Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Напэўна, толькі лянівы не ўзгадаў у сувязі з нядаўнім візытам беларускага прэзыдэнта старую прымаўку — усе дарогі вядуць у Рым. Але пытаньне палягае ў тым, куды вядуць дарогі з Рыму, якое значэньне маюць візыты Аляксандра Лукашэнкі, якія адбыліся на мінулым тыдні.

Асноўную ўвагу падчас яго першай паездкі ў Эўропу пасьля зьняцьця санкцыяў прыцягнула, зразумела, сустрэча з Папам Рымскім. Аднак для характарыстыкі стасункаў афіцыйнага Менску з Эўропай ня менш цікавая і іншая сустрэча — з прэзыдэнтам Італіі Сэрджыа Матарэлам. Цікавая яна не сваім зьместам, а ўзроўнем.

Я ўжо пісаў пра тое, што зьняцьце санкцыяў зусім не азначала распасьцёртых абдымкаў і поўнай нармалізацыі адносінаў. Гэтае рашэньне было дазаваным крокам у адказ на пазытыўныя крокі беларускага боку. Далейшыя крокі насустрач, новыя «морквачкі», як фінансавыя, так і прэстыжныя, будуць тады, калі адпаведныя крокі зробіць Менск.

Звычайна кіраўнікі дзяржаваў, якія валодаюць рэальнай уладай, сустракаюцца ў іншых краінах са сваімі настолькі ж паўнамоцнымі калегамі.


Звычайна кіраўнікі дзяржаваў, якія валодаюць рэальнай уладай, сустракаюцца ў іншых краінах са сваімі настолькі ж паўнамоцнымі калегамі.

У 2009 годзе, падчас папярэдняй «адлігі» ў адносінах Беларусі і ЭЗ, Лукашэнка таксама наведваў Ватыкан і Рым, але тады ён сустракаўся з прэм’ерам Італіі Сільвіё Бэрлюсконі. Цяпер яму давялося мець зносіны з партнэрам больш нізкага ўзроўню, прэзыдэнт Італіі, хоць і зьяўляецца фармальным кіраўніком дзяржавы, аднак паўнамоцтвы яго абмежаваныя ўрачыстым адкрыцьцём кветкавых выставаў. Таму крыху камічна гучалі паведамленьні пра нейкія праекты эканамічнага супрацоўніцтва дзьвюх краінаў, дасягнутых у ходзе перамоваў. Эканамічнае супрацоўніцтва — рэч добрая, але яно — па-за кампэтэнцыяй сіньёра Матарэлы.

Хутчэй за ўсё, узровень сустрэчы быў вызначаны нават ня ў Рыме, ці ня толькі ў Рыме, а быў салідарным рашэньнем або рэкамэндацыяй ўсяго ЭЗ. Пакуль так. Пакуль нават ня так, як у 2009 годзе.

Ускосна сьведчаньнем таго, што працэс нармалізацыі далёкі ад завяршэньня, зьяўляецца дзіўная актыўнасьць беларускага Цэнтарвыбаркаму па імплемэнтацыі рэкамэндацыяў АБСЭ ў выбарчы працэс. Справа нават ня ў тым, наколькі гэтыя зьмены рэальна зробяць выбары больш справядлівымі і празрыстымі — магчыма і ня надта, а ў тым, што беларускія ўлады ў асобе ЦВК дэманструюць (або імітуюць) гатоўнасьць да дыялёгу.

А чаму, здавалася б? Санкцыі зьнялі, чаму б не сказаць, што нам самім лепш відаць, як праводзіць выбары, а няпрошаныя парады і дарма не патрэбныя?

Паколькі так не гавораць, значыць, нешта ўсё ж такі трэба. І гэта, зразумела, не парады, як праводзіць выбары. А шмат што іншае. Напрыклад, грошы. Але ня ў іх адных шчасьце. Калі прэзыдэнту Беларусі ў Італіі даводзіцца сустракацца толькі з намінальным кіраўніком дзяржавы, гэта крыўдна. А хацелася б, каб было някрыўдна, каб на роўных ставіліся не фармальна, а па сутнасьці.

Зрэшты, асадачак, які застаўся ў Аляксандра Лукашэнкі ад прыёму ў Рыме, быў скампэнсаваны сустрэчай у Ватыкане. Мяркуючы па ўсім, візыт да Папы і быў галоўнай мэтай паездкі.

Чаму першая паездка пасьля адмены санкцыяў была ў Ватыкан? Бо ў Сьвятога Пасаду, у адрозьненьне ад іншых дзяржаваў Эўропы, у Беларусі ёсьць паства.


Чаму першая паездка пасьля адмены санкцыяў была ў Ватыкан? Банальны адказ — таму, што туды запрасілі. Больш зьмястоўны — таму што ў Сьвятога Пасаду, у адрозьненьне ад іншых дзяржаваў Эўропы, у Беларусі ёсьць паства. Акрамя таго, словы Лукашэнкі пра тое, што Папа блізкі яму ідэалягічна, па меншай меры, не процілеглыя праўдзе.

Напрыклад, для Папы вайна на ўсходзе Ўкраіны — гэта не вайна тых, хто мае рацыю, і тых, хто ня мае яе, гэта вайна хрысьціянаў з хрысьціянамі, вайна, якая павінна быць спыненая. Ну, дык і пазыцыя афіцыйнага Менску недалёкая ад гэтай.

Калі ж казаць пра рэчы больш канцэптуальныя, то літаральна за два дні да візыту Лукашэнкі Папа абвясьціў падчас імшы, што «багатыя, якія эксплёатуюць работнікаў — п’яўкі, у іх на сумленьні сьмяротны грэх». А тры гады таму ў Апостальскім пасланьні выказаўся супраць «дзікага капіталізму», які ён назваў «новай тыраніяй», і падкрэсьліў, што «сусьветная эканамічная сыстэма стала заганнай, паколькі цалкам выбудаваная на «кульце грошай». Ну, дык і Лукашэнка падпісаўся б пад гэтымі словамі. А цяперашнія лідэры ЭЗ, зразумела, не. Так што беларускі лідэр паехаў да таго, чые погляды яму бліжэй, чым погляды іншых лідэраў Захаду.

Вынікі цяперашняй сустрэчы ў Ватыкане цалкам могуць задаволіць афіцыйны Менск. У прыватнасьці, Папа адзначыў міратворчыя намаганьні Беларусі ва ўкраінскім крызісе.

Зрэшты, варта адзначыць, што як ЭЗ робіць дазаваныя крокі ў дачыненьні да Беларусі, так і Беларусь ня песьціць распасьцёртымі абдымкамі Ватыкан. Падчас папярэдняга візыту Лукашэнкі ў Ватыкан, да папярэдняга Папы, заяўлялася аб магчымасьці заключэньня канкардату — абавязковага пагадненьня паміж беларускімі ўладамі і каталіцкай царквой у Беларусі. З таго часу прайшло 7 гадоў. Канкардату ня толькі няма, пра яго гэтым разам у агучаных заявах бакоў не было нават згадана.

Самым яркім эпізодам сустрэчы было агучанае запрашэньне Папу наведаць Беларусь.


Гэта ня значыць, што беларускія ўлады ня зробяць ніякіх крокаў насустрач каталіцкай царкве ў падзяку за запрашэньне і за добрыя словы наконт міратворчасьці. Нават, хутчэй за ўсё, зробяць, але невялікія, не дадуць права, што прадугледжвае канкардат, а зробяць ласку. Якіх можна зрабіць шмат. У парадку ўзаемнасьці.

Аднак самым яркім эпізодам сустрэчы было агучанае запрашэньне Папу наведаць Беларусь: «Я выказаў думку, што пантыфіку час прыехаць у Беларусь і разам з нашым Патрыярхам сустрэцца з нашымі жыхарамі. Упэўнены, што там будзе не адзін мільён чалавек, якія б хацелі бачыць гэта поціск рук не ў далёкай Кубе ў аэрапорце, а на зямлі, якая знаходзіцца ў цэнтры Эўропы».

Пры гэтым кіраўнік Беларусі выказаў меркаваньне, што Папа і Патрыярх маглі б запрасіць на сустрэчу мусульманскіх і юдэйскіх сьвятароў, што правесьці сустрэчу можна было б у мэмарыяле «Трасьцянец» на месцы нацысцкага лягеру сьмерці, што сустрэча першагерархаў каталіцкай і праваслаўнай цэркваў магла б спрыяць мірнаму працэсу ва Ўкраіне.

Ідэя занадта сьвецкая і такая, якая занадта многае аб’ядноўвае, так бы мовіць, «у адным фляконе», каб быць цалкам рэалістычнай. Асабліва, калі прапанова сфармулявана на мове буклету турыстычнага агенцтва: «Прыяжджайце да нас, Вы атрымаеце столькі сілаў і здароўя, колькі ні ў адной кропцы сьвету».

Прапанова ў такой форме робіцца тады, калі адмова, мабыць, больш чаканая за згоду.

Адносіны праваслаўнай і каталіцкай цэркваў і самі па сабе занадта складаныя і шматслойныя, а прапаноўваць першагерархам заадно сустрэцца і зь юдэямі і мусульманамі — прапанова ў такой форме робіцца тады, калі адмова, мабыць, больш чаканая за згоду.

Але зрэшты, прапанова мае самастойную палітычную каштоўнасьць у сэнсе стварэньня спрыяльнага вобразу беларускага лідэра, і ў Эўропе ў тым ліку. Ён — за паразуменьне рэлігіяў, за экумэнізм (у Маскоўскім Патрыярхаце, можа, трошкі пакрывяцца, але сьвецкі ж чалавек, ды і каталікоў у Беларусі шмат), за памяць аб ахвярах вайны, за мір ва Ўкраіне, заснаваны на рэлігійных каштоўнасьцях. Ад Папы патрабавалася толькі не сказаць «не». Ён і не сказаў.

Тым больш, што пасьля сустрэчы Папы і Патрыярха ў Гаване, пасьля заключэньня ў Менску пагадненьняў па Ўкраіне, пэрспэктыва падобнай сустрэчы (зразумела, Папы і Патрыярха) не выглядае такой ужо непраўдападобнай.

Лукашэнка прапаноўваў падобную сустрэчу ў 2009 годзе і Папе Бэнэдыкту. Але калі амаль тысячу гадоў не сустракаліся, то неяк не здавалася, што гэта наогул рэальна, і тым больш у Менску. Але пасьля Гаваны — чаму б і ня ў Менску?

Што парадкі ў Беларусі аўтарытарныя, дык і на Кубе ня росквіт дэмакратыі, ды і наогул пастыр больш патрэбны грэшнікам, а не праведнікам. Куба пры афіцыйным атэізьме краіна пераважна каталіцкая, Беларусь — пераважна праваслаўная, але пры гэтым зь немалой доляй каталікоў. Але і не Расея пры гэтым. Сымэтрыя.

Чаму ня могуць сысьціся на Менску інтарэсы Сьвятога Пасаду і Маскоўскай Патрыярхіі?


Сышліся ж на Менску інтарэсы такіх розных партнэраў, як Эўразьвяз, Расея і Ўкраіна, прыехалі і заключылі пагадненьне. Чаму ня могуць сысьціся на Менску ж інтарэсы Сьвятога Пасаду і Маскоўскай Патрыярхіі?

Аднак, паўтаруся — усе гэтыя меркаваньні робяць пэрспэктыву сустрэчы не рэальнай, а праўдападобнай. І адпаведна, запрашэньне, зробленае беларускім лідэрам, больш важкім.

Большага афіцыйнаму Менску цяжка было і чакаць.

Наступныя сустрэчы Аляксандра Лукашэнкі з эўрапейскімі лідэрамі, калі такія ў агляднай будучыні адбудуцца, будуць з людзьмі несьвятымі. Як і ён сам. І халодны душ перамоваў з прэзыдэнтам Матарэлам паказвае, што сустрэчы гэтыя абяцаюць быць няпростымі.

Перадрук з парталу TUT.BY

Запуск расейскай ракеты Іскандэр на палігоне Капусьцін Яр, Астраханская вобласьць, 18.04.2016

12 траўня ЗША ўвялі ў дзеяньне ў Румыніі першы аб’ект гэтак званага глябальнага супрацьракетнага шчыта. Гэты аб’ект, які разьмешчаны на авіябазе Дэвэсэлу, зьяўляецца часткай ахоўнага парасону ад Грэнляндыі да Азорскіх астравоў і накіраваны, паводле афіцыйнай вэрсіі, супраць іранскіх ракетаў. Аб’ект у Румыніі здольны зьбіваць ракеты так званых дзяржаваў-ізгояў, якія, на думку Вашынгтону, аднойчы змогуць дасягнуць буйных эўрапейскіх гарадоў. Праз пэўны час элемэнты гэтай сыстэмы зьявяцца і ў Польшчы.

Расея заўсёды выступала супраць разьмяшчэньня гэтых сыстэмаў у Цэнтральнай Эўропе.

У гэтым сэнсе адмоўная рэакцыя, якую выказаў прэзыдэнт Расеі Ўладзімер Пуцін на нарадзе з кіраўнічым складам міністэрства абароны і прадстаўнікамі ВПК, не была нечаканай. Тое, што, на думку Масквы, сыстэма амэрыканскай СПА ў Эўропе скіраваная ня супраць ракет краінаў-ізгояў, а супраць расейскіх ракетаў, гаварылася і раней, і было паўторана цяпер.

Але прагучалі і новыя акцэнты.

Пуцін заявіў, што комплексы СПА ў Румыніі і Польшчы — не абарончыя, а наступальныя сыстэмы, бо, паводле яго, пускавыя ўстаноўкі супрацьракетаў амэрыканскай СПА могуць быць выкарыстаныя для ракет сярэдняй і малой дальнасьці. Прэзыдэнт Расеі інтэрпрэтаваў такую магчымасьць як стварэньне ўмоваў для парушэньня Злучанымі Штатамі міжнароднай дамовы аб ракетах гэтай клясы.

Ён паабяцаў «купіраваць пагрозы», якія ўзьнікаюць для Расеі з гэтага парушэньня стратэгічнага балянсу.

Ён падкрэсьліў, што гэты балянс зьяўляецца гарантыяй бясьпекі ад узьнікненьня канфліктаў куды больш разбуральных, чым усе вядомыя канфлікты ў «гарачых кропках». Іншымі словамі, Масква дае аднаўленьню таго, што яна лічыць балянсам, вышэйшы прыярытэт у параўнаньні зь любымі іншымі аспэктамі сваёй ваеннай стратэгіі.

Прагучала на нарадзе і фраза, вытрыманая ў пуцінскім сарданічным стылі: «Людзі, якія прымаюць адпаведныя рашэньні, павінны ведаць, што яны жылі да гэтага часу спакойна, нябедна і ў бясьпецы». Гэта абяцаньне, што зараз прынамсі ЗША і Захад у цэлым, дзякуючы дзеяньням Расеі, ня будуць мець ні спакою, ні бясьпекі.

Цяжка сказаць, у якой ступені гэтыя заявы — блеф, запалохваньне, спроба захаваць твар «крутога мача», а ў якой — рэальныя пляны. Але можна дапусьціць, што гэта ўсё ж ня чысты блеф.

Расейскі адказ, якім бы ён ні быў, яшчэ больш павялічыць ваенна-палітычную напружанасьць у рэгіёне. Але некаторыя магчымыя варыянты гэтага адказу могуць тычыцца Беларусі наўпрост. Варта прыгадаць, што колішнія савецкія ядзерныя ракеты, якія былі канчаткова выведзеныя зь Беларусі ў 1996 годзе, 20 гадоў таму, былі якраз ракетамі сярэдняй дальнасьці. СССР у свой час разьмясьціў іх у Беларусі, Захад адказаў разьмяшчэньнем амэрыканскіх «Пэршынгаў» у Нямеччыне, яшчэ Гарбачоў і Рэйган дамовіліся ўзаемна прыбраць іх, тады таксама была заключаная і адпаведная дамова пра ракеты гэтай клясы.

Калі цяпер Крэмль лічыць, што дамова парушаная або можа быць парушаная, то адным з магчымых варыянтаў адказу можа стаць выхад з дамовы аб ракетах сярэдняй і малой дальнасьці (пра такую магчымасьць і пра здольнасьць Расеі хутка аднавіць вытворчасьць такіх ракетаў высокапастаўленыя расейскія вайскоўцы гавораць з 2007 году) і разьмяшчэньне такіх ракетаў бліжэй да межаў краінаў НАТО. А гэта або Калінінградзкая вобласьць, або Беларусь.

І тады пляны разьмяшчэньня авіябазы пададуцца суцэльнай драбязой у параўнаньні з ператварэньнем Беларусі ў ядзерны фарпост РФ. Прычым, аргумэнт, які выкарыстоўваўся Менскам у пярэчаньнях наконт авіябазы, тут не падзейнічае. Тады Лукашэнка казаў — дык дайце гэтыя самалёты нам, мы пасадзім на іх сваіх лётчыкаў і будзем абараняць супольнае неба. Права кіраваць сваёй ядзернай зброяй ні ЗША, ні СССР, ні сучасная Расея не перадавалі і не перадаюць нікому, нават самым верным саюзьнікам. Беларусь можа або прыняць расейскую ядзерную зброю, або адмовіць Маскве ў гэтым.

Ня выключана, і нават хутчэй за ўсё, адказ Расеі гэтага прадугледжваць ня будзе, апошнім часам Масква мае звычку разьлічваць толькі на сябе. Тая самая эпапэя з авіябазай у Беларусі хутчэй пераканала Крэмль, што з саюзьнікамі ў вострых ваенных пытаньнях лепш ня зьвязвацца. Але калі адпаведнае рашэньне ўсё ж будзе прынятае, скажам, з ваенных меркаваньняў, то з улікам вызначанага Пуціным прыярытэту ядзернай бясьпекі і стратэгічнага балянсу на Менск можа быць аказаны ціск неверагоднай моцы.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG