Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

«Капкан папулізму, ці чаму шкодна пытацца народ пра рэформы» — гэтак азагалоўлены тэкст аглядальніка TUT.BY Арцёма Шрайбмана, прысьвечаны палітыцы беларускіх уладаў у пытаньні павышэньня пэнсійнага ўзросту.

Чаму ж з нагоды павышэньня пэнсійнага ўзросту раптам вырашылі спытаць ці зрабілі выгляд, што вырашылі спытаць?

Шмат у чым з крытыкай аўтара можна пагадзіцца: і праўда, улада, якая пытаецца думкі народу з кожнай нагоды і на кожным кроку, ніводнага кроку і ня будзе здольная зрабіць. Да таго ж апэляцыі цяперашняй беларускай улады да меркаваньня народу менавіта цяпер выглядаюць крыху дзіўна — у краіне прайшлі выбары, падчас выбарчай кампаніі Аляксандр Лукашэнка казаў, што ён — за павышэньне пэнсійнага ўзросту. І з такім сваім публічна выяўленым меркаваньнем на гэты конт дзейная ўлада была пераабраная. Пакінем за дужкамі меркаваньне тых, хто ў гэтым не ўпэўнены ці ўпэўнены ў адваротным, сама ўлада дэманструе ў гэтым ўпэўненасьць. І пры гэтым кажа — хацелася б даведацца меркаваньне народу. А хіба на выбарах не даведаліся? А для чаго яны ўвогуле былі?

Аднак пазыцыя аглядальніка TUT.BY мне ўяўляецца спрэчнай і ў пазытыўным, і ў нарматыўным пляне: і ў тым сэнсе, што цяперашняя беларуская ўлада мае даволі важкія падставы дэманстраваць (або імітаваць) гатоўнасьць пытацца народ наконт павышэньня пэнсійнага ўзросту, і ў тым сэнсе, ці варта наагул пытацца цёмны і адсталы народ, які ня разумее свайго шчасьця, пра рэформы, якія яму тое шчасьце і прынясуць.

Калі казаць фармальна, то беларуская ўлада шырока карыстаецца рэцэптам Арцёма Шрайбмана: рашэньне аб будаўніцтве АЭС, адмена ільготаў, закон аб дармаедзтве — аб усіх гэтых і многіх іншых спрэчных кроках народ як раз і не пыталіся. Чаму ж з нагоды павышэньня пэнсійнага ўзросту раптам вырашылі спытаць ці зрабілі выгляд, што вырашылі спытаць?

На мой погляд, па дзьвюх прычынах. Па-першае, з-за нэгатыўнага эканамічнага фону. Ільготы адбіралі тады, калі эканоміка расла, даходы расьлі, пэрспэктывы выглядалі калі не натхняльна, то і не занадта змрочна. Нешта адабралі, чаго шкада, але нешта і далі, заробак вось вырас, можна жыць, можна пацярпець. А тут і так заробкі падаюць, дык і яшчэ і пэнсійную «столь» зьбіраюцца падвышаць.

А, па-другое, з-за «мэтавай» групы, якая найбольш адчуе сябе пацярпелай ад павышэньня пэнсійнага ўзросту. Паводле апошняга апытаньня НІСЭПД, моладзь і старыя ставяцца да пэрспэктывы выходзіць на пэнсію пазьней умерана нэгатыўна. А найбольшы пратэст падобныя пляны выклікаюць у тых, каму 40-49 гадоў. Старыя ўжо на пэнсіі, іх гэтыя навацыі не закрануць, для моладзі гэта занадта далёкая пэрспэктыва, а вось для беларусаў сярэдняга ўзросту — блізкая. І неабходнасьць працаваць на некалькі гадоў больш, чым меркавалася, і чым працавалі бацькі і дзяды, моцна не радуе.


Патэнцыйны пратэст саракагадовых мужыкоў-рабацяг — справа больш сур’ёзная, чым гіпатэтычны пратэст «дармаедаў», ушчэмленых адпаведным дэкрэтам, або шматдзетных маці, у якіх зрэзалі льготы.
Пэнсійны ўзрост падвышалі ва ўсіх краінах Эўропы, але пры гэтым у некаторых, скажам, у Францыі, гэта суправаджалася масавымі акцыямі пратэсту. Французы перакрывалі дарогі, ладзілі блякаду прадпрыемстваў, словам, там адпаведнае рашэньне спарадзіла такі своеасаблівы Майдан.

Патэнцыйны пратэст саракагадовых мужыкоў-рабацяг — справа больш сур’ёзная, чым гіпатэтычны пратэст «дармаедаў»

Ну, у французаў рэвалюцыі — нацыянальны спорт, беларусы ў гэтым сэнсе народ куды больш асьцярожны. Але спалучэньне нэгатыўнага эканамічнага фону і ўшчамленьня інтарэсаў «станавога хрыбта» грамадзтва можа даць нечаканы эфэкт, якога ўлада не без падстаў баіцца. У выпадку чаго не Арцёму Шрайбману прыйдзецца душыць пратэсты пры дапамозе АМАПу, які як раз у гэтым выпадку будзе не чужы думкі, што пратэстоўцы маюць рацыю.

Зрэшты, гэта ўсё — хутчэй разгорнутае выкладаньне матываў і асьцярог цяперашняй улады, якія паважаны калега як раз і не прымае. Яго падыход — народ заграз у патрыярхальных забабонах, моцна спадзяецца на дзяржаву, таму ўладзе (ну можа не існай, але ідэальнай уладзе) варта на гэтыя забабоны і звычкі не зважаць, а жорстка праводзіць сваю лінію, рабіць тое, што яна лічыць неабходным.
Такая лёгіка прагрэсараў з раманаў Стругацкіх — мы людзі з будучыні, мы ведаем, як трэба, тубыльцы гэтага не разумеюць, значыць, для іх жа дабра іх трэба весьці да сьветлай будучыні цьвёрдай рукой.

Паважаны аглядальнік TUT. BY спасылаецца на досьвед Літвы, на словы тамтэйшага былога прэм’ера Андруса Кубілюса, які казаў пра тое, што яго кабінэт, так бы мовіць, спаліў сваю папулярнасьць на алтары рэформаў, аднак зрабіў зьмены ў літоўскім грамадзтве незваротнымі.

На жаль, уяўляецца, што не занадта ўдалы расейскі вопыт — прынамсі ня менш важны ўрок для Беларусі, чым больш ўдалы літоўскі.

Прыклад пераканаўчы, на жаль, існуюць і контрпрыклады. Каманда Ягора Гайдара таксама была камандай такіх прагрэсараў — мы ведаем, як трэба, а народ хай слухаецца і прывыкае жыць па-новаму, так, як мы скажам. Аднак наступствы не вычэрпваліся тым, што некаторыя рэфарматары ў Расеі былі адхіленыя ад улады. Расея ў 1993 годзе апынулася на мяжы грамадзянскай вайны, рэформы захлынуліся, шмат у чым адбыўся адкат, ну а ў палітычным пляне нежаданьне рускіх лібэралаў лічыцца з меркаваньнем народу стала адной з цаглінак, зь якіх будаваўся сучасны расійскі аўтарытарызм. З меркаваньнем народа з нагоды рэформаў не варта лічыцца? А навошта наогул з ім лічыцца? — задалі рытарычнае пытаньне позьні Ельцын і Пуцін. Адказ мы маем асалоду назіраць у натуры.


На жаль, уяўляецца, што не занадта ўдалы расейскі вопыт — прынамсі ня менш важны ўрок для Беларусі, чым больш ўдалы літоўскі.
Літоўскае грамадзтва мела магутную масавую матывацыю — вырвацца з абдымкаў Расеі, вярнуцца ў Эўропу. У расейскага грамадзтва ў 90-х такой матывацыі не было, яно было, ды і цяпер, мабыць, застаецца больш прыхільным калектывізму і патрэбе ў клопаце дзяржавы, чым літоўскае ў тых жа 90-х. Словам, як беларускае грамадзтва зараз. З нагоды чаго справядліва пераймаецца Арцём Шрайбман. Але што з гэтай канстатацыі вынікае? Ці тое, што асаблівасьці сучаснага беларускага грамадзтва, інтарэсы значнай яго часткі варта ўлічваць менш, чым спадар Кубілюс ўлічваў ў свой час асаблівасьці літоўскага грамадзтва? Як пісаў Альбер Камю «кожны інтэлігент марыць быць гангстэрам і панаваць над грамадзтвам толькі з дапамогаю грубага гвалту». Зрэшты, як ён жа адзначаў, гэта не гэтак лёгка, як уяўляецца пры інтэлектуальных занятках.


І тут варта зьвярнуцца да меркаваньня чалавека, які, пры вельмі розным да яго стаўленьні, у пытаньні практычнага кіраваньня даволі дасьведчаны.

У словах прэзыдэнта Лукашэнкі, якія працытаваў Арцём Шрайбман, ёсьць другі сэнс: «Мы павінны параіцца зь імі (з людзьмі — ЮД), будзем іх пераконваць, прасіць іх згоды. Мы папросім у іх падтрымкі. Пагодзяцца — правядзем зьмены. Не — значыць, няма».


З гэтых слоў не вынікае, што высьвятленьне народнай думкі і просьба ў народа згоды бачыцца кіраўніку дзяржавы як працэс аднамомантавы. Тут хутчэй як у анэкдоце, які цытаваў знакаміты левы філёзаф Славай Жыжак.

 Ты хочаш на мне ажаніцца?
 Не!
 Хопіць увільваць ад пытаньня! Адказвай наўпрост!

Пытаюцца да таго часу, пакуль не атрымаюць адказ «так».

Аднак ключавое слова тут — пераконваць. Грамадзяне нават з адсталымі, патэрналісцкімі поглядамі — яны, між іншым, людзі, Боскае падабенства, так бы мовіць. У якіх ёсьць пачуцьцё ўласнай годнасьці, якіх кранае пыха, ад каго б яна ні зыходзіла — ці ад улады, ці ад таленавітых лібэральных публіцыстаў. І калі яны па сваёй адсталасьці незадаволеныя нейкімі прагрэсіўнымі (ці не вельмі) мерапрыемствамі, то заслугоўваюць калі не задавальненьня іх нязгоды, то, як мінімум, павагі і спагады.

Ім не падабаецца, калі ў іх нешта адбіраюць. Але калі адбіраюць і пры гэтым кажуць, што яны ніхто і клікаць іх ніяк, то незадавальненьне моцна ўзрастае. Мяркуючы па ўсім, беларуская ўлада, вырашыўшы для сябе, што пэнсійны ўзрост падвышаць давядзецца, менавіта гэты другі кампанэнт незадавальненьня значнай часткі насельніцтва спрабуе максымальна нэўтралізаваць, не прыняць, але пашанаваць меркаваньне незадаволеных, паспачуваць ім, папрасіць іх.

Цяперашняя ўлада не вечная, уяўляецца, што і цяперашняй сацыяльна-эканамічнай сыстэме сапраўды прыйдзецца зьведаць значныя зьмены

І не тое, каб перакананьне і ўгаворы так ужо паўплываюць на пункт гледжаньня тых, хто на павышэньне пэнсійнага ўзросту не згодны. На некага, дарэчы, і паўплываюць, грамадзкі інтарэс беларусам зусім не чужы. Але і тыя, хто застанецца нязгодным, будуць задаволеныя хаця б тым, што з імі размаўлялі, нават тым, што спрабавалі абхітрыць, а не проста сказалі, што іх адсталае меркаваньне не мае значэньня.

Наш спрэчка з Арцёмам Шрайбманом значна шырэй, чым шляхі вырашэньня канкрэтнага пытаньня аб павышэньні пэнсійнага ўзросту. Цяперашняя ўлада не вечная, уяўляецца, што і цяперашняй сацыяльна-эканамічнай сыстэме сапраўды прыйдзецца зьведаць значныя зьмены. Тое ж пытаньне безумоўна ўзьнікне яшчэ не раз, магчыма, у самы бліжэйшы час.

І ігнараваньне думкі значнай часткі грамадзтва — наўрад ці аптымальны шлях пераўтварэньняў, якіх асабіста я хацеў бы Беларусі не менш, чым Арцём Шрайбман. Яно, гэтае меркаваньне, не абавязкова павінна рабіцца вызначальным, але людзей варта паважаць і з імі варта размаўляць. Не толькі з гуманітарных і дэмакратычных меркаваньняў, але нават з практычнага жаданьня посьпеху сваёй справы ў нашых вельмі своеасаблівых краях. «Адкаты» ў такіх краях бываюць вельмі сумнымі для рэфарматараў.

Перадрук з парталу TUT.BY

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Юры Дракахруст.

Як напісаў калісьці расейскі паэт Яўген Еўтушэнка, «паэт у Расеі большы, чым паэт». А ў Беларусі? А адзначаны найвышэйшай ў сьвеце літаратурнай узнагародай? Зь іншага боку, здаецца, ужо ва ўсім сьвеце прайшлі тыя часы, калі літаратары былі ўладарамі думак, па ўплыву параўнальнымі з ўладарамі дзяржаваў.

Так, Нобэль Алексіевіч выклікаў шчырую і бурную радасьць. Але публічна выказвалі яе не мільёны і нават ня сотні тысяч. А як да гэтай падзеі паставіліся мільёны?

Пытаньне аб адносінах да Нобэлеўскай прэміі, атрыманай іх суайчыньніцай, задавалася рэспандэнтам падчас сьнежаньскага 2015 году апытаньня НІСЭПД. На закрытае пытаньне, у які прапаноўваліся тры варыянты адказу, адказы разьмеркаваліся наступным чынам: «Гэта прадмет гонару для беларусаў, сусьветнае прызнаньне таленту С. Алексіевіч» — 57%, «Гэта нязначная зьява, адна замежная прэмія сярод іншых» — 20%, «гэта спроба Захаду нашкодзіць Беларусі і Расеі» — 10%, ухіліліся ад адказу — 13%.

57% ад усяго дарослага насельніцтва — гэта не супольнасьць у Фэйсбуку «Сьвяткуем Нобэля разам», ня вузкае кола аматараў прыгожага пісьменства, гэта без малога 4 мільёны беларусаў.

Праўда, калі гаворка заходзіць пра такія масавыя праявы эмоцый, заўсёды можна спытаць, а ці ведаюць людзі што-небудзь аб прадмеце свайго гонару. Мае месца такая рэч, як нацыянальная салідарнасьць. Беларусы — гістарычна наогул нацыя не занадта расьпешчаная перамогамі, а тут перамога. Вось Дар’я Домрачава хутчэй за іншых бегала на лыжах, дакладней за іншых страляла, і перамагла. Ура! Наша перамагла. Алексіевіч пісала пісала і прэмію атрымала. Ура! Наша перамагла. А што яна там пісала...

Дадзеных па Беларусі ня бачыў, па Расеі Левада-цэнтар пасьля паведамленьня аб узнагароджаньні Алексіевіч прэміяй правёў апытаньне і высьветліў, што прыкладна дзьве траціны расейцаў наогул нічога ня ведаюць пра беларускую пісьменьніцу, а яшчэ 17% чулі пра яе, але не чыталі яе кніг. Прама экстрапаляваць вынік на Беларусь складана

дзьве траціны расейцаў наогул нічога ня ведаюць пра беларускую пісьменьніцу, а яшчэ 17% чулі пра яе, але не чыталі яе кніг

з прычыны рознаскіраваных «але». З аднаго боку, пісьменьніца ўсё ж беларуская, свае пра сваіх ведаюць больш. Зь іншага боку, ужо шмат гадоў Алексіевіч наогул не выдаюць у Беларусі, затое выдаюць у Расеі, беларускаму чытачу яе кнігі трапляюць або з Расеі або празь Інтэрнэт. З трэцяга боку, Расея вялікая і з таго, што яе выдаюць у Маскве, не вынікае, што яе кнігі ёсьць дзе-небудзь у вёсцы пад Чалябінскам.

Але можна і экстрапаляваць і прызнаць, што для многіх беларусаў і беларусак гонар за Нобэля Алексіевіч — гэта проста гонар за посьпех суайчыньніцы. Аднак растлумачыць усё толькі гэтым мэханізмам не дазваляюць некаторыя асаблівасьці сытуацыі.

Пра Домрачаву расейскія СМІ не пісалі, што яна русофобка, ды і не спартоўка на самай справе, а мэдалі ёй далі, каб насаліць Пуціну. А пра Алексіевіч пісалі. І вуснамі сваіх прапагандыстаў, і вуснамі сваіх далёка не апошніх пісьменьнікаў — З. Прылепіна, Э. Лімонава, Т. Талстой. Ну вядома, з кампаніяй цкаваньня, якая разгарнулася пасьля Нобэля Пастэрнака і Салжаніцына, не параўнаць, але падобныя галасы ў Расеі гучалі, бадай, гучней, чым супрацьлеглыя меркаваньні. Але на ацэнкі беларусаў маскоўскае «фэ» ніяк не паўплывала.

Варта таксама прыгадаць шчырую публічную радасьць прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі з нагоды перамогаў Домрачавай. У дачыненьні да ляўрэаткі ён быў, мякка кажучы, значна больш стрыманы, рэакцыя вар’іравалася ад добразычлівай канстатацыі факту атрыманьня прэміі да заўвагі ў адрас ляўрэаткі, што не да твару ёй паліваць брудам сваю Бацькаўшчыну. А меркаваньне прэзыдэнта для многіх беларусаў нешта і нават многае значыць. Для многіх. Значыць. А тут не спрацавала.

Калі паглядзець на спрэчкі, якія вяліся ў Байнэце вакол ўзнагароджаньня Алексіевіч, то ў іх галоўнай лініяй палярызацыі была чыста палітычная. Была і яшчэ адна, так бы мовіць, з нагоды нацыянальнай ідэнтычнасьці, але мэйнстрымам было — ты за белых ці за чырвоных, груба кажучы

Калі паглядзець на спрэчкі, якія вяліся ў Байнэце вакол ўзнагароджаньня Алексіевіч, то ў іх галоўнай лініяй палярызацыі была чыста палітычная. Была і яшчэ адна, так бы мовіць, з нагоды нацыянальнай ідэнтычнасьці, але мэйнстрымам было — ты за белых ці за чырвоных, груба кажучы. Аўтар пэнталёгіі аб «чырвоным чалавеку» — яна як бы супраць «чырвоных», ну і пайшла сеча паміж «белымі» і «чырвонымі», паміж тымі, хто за Захад, і тымі, хто за Расею.

Між тым, на шчасьце, Байнэт — гэта ня ўся Беларусь. І ня толькі ў тым сэнсе, што ўся значна больш, а і ў тым, што ўся яна ўладкаваная інакш, яна думае і ацэньвае інакш, чым насельнікі Байнэту.

Гэта пацьвярджаюць нават ужо сацыяльна-дэмаграфічныя парамэтры групы тых, хто выказаў гонар прэміяй Алексіевіч, адказваючы на пытаньне НІСЭПД. Тое, што жанчыны ганарацца прэміяй больш (63%), чым мужчыны (50%), зразумела — ня толькі ж суайчыньніца перамагла, але і свая сястра-жанчына. А вось з узростам — ужо менш зразумела. Самы высокі адсотак тых, хто ганарыцца Нобэлем Алексіевіч — сярод старых, 60 гадоў і старэй, самы нізкі (53%) — сярод моладзі (18-29 гадоў). Дык старыя — гэта як бы той самы «чырвоны чалавек» і ёсьць. Ну вось неяк так. Для кагосьці зь іх яна, магчыма, савецкі пісьменьнік, пісьменьнік іх юнацтва. Хай нават і антысавецкі, але савецкі. А можа ўмудроныя і бітыя жыцьцём людзі проста лепш здольныя зразумець страшныя кнігі Алексіевіч.

Яшчэ адзін парадокс — сувязь з адукацыяй. Найвышэйшая ступень гонару — сярод рэспандэнтаў з пачатковай адукацыяй (61%) і з вышэйшай адукацыяй (63%). Апынуліся разам самыя простыя і самыя няпростыя, так бы мовіць. Простыя недастаткова адукаваныя, каб прымаць у разьлік нападкі на пісьменьніцу, уладальнікі унівэрсытэцкіх дыплёмаў досыць адукаваныя, каб крытычна ставіцца да гэтых нападак.

Яшчэ адзін парадокс — сувязь з адукацыяй. Найвышэйшая ступень гонару — сярод рэспандэнтаў з пачатковай адукацыяй (61%) і з вышэйшай адукацыяй (63%)

Ну а пры вывучэньні залежнасьці адносінаў да Нобэля Алексіевіч ад палітычных установак парадоксы робяцца яшчэ больш дзіўнымі. Вы за інтэграцыю з Расеяй ці з Эўразьвязам? З тых беларусаў, хто за Расею — ганарацца прэміяй Алексіевіч 59%, з тых, хто за ЭЗ — 54%. Гэта як? У Інтэрнэце ж усё па-іншаму, і наадварот, і круцей. А тут розьніцы амаль няма, а калі і ёсьць, то прыхільнікі інтэграцыі з РФ нават больш ганарацца «русофобкой», чым адэпты эўраінтэграцыі.

А гэта не Інтэрнэт, гэта грамадзтва.

Або вось сакрамэнтальнае расейскае пытаньне апошніх двух гадоў — «Крым наш»? Сярод тых, хто лічыць далучэньне паўвострава да РФ імпэрыялістычным захопам, ганарацца прэміяй Алексіевіч — 61%, сярод тых, хто трактуе гэта, як справядлівае вяртаньне рускіх земляў — 57%. Ну тут адрозьненьні прынамсі лягічныя, але зусім нязначныя па параўнаньні з чаканымі, у тым ліку і з улікам асабістай пазыцыі пісьменьніцы па гэтай вострай праблеме. «Крымнаш» (у сэнсе іх, рускіх), а Алексіевіч — наш гонар — такое меркаваньне прынамсі паловы айчынных «крымнашыстов».

Ну і нарэшце, прэзыдэнт, які сказаў сваё важкае слова. Сярод тых, хто давярае яму, ганарацца прэміяй Алексіевіч — 55%, сярод тых, хто не давярае — 59%. Ды што ж за народ такі, даруй Госпадзе, мы ж тут у сацыяльных сетках і на форумах мяшкамі віртуальную кроў льём на віртуальных барыкадах, а яны... Мірком ды ладком. Прычым, у абодва бакі. Тыя, хто за Эўропу, за Захад, яны ж пагалоўна павінны ганарыцца прэміяй, якую Захад і даў. Неа, не пагалоўна ганарацца. І наадварот, як чалавек, якія душой за Расею, можа ганарыцца «паклёпнікам Расеі»? Можа. Можа, не лічыць паклёпнікам, можа па іншай прычыне.

сярод прыхільнікаў разьмяшчэньня ў Беларусі расейскай авіябазы ганарыцца пісьменьніцай 51%, сярод праціўнікаў — 69%

Зрэшты, некаторыя палітычныя пытаньні на стаўленьне да Нобэля Алексіевіч ўсё ж ўплываюць. Скажам, сярод прыхільнікаў разьмяшчэньня ў Беларусі расейскай авіябазы ганарыцца пісьменьніцай 51%, сярод праціўнікаў — 69%. Уплывае на ацэнкі і стаўленьне да інфармацыі расейскіх тэлеканалаў. Але і тут сувязь парадаксальная. Сярод тых, хто лічаць інфармацыю навінных расейскіх тэлеканалаў зусім аб’ектыўнай, ганарацца пісьменьніцай 45% (што таксама нямала). Сярод тых, хто мяркуе, што гэтая інфармацыя «па большай частцы аб’ектыўная», ганарацца Алексіевіч 62%, сярод тых, хто лічыць РоссТВ «па большай частцы неаб’ектыўным», ганарацца Нобэлем 58%, а сярод тых, хто зусім ня верыць у аб’ектыўнасьць расейскіх тэлеканалаў, ганарацца суайчыньніцай 60%. Фактычна пра ўплыў, і то вельмі адносны, можна казаць толькі ў дачыненьні да першай групы, сьвята веруючых у слова Масквы. А далей — і не вельмі веруючыя, і зусім не веруючыя ў сваім стаўленьні да ляўрэаткі зусім аднолькавыя.

Усе гэтыя парадоксы маюць патрэбу ў тлумачэньні. Было б натуральным, калі б гонар за Алексіевіч быў немалым і сярод прыхільнікаў Лукашэнкі, і сярод тых, хто за Расею ў якім заўгодна сэнсе (хоць бы з прычыны згаданага вышэй мэханізму нацыянальнай салідарнасьці — наша перамагла), але сярод празаходняй часткі беларускага грамадзтва гэты гонар быў бы яшчэ вышэй. Усё ж уяўляецца натуральным, што агульныя палітычныя погляды зь пісьменьнікам схіляюць, пры іншых роўных, да большых сымпатыяў і да яго творчасьці, і да яго посьпеху.

Усё ж уяўляецца натуральным, што агульныя палітычныя погляды зь пісьменьнікам схіляюць, пры іншых роўных, да большых сымпатыяў і да яго творчасьці, і да яго посьпеху

Чаму ж гэтага не адбываецца, чаму паказчыкі гонару практычна супадаюць у палітычных антаганістаў? Справа, мяркуючы па ўсім, у дадатковых фактарах проціходу, у фактарах, якія адварочваюць частка «эўрабеларусаў» ад ляўрэаткі і прыцягваюць да яе частку «белароссаў».

Для часткі тых, для каго Захад — сьвяты Грааль, а нашыя палестыны, асабліва ў іх савецкім выглядзе — суцэльны беспрасьветны жах, Алексіевіч — занадта савецкая, яна сама той самы «чырвоны чалавек», якога яна і праклінае, і любіць. А яны — толькі праклінаюць. Дык чым тут, на іх погляд, ганарыцца? «Саўковай» экзотыкай? Менавіта такое бачаньне пісьменьніцы, яе творчасьці, яе сьветапогляду адбірае ў яе частку «галасоў» празаходняй Беларусі. А з іншага боку падобны ж мэханізм — дадае. «Чырвоны чалавек» адчувае, што яна ж яго і любіць. Ну так, пра палітыку яна, зь яго пункту гледжаньня, нешта ня тое кажа, але наагул жа наш чалавек. Ну і ня любіць нас, і праклінае, а хіба мы самі сябе любім і не праклінаем?

Вынік сустрэчнага дзеяньня гэтых рознаскіраваных палітыка-псыхалягічных мэханізмаў прыводзіць да таго, што антаганісты ў сваім стаўленьні да Алексіевіч сустракаюцца ў адным пункце.

Зрэшты, можна ўгледзець у сытуацыі больш глыбокі сэнс. Грамадзтва, літаратура — гэта не сыстэма СПА «свой-чужы». І сапраўдны пісьменьнік, вялікі пісьменьнік складаней ўласнай палітычнай пазыцыі і зусім да яе ня зводзіцца. І народ у ацэнках сваіх пісьменьнікаў, сваіх пераможцаў кіруецца ня толькі палітычнай «злобай дня» і нават ня столькі ёю.

А можа гэта менавіта з Алексіевіч так? Што яна аб’ядноўвае людзей па-над палітычнымі бар’ерамі, па-над барыкадай. Яе Нобэль проста высьвеціў гэта, зрабіў відавочным. А можа гэта цяперашняе адзінства і далей неяк захаваецца. Усё ж, відаць, у нашых краях і праўда «паэт большы чым паэт».

Перадрук з парталу TUT.BY

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG