дыктатарскай дзяржавы.

Нарэшце, Курманбек Бакіеў, якому Беларусь дала прытулак пасьля яго зьвяржэньня ў 2010 годзе — ён жа і лідэр папярэдняй, 2005 году, рэвалюцыі. Таксама як бы «майданшчык», кшталту Пашыньяна. А прытулак яму даў Менск. Неяк так адносіны ў Лукашэнкі з рэвалюцыянэрамі складваліся.

І яшчэ адзін момант прысутнічае, ужо спэцыфічны беларуска-армянскі. Большую частку галасоў Пашыняну пры яго абраньні прэм’ерам даў апазыцыйны блок алігарха Гагіка Царук'яна. Некалькі гадоў таму ён падарыў Мікалаю Лукашэнку на яго будучае вясельле 400 літраў каньяку і белых ільвянятаў, яны цяпер у Менскім заапарку. Пазьней Царук'ян атрымаў магчымасьць разьліваць у Менску армянскі каньяк. Ці зьвязаныя падарункі і бізнэс Царук'яна ў Беларусі паміж сабой — прапаную вырашаць чытачу.

У новы, рэвалюцыйны ўрад Пашыньяна ўвайшлі тры міністры ад блоку Царук'яна, у тым ліку міністар энэргетычных інфраструктураў і прыродных рэсурсаў. А гэта — адносіны Армэніі з «Газпромам» і «Раснафтай». Далёка не апошняя справа.

Так што і гэтыя стартавыя ўмовы, і гістарычны вопыт падказваюць, што новая рэвалюцыйная ўлада ў Армэніі і старая антырэвалюцыйная ўлада ў Беларусі хутчэй знойдуць агульную мову, чым не.

Хоць не выключаныя і трэньні, але ў асноўным не з прычыны дэфіцыту дэмакратыі ў Беларусі, а з прычыны яе блізкіх адносінаў з Азэрбайджанам. Тут супярэчнасьці паміж нацыянальнымі інтарэсамі, а не паміж палітычнымі поглядамі на дэмакратыю і дыктатуру. Думаю, што калі б на месцы Лукашэнкі быў дэмакрат і палітык празаходніх поглядаў, менавіта ў трохкутніку Менск-Ерэван-Баку ён бы таксама аддаваў перавагу балянсаваньню, а не адназначнай падтрымцы таго ці іншага боку, хоць, магчыма, прапорцыя была б іншая.

Ну, а рэвалюцыі — так, урок і напамін. Нават цьвёрдыя ў сваіх прынцыпах расейскія імпэратары ў пэрспэктыве справіцца зь імі ня здолелі, што ўжо казаць пра іх постсавецкіх эпігонаў.

Перадрук з парталу TUT.BY

Міністар абароны Беларусі Андрэй Раўкоў

Хваласьпеў міністра абароны Беларусі Андрэя Раўкова на адрас Сталіна выклікаў ува многіх справядлівае абурэньне. «Вялікая Перамога абумоўленая эфэктыўнай сыстэмаю дзяржаўнага кіраваньня і роляй асобы ў гісторыі — асобы вярхоўнага галоўнакамандуючага,» — сказаў міністар.

Мала «лініі Сталіна», мала партрэтаў Сталіна на розных маніфэстацыях, дык вось яшчэ і афіцыйная асоба не абышлася на сьвята без згадкі аднаго з самых вялікіх у гісторыі людажэраў. Нават у позьнія савецкія часы, пасьля ХХ зʼезду КПСС, так казаць было не прынята, лічылася непрыстойным.

Што азначае гэтая заява? Беларусь зьбіраюцца вярнуць у сталінскія часы, вярнуць Курапаты і Гулаг?

Мяркую, што не. А што тады?

Палітыка. І толькі яна.

Можа і далёкая аналёгія, але на мой погляд трапная. Гляджу фота зь сёньняшняга сьвяткаваньня Дня Перамогі ў Маскве. Побач з расейскмі прэзыдэнтам Уладзімірам Пуціным — прэмʼер-міністар Ізраілю Біньямін Нэтаньягу. На пінжаку госьця, як і на пінжаку гаспадара — георгіеўская стужка. Дарэчы, побач — сэрбскі прэзыдэнт Аляксандар Вучыч. Бяз стужкі.

Біньямін Нэтаньягу, Уладзімір Пуцін,Аляксандар Вучыч, Масква, 9 траўня 2018
Біньямін Нэтаньягу, Уладзімір Пуцін,Аляксандар Вучыч, Масква, 9 траўня 2018

Для габрэяў, для ізраіліцянаў перамога ў Другой сусьветнай мае асаблівае значэньне. Але ці толькі ў гэтым справа? Хіба ў лідэраў Ізраілю традыцыя езьдзіць 9 траўня на сьвяткаваньне ў Маскву? Не, няма такой традыцыі. Менавіта Нэтаньягу бываў у Расеі шмат разоў, летась двойчы, сёлета — раз у студзені. Але на Дзень Перамогі — ні разу.

Так што прыехаў не таму, што прынята. Ну і стужка. Мяркую, што для кіраўніка ізраільскага ўраду не было сакрэтам, як успрымаецца гэты сымбаль на постсавецкай прасторы, як успрымаецца, скажам, ва Ўкраіне. Калі спадар Нэтаньягу сам быў ня ў курсе, мяркую, што ў МЗС Ізраіля хапае дасьведчаных адмыслоўцаў. Такія жэсты на такім высокім узроўні, (ці іх адсутнасьць, як у выпадку сэрбскага прэзыдэнта), ніколі не бываюць выпадковымі.

Паехаў (хаця мог і ня ехаць) таму што палічыў патрэбным, прычапіў стужку (ведаючы амбівалентнае стаўленьне да яе), таму што падлічыў перавагі і страты ад таго, каб зрабіць менавіта так.

А якая патрэба? А наўпроставая. Сытуацыя на Блізкім Усходзе і раней патыхала вайной, Ізраіль рэгулярна атакуе пазыцыі іранскіх пратэжэ ў Сырыі. Што там будзе пасьля рашэньня прэзыдэнта ЗША Дональда Трампа выйсьці з ядзернага пагадненьня зь Іранам, ня ведае наагул ніхто. Мудрае было тое рашэньне ці не, пра гэта можна спрачацца, але тое, што яно абвастрыць сытуацыю, не выклікае сумневаў.

І не выключаная эскаляцыя ізраільскіх удараў у Сырыі, дзе, між іншым, стаяць расейскія супрацьпаветраныя сыстэмы. Менш імавернае, але імавернасьць ня нуль, і наўпроставае ваеннае сутыкненьне паміж Ізраілем і Іранам. Апошні, варта нагадаць, калі не фармальны саюзьнік, то прынамсі партнэр Расеі ў рэгіёне.

І што ў гэтай сытуацыі робіць прэмʼер Ізраілю? Займаецца палітыкай. Справа ў нюансах, у акцэнтах. Не пладзіць ворагаў, а расколваць сувязі ворагаў зь іх сябрамі, дамагацца хоць частковага нэўтралітэту гэтых сяброў. Нэтаньягу можа і гатовы ваяваць зь Іранам, але дакладна не гатовы — з Расеяй. Але і расейцам іранцы — не браты родныя. Гэта і ёсьць поле, прастора дыпляматыі.

А ў ёй маюць значэньне знакі, жэсты, сымбалі. Некага раздражняе тон і падтэкст расейскага сьвяткаваньня, а Ізраіль — не, Ізраіль выказвае павагу Маскве, Ізраіль — не такі. Для ўкраінцаў георгіеўская стужка — знак агрэсіі? Дык а Нетаньягу для выжываньня яго краіны патрэбная ўгода ня з Кіевам, а з Масквой. Таму і стужка на пінжаку.

Ну а зараз вернемся да Раўкова. Стасункі Беларусі з Расеяй няпростыя. Лукашэнка напярэдадні сустрэчы на найвышэйшым узроўні прыгадаў цэлы стос двухбаковых праблемаў, названых «сарамоцьцем».

Праблемы ёсьць ня толькі ў гаспадарчай сфэры, але і ў ідэалягічнай. Дзіўная сытуацыя зь нібыта забаронай, а потым дазволам шэсьця «Несьмяротны полк», празрысты намёк Лукашэнкі на спробы некага "прыватызаваць Перамогу", сьведчаць пра тое, што і ў сэнсе гістарычнай палітыкі, палітыкі ідэнтычнасьці сытуацыя, мякка кажучы, не бясхмарная.

Андрэй Фомачкін з расейскім сьцягам на адкрыцьці параалімпіяды ў Рыа-дэ-Жанэйра
Андрэй Фомачкін з расейскім сьцягам на адкрыцьці параалімпіяды ў Рыа-дэ-Жанэйра

І тут у прастору сымбаляў выкідаецца козыр. Як тое было з расейскім сьцягам, які разгарнуў на параалімпіядзе ў Рыё беларускі спартовы чыноўнік, як сыны Лукашэнкі прыйшлі ў расейскую амбасаду пасьля трагедыі ў Кемераве. Ну дык і ў тым жа рэчышчы — Сталін у вуснах Раўкова.

Прычым, нават хітрэй, чым у Нэтаньягу. Георгіеўская стужка ў Расеі — афіцыйны сымбаль. Сталін — не. Але хто ў іх там самы самы вялікі, герой усіх часоў і народаў? Ён. Вось Пуцін жа ці Шайгу не рашацца на хваласьпеў «самаму вялікаму і мудраму», а лукашэнкаўскі чыноўнік — рашыцца. Бачыце, таварышчы, беларусы нават больш рускія, чым вы. Беларусь — як рускі народ.

Але дазавана, каб не дражніць. Не Лукашэнка ж тое сказаў, міністар, вайсковы чалавек, можа проста шчыры такі. І дзіцячая магія — ня Сталін, а вярхоўны галоўнакамандуючы. Лорд Валдэморт, імя якога нельга называць.

Але сыгнал — мы свае, мы з вамі, мы адной крыві.

Ці дапаможа Нэтаньягу візыт у Маскву на сьвяткаваньне і георгіеўская стужка дамовіцца з Пуціным? Ці дапаможа Лукашэнку прасталінскі дэмарш ягонага міністра абароны схіліць Маскву на больш спрыяльныя ўмовы? Гарантыяў тут няма. Можа так, можа не.

Але крокі, жэсты падобныя. І маюць насамрэч мала дачыненьня як да памяці пра Другую сусьветную, гэтак і да Сталіна. Расейскае грамадзтва такое, з такімі ўяўленьнямі і каштоўнасьцямі, тамтэйшае кіраўніцтва вось такое, з патэнцыйнай чуйнасьцю да такіх, а не якіх іншых жэстаў і рухаў цела.

Перафразуючы ангельскую прымаўку only business, nothing personal, толькі палітыка — нічога асабістага.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG