Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Дагнаць Эўропу!

«У самы бліжэйшы час Эўразійскі эканамічны саюз і Эўрапейскі зьвяз стануць прыкладна роўнавялікімі партнэрамі», — заявіў днямі Аляксандар Лукашэнка на сустрэчы з журналістамі краін СНД.

У нечым — можа быць. Скажам, у духоўнасьці ці ў наяўнасьці альбо адсутнасьці яец у кіраўнікоў адпаведных альянсаў. Хаця калі разважаць пра такія тонкія матэрыі, то чаму роўнавялікія — значна больш прасунутыя і крутыя, што і было адзначана на прыгаданай прэсавай канфэрэнцыі: «Мы сарамліва не гаворым пакуль пра нашы каштоўнасьці. У нас іх ня менш, чым на Захадзе. У нас сапраўдных каштоўнасьцяў нават болей».

Аднак паколькі абодва саюзы ўсё ж найперш эканамічныя, то варта параўнаць іх паводле банальных, але лепш вымяральных эканамічных характарыстык.

Варта сказаць, што ў сваіх гордых абяцаньнях «дагнаць Эўразьвяз» Аляксандар Лукашэнка зусім не самотны, пра тое ў розных варыяцыях кажуць кіраўнікі і Расеі, і Казахстану, і нават ангажаваныя дасьледчыкі, пачынаючы з; перавагаў у той самай духоўнасьці, намёкам пераходзяць да тэмы «роўнавялікасьці» і ў іншых сфэрах. Дык а як жа справы з гэтым у эканамічнай сфэры?


Валавы ўнутраны прадукт краін Мытнага саюзу, Украіны, СНД і Эўрапейскага Зьвязу (паводле зьвестак Міжнароднага валютнага Фонду)*

2012 2007
У бягучых цэнах, у млрд. $ Паводле ППЗ, у млрд. $ У бягучых цэнах, у млрд. $ Паводле ППЗ, у млрд. $
ЭЗ 16673 15993 17091 14935
Расея 2029 2486 1299 2107
Казахстан 203 229 103 168
Беларусь 63 145 45 106
Мытны саюз 2295 2860 1447 2381
Украіна 176 332 143 322
СНД 2674 3538 1703 2931
Суадносіны паміж ВУП ЭЗ і Мытнага саюзу і ЭЗ і СНД
ЭЗ/Мытны саюз 7,3 5,5 11,8 6,2
ЭЗ/СНД 6,2 4,5 10 5,1


* Крыніца: сайт МВФ, старонкі 1 і 2.


Падлік у бягучых цэнах — звыклае нам вылічэньне паводле курсу даляра, падлік паводле парытэту пакупніцкай здольнасьці (ППЗ) улічвае адрозьненьні ў цэнах паміж ЗША і іншымі краінамі. Але гэтыя тэхнічныя дэталі маюць другаснае значэньне ў параўнаньні з парадкам лічбаў у прыведзенай табліцы. Паводле самай спрыяльнай ацэнкі эканоміка аб’яднанай Эўропы пераўзыходзіць аб’яднаныя эканомікі краін Мытнага саюзу больш чым у 5 (!) разоў. Ну і пра якую роўнавялікасьць можна казаць? Пры гэтым з табліцы бачна, што калі б зьдзейсьнілася запаветная мара Пуціна і чальцом союзу стала Ўкраіна, нават калі б адбылося неймавернае і ў саюз увайшлі ўсе краіны СНД, эканоміка ЭЗ пераўзыходзіла б эканоміку гэтай рэінкарнацыі СССР у разы.

Але, можа, бягучае становішча мала што паказвае, бо Мытны саюз дэманструе фантастычную дынаміку, разрыў імкліва скарачаецца з кожным годам і «ў найбліжэйшым часе» абяцаная роўнавялікасьць сапраўды будзе дасягнутая? Так магло б быць. Але так ня ёсьць. Табліца дае параўнаньне з дакрызісным 2007 годам, калі Мытнага саюзу не было яшчэ і ў зародку. Разрыў і сапраўды скараціўся — ці то ў выніку ўтварэньня Мытнага саюзу, ці то з прычыны крызісу, ці зь якіх іншых прычынаў. Але парадак скарачэньня зусім ня сьведчыць пра тое, што саюз Усходу ў хуткім часе дагоніць саюз Захаду, вагавыя катэгорыі як былі рознымі, так і засталіся. Падлік паводле ППЗ больш спрыяльны для краін саюзу (як казаў удаў з вядомага мульціку — «у папугаях я значна даўжэйшы»), але менавіта ў «папугаях» скарачэньне разрыву выглядае найменш пераканаўчым.

Так што ў базавым, эканамічным сэнсе два эканамічныя саюзы проста несувымерныя, і паводле трэнду можна меркаваць, што гэтыя суадносіны захаваюцца яшчэ шмат гадоў.

Цень Бірулёва

Юры Дракахруст
Пагромы ў маскоўскім раёне Бірулёва сталі змрочным фонам для заяваў Аляксандра Лукашэнкі пра тое, што Беларусі трэба ўдвая больш насельніцтва, чым цяпер жыве ў краіне, і запрашэньня расейцаў зь любога рэгіёну прыяжджаць на сталае жыхарства ў Беларусь. Ну вось у Расеі жыхары аднаго рэгіёну – а менавіта Паўночнага Каўказу – пераехалі ў іншы – у Маскву, што і стала прынамсі адной з прычынаў бірулёўскіх забурэньняў.

У Расеі прадухіліць гэтыя міграцыі, вельмі моцна не парушаючы закон і права на свабоду перасоўваньня, немагчыма: грамадзяне краіны маюць права выбіраць месца жыхарства ў яе межах. Беларусь аддзяляе ад Расеі якая-ніякая, але дзяржаўная мяжа і вялікае пытаньне, ці варта «запрашаць» разам зь мігрантамі і канфлікты, падобныя бірулёўскаму.

Але ёсьць больш шырокае пытаньне – ці магчыма і ў Беларусі прадухіліць гэта ў пэрспэктыве, калі ў краіне адбудуцца чаканыя многімі перамены?

Лукашэнка, у пэўным сэнсе замарозіўшы Беларусь у савецкім сацыялізме, замарозіў, захаваў і зьявы калі не станоўчыя, то прынамсі звыклыя. КПСС магла сваёй воляй перасоўваць велізарныя масы людзей – ад завозу людзей на цаліну да дэпартацыяў цэлых народаў, але пры гэтым магла і досыць эфэктыўна кантраляваць спантанную міграцыю, інструмэнтамі кантролю была і прапіска, і дзяржаўная ўласнасьць і шмат іншых элемэнтаў цэласнай дзяржаўнай сыстэмы. Пра колькі-небудзь заўважальную міграцыю з-за межаў СССР тады наагул не было і гаворкі.

Шмат у чым тая савецкая сыстэма захавалася ў сучаснай Беларусі: кантроль за грамадзтвам даволі моцны, 70% ВУП вытвараецца на прадпрыемствах дзяржаўнай уласнасьці. Плюс да таго краіна хаця і не ў галечы, але і ня надта багатая, каб быць вельмі прыцягальнай для людзей, што шукаюць лепшай долі.

Што адбываецца ў заможных краінах Эўропы, асабліва Эўропы Заходняй, ва ўсіх перад вачыма – вялікае «перасяленьне народаў», імклівы рост іншаэтнічных грамадаў. Багацьце гэтых краін у параўнаньні з галечай краін «трэцяга сьвету» спараджае магутную спакусу пашукаць шчасьця, дастаткова лібэральнае іміграцыйнае заканадаўства і свабодная эканоміка робяць бар'еры ў гэтым пошуку не такімі ўжо і высокімі, прававы характар дзяржавы і адсутнасьць татальнага кантролю не дазваляюць вылавіць і выкінуць з краіны ўсіх «панаехаўшых». Масавая міграцыя, зьмена нават этнічнага ляндшафту Эўропы – плата за свабоду.

І яшчэ за адно, і ці ня ў першую чаргу за гэта – за тое, што Эўропа старэе, што кантынэнт заможных гараджанаў нараджае менш дзяцей, чым бедныя аграрныя нацыі Поўдня сьвету. Адрозьненьні ў гэтым сэнсе паміж краінамі Эўропы ёсьць, але яны непрынцыповыя, гэта адрозьненьні ў адной лізе: скарачаецца насельніцтва ў сярэдняй рукі заможнасьці Беларусі, але скарачаецца яно і ў самай багатай краіне кантынэнту Нямеччыне. І гэта ня вынік «зладзейства» Лукашэнкі ці Мэркель – гэта вынік урбанізацыі і жаночай эмансіпацыі.

А эканомікі між тым растуць, прычым больш імкліва, чым насельніцтва. Попыт на працоўную сілу, асабліва на танную і некваліфікаваную, перавышае прапанову і гэты разрыў дзейнічае, як помпа, уцягваючы ў Эўропу міграцыйныя патокі.

Вось у Беларусі кваліфікаваныя кадры ад'яжджаюць, а працаваць хто будзе? Ну так, дурная эканамічная палітыка. Раскажыце гэта немцам зь іх мільёнамі туркаў, ці французам зь іх арабамі, ці англічанам зь індусамі і пакістанцамі. Ці то і там такая ж дурная, ці то там разумная, але дзеяньне прыгаданае помпы ня вельмі залежыць ад якасьці эканамічнай палітыкі.

Таму ў Эўропе, нягледзячы на рост папулярнасьці антыіміграцыйных рухаў, спрэчкі ідуць не пра тое, каб павярнуць міграцыйны паток у адваротны бок ці нават спыніць яго, а адно пра тое, як зрабіць больш павольным яго рух.
Лукашэнка гэта і меў на ўвазе, калі казаў, што людзей не хапае – не таму, што краявіды надта пустынныя. А таму, што для далейшага росту эканомікі патрэбныя рабочыя рукі.

Пакуль паток стрымлівае савецкая спадчына – і ў сэнсе кантролю, і ў сэнсе юрыдычнай сыстэмы, і ў сэнсе ня надта вялікай эканамічнай прывабнасьці Беларусі. Але ж мы хочам свабоды, эўрапейскіх стандартаў, заможнай Беларусі. Хочам. Але ўсё гэта будзе якраз рабіць міграцыйныя патокі ў Беларусь значна больш паўналюднымі, чым цяпер.

Парадокс, але ў гэтым пытаньні вораг Захаду Лукашэнка разважае як тыповы брусэльскі эўракрат (радасьці ад мігрантаў мала, але эканоміка патрабуе), а ягоныя праэўрапейскія апанэнты, адэпты ўступленьня Беларусі ў ЭЗ – як, скажам, францускі Нацыянальны Фронт – заўзятыя эўрапейскія праціўнікі як мігрантаў, гэтак і Эўразьвязу як такога, а ўжо тым больш пашырэньня яго за кошт пэрыфэрыі кшталту Беларусі.

Так выглядае, што нават геапалітычны выбар тут мала што вызначае, шчыльнае супрацоўніцтва Беларусі з Расеяй не прывяло пакуль да вялікай іміграцыі ў Беларусь, краіны Заходняй Эўропы атрымалі свае патокі міграцыі ня ў выніку саюзу з Расеяй.

Зразумела, лепш бы насельніцтва Беларусі расло хутчэй, тады б і праблемы не было. Але досьвед той жа Эўропы паказвае, што межы гэтага паскарэньня даволі вузкія. Так што радыкальныя рэцэпты – спыніць эканамічны рост, трымаць межы на замку, захаваць і ўмацаваць паліцэйскі кантроль над грамадзтвам. Ну і, зразумела, ніякага Эўразьвязу зь яго «гнілым» лібэралізмам. Тады гарантавана можна атрымліваць асалоду ад этнічнай чысьціні. А інакш, відаць, не атрымаецца.

Вялікая іміграцыя ў Беларусь прыйдзе ня заўтра, так што пакуль апазыцыйныя палітыкі могуць гуляцца ў гульні зь лёгкім налётам ксэнафобіі, балазе перад вачыма посьпехі ў Расеі Навальнага.

Але, дарэчы, ці няма сувязі, хай і не наўпроставай, паміж Бірулёвым і рыторыкай таго ж Навальнага? Зразумела, ёсьць спакуса атрымаць на свой бок такую сілу, але, як той казаў, асядлаць тыгра прасьцей, чым зьлезьці зь яго. Тым больш, што прынцыпова гэтыя высілкі няздольныя зьмяніць тое, што зьяўляецца прычынай выбуху гэтых жарсьцяў.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG