Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Юры Дракахруст

Просты адказ — таму што дакладна гэтак жа рабіла і раней.

Хроніка беларускіх «супраць»

Першы раз — неўзабаве пасьля анэксіі, 27 сакавіка 2014 году, калі генэральнай асамблеі ААН была прапанаваная рэзалюцыя, якая пацьвярджала сувэрэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасьць Украіны ў яе міжнародна прызнаных межах і не прызнавала законнасьці якой бы то ні было зьмены статусу Крыму і Севастопалю. Тады за рэзалюцыю прагаласавалі 100 дзяржаваў, супраць — 11 (у тым ліку і Беларусь), 58 дзяржаваў устрымаліся, 24 — не ўдзельнічалі ў галасаваньні.

Другое галасаваньне адбылося роўна год таму, 19 сьнежня 2016 году. Генасамблеі была прапанаваная рэзалюцыя з асуджэньнем парушэньняў правоў чалавека ў Крыме і заклікам да Расеі дапусьціць на паўвостраў міжнародных назіральнікаў. За тады рэзалюцыю галасавалі 70 дзяржаваў, 26 — супраць (у тым ліку і Беларусь), 77 — устрымаліся.

Леташняя сытуацыя паўтарылася, як пад капірку. Таксама 19 сьнежня, таксама рэзалюцыя аб правах чалавека ў Крыме, лік — амаль такі ж, як і летась: 70 — за, 26 — супраць, 76 — устрымаліся.

Супраць рэзалюцыі 19 сьнежня 2017 году галасавалі ўсе саюзьнікі Расеі па АДКБ і Эўразійскім эканамічным саюзе: Армэнія, Казахстан, Кіргізстан, Таджыкістан. Беларусь у гэтым сэнсе паводзіла сябе дакладна гэтак жа, як і іншыя саюзьнікі Расеі.

Хаця, скажам, Армэнія нядаўна падпісала з ЭЗ пагадненьне аб пашыраным супрацоўніцтве, аднак на галасаваньне на генэральнай асамблеі ААН гэта не паўплывала.

Колькі каштуе аднабаковасьць?

Які матыў быў у Беларусі галасаваць інакш, скажам, устрымацца ці не ўдзельнічаць у галасаваньні? Безумоўна, статус пляцоўкі перамоваў па Ўкраіне, пастаўніка добрых паслугаў у канфлікце на Данбасе. Па ідэі, нават пастаўнік добрых паслугаў павінен быць да пэўнай ступені нэўтральны, ня быць ангажаваным тым ці іншым бокам.

Пры гэтым са статусу Менску як перамоўнай пляцоўкі беларускія ўлады атрымалі даволі шмат разнастайных палітычных дывідэндаў, пачынаючы са скасаваньня эўрапейскіх санкцыяў. Губляць такі статус ня хочацца, але вырашылі, што галасаваньне ў ААН разам з Расеяй наконт Крыму гэты статус не падарве.

Мяркую, што Ўкраіна была б больш чым задаволеная, калі б Беларусь учора ў ААН устрымалася ці не галасавала, і такія паводзіны афіцыйнага Менску сапраўды адпавядалі б яго ролі пляцоўкі перамоваў паміж варагуючымі бакамі.

Зараз у Кіеве гучаць галасы аб тым, што галасаваньне Беларусі 19 сьнежня сёлета ў ААН вымагае зьмены месца перамоваў па Ўкраіне, правядзеньня іх у краіне, чыя пазыцыя менш аднабаковая, чым у Беларусі. Праўда, галасы палітыкаў хоць і ўплывовых, але не найвышэйшага ўзроўню. Ані прэзыдэнт Парашэнка, ані міністар замежных справаў Клімкін падобных думак не выказваюць.

Сёлета — як летась?

Бо варта сказаць, што аналягічная сытуацыя была і летась. Менскія пагадненьні былі заключаныя ў лютым 2015 году, з таго часу Менск і стаў месцам сталых перамоваў паміж Украінай, Расеяй і АБСЭ з удзелам прадстаўнікоў сэпаратыстаў. Амаль праз два гады пасьля пачатку гэтага менскага працэсу, 19 сьнежня 2016 году, Беларусь галасавала ў ААН супраць рэзалюцыі аб правах чалавека ў Крыме.

Калі такія паводзіны перакрэсьліваюць яе статус пляцоўкі для перамоваў, то яны перакрэсьлівалі яго і год таму ў той жа ступені, у якой і зараз. Год таму яны гэты статус не перакрэсьлілі. Перамовы дагэтуль вядуцца менавіта ў Менску, хаця і са сьціплым посьпехам.

Трэба заўважыць, што ангажаванасьць Менску не павінная была быць сюрпрызам для Кіеву ад пачатку. У лютым 2015 году, калі Алянд, Мэркэль, Парашэнка і Пуцін ехалі ў Менск на перамовы, ні для каго зь іх, прынамсі, для Парашэнкі, не было сакрэтам, што Беларусь уваходзіць і ў «саюзную дзяржаву» з РФ, і ў Эўразійскі саюз, і ў АДКБ, наўрад ці нехта тады забыў, як беларуская дэлегацыя галасавала ў ААН па першай крымскай рэзалюцыі ў сакавіку 2014 году. Словам, як кажа ўкраінская прымаўка, «бачили очі, що купували».

Аднак калі летась беларускае галасаваньне не выклікала па сутнасьці ніякіх наступстваў, гэта ня значыць, што яно ня выкліча і сёлета. Хай нават і не само па сабе, а, як той казаў, «па сукупнасьці заслугаў».

Летась украінскіх грамадзянаў ФСБ з тэрыторыі Беларусі не выкрадала (сёлета гэта адбылося — справа Паўла Грыба), летась украінскіх журналістаў у Беларусі не арыштоўвалі за шпіянаж )сёлета — справа Паўла Шаройкі).

Галасаваньне ў ААН 19 сьнежня адбылося ў пэўным кантэксьце двухбаковых адносінаў, а кантэкст гэты даволі неспрыяльны. І гэтае галасаваньне можа стаць той самай саломінай, якая зламала хрыбет вярблюду.

Перамовы топчуцца на месцы не з прычыны месца

Да таго ж ва Ўкраіне робіцца ўсё больш моцным расчараваньне вынікамі менскіх перамоваў як такіх, а не адно з прычыны месца іх правядзеньня. У лютым 2015 году Менскія пагадненьні спынілі шырокамаштабныя баявыя дзеяньні, гібель штодзень соцень людзей. З тае пары шырокамаштабных баяў там і няма, Ілавайск, Данецкі аэрапорт і Дэбальцава, дзякаваць Богу, не паўтараліся.

Але Ўкраіна хоча палітычнага ўрэгуляваньня, да якога зараз гэтак жа далёка, як і ў лютым 2015 году. Не атрымліваецца кардынальна вырашыць нават такія больш практычныя і вузкія праблемы, як абмен палоннымі. І жаданьне большага плёну спараджае жаданьне памяняць фармат перамоваў.

Аднак пакуль ніякіх кардынальных ідэяў у гэтым рэчышчы няма. Не, ідэяў як раз шмат, скажам, а давайце мы прыцягнем да перамоваў ЗША. Ну яны і зараз у іх так ці інакш удзельнічаюць, дыялёг Волкер-Суркоў адбываецца. Але кардынальных ідэяў неяк не праглядаецца, ня існуе нават эскізу новага пагадненьня, якое б падтрымалі і Ўкраіна, і Расея, і Захад.

А калі няма нават ідэі, то проста мяняць Менск як месца перамоваў на нейкі іншы горад вялікага сэнсу няма. Не таму, што Менск такі ўжо аптымальны, а таму што ён не настолькі кепскі, і перамовы топчуцца на месцы не з прычыны гэтага самага месца.

Таму, уласна, летась, пасьля галасаваньня ў ААН месца перамоваў і не было зьмененае. І пасьля сёлетняга галасаваньня наўрад ці будзе.

Галасаваньне ў ААН і ўспамін пра будучыню

Хаця з гледзішча гістарычнай пэрспэктывы лепш бы Беларусь не галасавала супраць крымскіх рэзалюцыяў ААН. Жыцьцё доўгае. Сёньня сытуацыя ў сьвеце такая, заўтра ці празь некалькі гадоў можа быць істотна іншай. І тое, што Беларусь ў 2014-2017 годзе галасавала супраць інтарэсаў Украіны, не забудзецца. І статус перамоўнай пляцоўкі дае ёй маральнае і палітычнае права ўстрымацца ці не галасаваць нават з улікам усіх саюзьніцкіх абавязацельстваў перад Расеяй.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Юры Дракахруст

Заўтра тыя ж пэрсанажы на расейскіх тэлеканалах будуць даводзіць публіцы, што расейскія спартоўцы, якія паедуць на Алімпіяду пад нэўтральным сьцягам — гэта сапраўдныя героі Расеі, якія адстаялі яе гонар, якія далі адпор яе ворагам, у іх сьцяг у сэрцы і гэтак далей.

Як у 1941-м годзе

Як у старым анэкдоце — «А як дыхаў, як дыхаў». Як заходзіліся ўдзельнікі ток-шоў на расейскіх тэлеканалах пасьля таго, як Міжнародны алімпійскі камітэт адхіліў Расею ад удзелу ў зімняй Алімпіядзе-2018: «У нас яшчэ ракеты ёсьць», «Усе спартоўцы, якія паедуць на Алімпіяду пад алімпійскім сьцягам, будуць здраднікамі». Уражвала нават не палітычная пазыцыя, а напал, градус жарсьцяў — 41-ы год, немец пад Масквой, апошні і рашучы бой.

Прычым, Уладзімер Пуцін амаль адразу адрэагаваў даволі стрымана, паскардзіўшыся на палітычную подбіўку рашэньня, але ніяк не ганячы тых спартоўцаў, якія захочуць паехаць на Алімпіяду пад нэўтральным сьцягам. Цяжка ўявіць сабе, якой была б вакханалія нянавісьці, калі б ён абвясьціў, што Расея будзе байкатаваць Гульні, што гонар патрабуе адмовіцца ўдзельнічаць у іх без сьцягу сваёй краіны.

А можа, і нават хутчэй за ўсё, рэакцыя была б дакладна такой жа: тыя ж словы, тыя ж жарсьці. Гэта насамрэч розныя сфэры — рэальная палітыка і эмацыйнае «джакузі» для народу.

Прарыў рэальнасьці

Праўда, быў адзін кароткі момант, калі рэальнасьць прарвалася ў гэты віртуальны сьвет. Чытаем паведамленьне ТАСС : «Алімпійскі сход Алімпійскага камітэту Расеі падтрымаў заяву расейскіх спартоўцаў, якія гатовыя выступаць на Алімпійскіх гульнях 2018 гадоў у нэўтральным статусе. Рашэньне было прынятае аднагалосна».

Упс! Апошні радок — асабліва красамоўны. А як жа гонар Расеі, а як жа «хто паедзе пад нэўтральным сьцягам — здраднік радзіме», а як жа — «памром за сьцяг»? «Здраднікаў» аказалася ня тое што багата, «здраднікамі» аказаліся дакладна ўсе, як адзін чалавек.

І цікава: вось нехта з тых удзельнікаў «пяціхвілінак нянавісьці» заўтра, праз тыдзень ці хоць калі, неяк суаднясе свае патасныя піліпікі з вынікам, хоць адзін засмуціцца, адрэфлексуе відавочную супярэчнасьць — «нешта я не дадумаў», «можа яны і не здраднікі»? Упэўнены, што не.

Беларускі аналяг

Дарэчы, памятаю пару гадоў быў падобны «упс» і ў Беларусі. Расея дамагалася разьмяшчэньня ў Беларусі сваёй вайсковай авіябазы, Пуцін нават падпісаў адпаведнае распараджэньне. На ток-шоў на БТ запрасілі парачку незалежных экспэртаў, якія тлумачылі, чаму ідэя з базай няўдалая, чым, на іх погляд, не адпавядае інтарэсам Беларусі. У адказ ад публікі ток-шоў — вадаспад эмоцыяў: Расея родная, апанэнты — ворагі, абаронім супольную зямлю ад натаўскіх драпежнікаў і г. д.

Неўзабаве Лукашэнка кажа: «Якая база? Нічога ня ведаю, да мяне не зьвярталіся. Нам гэта ня трэба».

Ну і? І дзе апынуліся тыя вядучыя ток-шоў і яго ўдзельнікі?

А ўсё ў парадку зь імі. І тады — на БТ, і зараз — на расейскіх тэлеканалах. Для іх словы ня маюць літаральнага сэнсу. Гэта рытуал. Калі вы чуеце адрасаванае вам «Як справы?», толькі неадэкватны чалавек палічыць, што суразмоўца і сапраўды цікавіцца хадою яго справаў.

Так і на тэлешоў: «абаронім Расею», «хто паедзе — тыя здраднікі» — гэта ж не літаральна, гэта наагул не пра тое.

Рытуалы рэдка бываюць пустыя

Слоўца «рытуал» як бы вымагае прыметніка «пусты». Насамрэч рытуалы рэдка бываюць зусім ужо пустымі. Яны могуць страчваць першапачатковы сэнс, страчваць літаральны сэнс, але захоўваць сымбалічны.

Працягнуць ці не працягнуць руку, адмовіцца паціснуць працягнутую руку — гэтыя жэсты ў сучасным грамадзтве поўныя сэнсу. Праўда, не маючага ніякай сувязі са старажытным, першапачатковым — дэманстрацыяй таго, што ў руцэ няма зброі.

Гэтак жа і крыкі на БТ ці на расейскай тэлевізіі — яны не пра базу і не пра Алімпіяду. Гэта прысяга сыстэме, так паложана казаць. Рытуал выкананы, усё правільна. А па сутнасьці — ці трэба тая база, ці варта расейскім спартоўцам ехаць на Алімпіяду пад алімпійскім сьцягам, а ўжо тым больш наколькі справядлівае рашэньне МАК адносна Расеі — а гэта тут пры чым?

Заўтра акажуцца героямі

На «Як справы?» трэба адказваць «Дзякуй, нармальна, нішто сабе». Калі пачнеш падрабязна адказваць — палічаць за вар’ята.

Праўда, часам варʼяцтвам аказваецца самы рытуал, прынамсі для вонкавага назіральніка. Але ўнутры, у сыстэме — усё лягічна і разумна.

У Джорджа Оруэлла ў «1984» у фантастычнай будучыні газэты і тэлебачаньне Істазіі падчас яе вайны з Акеаніяй пішуць пра тое, што яны ваявалі вечна. Пасьля замірэньня заднім лікам перапісваюцца, перарабляюцца ўсе інфармацыйныя носьбіты, уносіцца новы запіс — мы заўсёды былі ў міры з Акеаніяй.

Насамрэч гэта лішняя і марная праца. Ня трэба нічога перапісваць. Заўтра, дарэчы, тыя ж пэрсанажы на расейскіх тэлеканалах будуць даводзіць публіцы, што расейскія спартоўцы, якія паедуць на Алімпіяду пад нэўтральным сьцягам — гэта сапраўдныя героі Расеі, якія адстаялі яе гонар, якія далі адпор яе ворагам, у іх сьцяг у сэрцы і гэтак далей.

Вось убачыце, так і будзе.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG