Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст


Днямі расейскі тэлеканал РТР паказаў «выкрывальніцкую» стужку пра лідэра расейскай левай апазыцыі Сяргея Ўдальцова, прыгадаўшы і лідэра Аб’яднанай Грамадзянскай партыі Беларусі Анатоля Лябедзьку. Гэты фрагмэнт разьмясьціла ў Youtube грамадзянская кампанія «Наш дом».

Вал стужак са спробай дыскрэдытаваць расейскую апазыцыю (такія расейскія варыяцыі «Жалезам па шклу») коціцца ўжо даўно, варта прыгадаць хаця б чарговы шэдэўр НТВ «Анатомія пратэсту-2». У фільме сьцьвярджаецца, што некаторыя лідэры апазыцыі ў Расеі, у прыватнасьці Сяргей Удальцоў, у супрацоўніцтве з спэцслужбамі Грузіі і пры падтрымцы Захаду рыхтуюць захоп улады ў Расеі.

Уласна стужка РТР была творчым разьвіцьцём тэмы, распачатай калегамі з НТВ.
І Ўдальцову, і Лябедзьку інкрымінуюцца сувязі з кіраўніком камітэту парлямэнту Грузіі па абароне і бясьпецы Гіві Таргамадзэ, Удальцову ён нібыта абяцаў 30 тысяч даляраў «на рэвалюцыю», а Лябедзьку — нават 4 мільёны.



Перапаўняе пачуцьцё гонару за радзіму, якая ў срэбраніках «сусьветнага закулісься» аказваецца нашмат даражэйшай за вялікую Расею.

Калі бяз жартаў, то дзіўнавата выглядаюць выкрываньні як наконт Удальцова, гэтак і наконт Лябедзькі, шчырыя абяцаньні грузінскага палітыка гучаць як астапбэндэраўскае «я дам вам парабэлум» і «500 рублёў уратуюць гіганта думкі».
Але цікаўнасьць выклікае не разьбіральніцтва, хто колькі грошай каму даў і ці даваў наагул, а згадка пра беларускага апазыцыянэра ў прапагандысцкай кампаніі пракрамлёўскіх тэлеканалаў.

Варта заўважыць, што кадры пра гутарку Лябедзькі (сапраўдную ці змантажаваную) зь яго грузінскім суразмоўцам узятыя з прапагандысцкай «антыаранжавай» стужкі, якая была зробленая ажно 7 гадоў таму. За гэты час шмат што зьмянілася, у прыватнасьці, на 180 градусаў памянялася палітыка Тбілісі адносна Беларусі, усе тагачасныя гульні даўно адыграныя. Але, як высьвятляецца, не для ўсіх. Як у Быкава — а бомба чакала свайго часу.

Зь іншага боку, таксама варта прыгадаць, што пік інфармацыйнай вайны паміж Менскам і Масквой, час «Хросных бацькаў» застаўся ў мінулым, у 2010 годзе, але да апошняга часу танальнасьць перадачаў расейскіх тэлеканалаў адносна падзеяў у Беларусі была хутчэй крытычнай адносна беларускай улады, а беларускія апазыцыянэры былі хутчэй станоўчымі пэрсанажамі гэтых сюжэтаў. Цяперашні сюжэт наконт Анатоля Лябедзькі — магчыма, знак чарговага павароту інфармацыйнай палітыкі Крамля.

Тут магло сысьціся некалькі чыньнікаў. Ня выключана, што першым быў унутрырасейскі. Беларуская апазыцыя, а найперш якраз менавіта АГП, традыцыйна падтрымлівала кантакты з расейскімі апанэнтамі Пуціна. Калі актыўнасьць гэтых апанэнтаў абмяжоўвалася малалікімі рытуальнымі акцыямі на 31 дзень месяца, гэта асабліва нікога не турбавала. Калі на плошчы Масквы сталі выходзіць дзесяткі тысяч чалавек, магчыма, стала ўспрымацца больш хваравіта.
Да таго ж зьяўленьне Анатоля Лябедзькі ў выкрывальніцкай стужцы расейскіх тэлеканалаў — пэўны індыкатар цяперашняга стану беларуска-расейскіх адносінаў. З аднаго боку, яны зараз надзвычай цёплыя, да таго ж расейская «Балотная» ў пэўным сэнсе зрабіла кіраўнікоў Беларусі і Расеі таварышамі калі не па няшчасьці, то па аднатыпных праблемах. Расейскім тэлеканалам было лёгка станоўча асьвятляць пратэсты беларускай апазыцыі і нават Плошчу, калі ў самой Расеі ніякіх значных пратэстаў не было, калі ж яны зьявіліся, то добрае слова пра беларускую апазыцыю магло спарадзіць непажаданыя асацыяцыі ў расейскага гледача.

Зь іншага боку, адносіны паміж Крамлём і афіцыйным Менскам не такія ўжо і бясхмарныя — дастаткова прыгадаць тую ж справу растваральнікаў і скарачэньне паставак нафты ў Беларусь. На гэтым фоне «наезд» на беларускага апазыцыянэра — такое невялічкае падсалоджваньне пігулкі, маўляў, грошы грашыма, зь імі часам і складана бывае, але плячом да пляча стаім зь Менскам супраць рэвалюцыйнай «заразы», вашы ворагі — нашы ворагі.

Зразумела, неабавязкова за сюжэтам, пра які ідзе размова, стаіць такія складаная стратэгія. Па журналісцкай практыцы цалкам дапускаю, што нейкаму журналісту з РТР патрапіўся праз Google кавалак старой стужкі пра Лябедзьку і Таргамадзэ, ну і прысабачыў да матэрыялу дзеля «глыбіні раскрыцьця тэмы». Да таго ж расейскія пратэсты пачаліся 10 месяцаў таму, а «выкрыцьцё зладзействаў» беларускага апазыцыйнага палітыка зьявілася толькі зараз.

Аднак ня выключана, што гэта менавіта новая інфармацыйная палітыка, своеасаблівы саюз Лукашэнкі і Пуціна супраць іх апанэнтаў.

Як сыходзяць прэзыдэнты?

Юры Дракахруст

На выбарах у панядзелак перамагла Грузія.

Ну так – скажуць адны. – Там перамагла апазыцыя, якая ўвасабляе інтарэсы грузінскага народу. Ды не – запярэчаць іншыя. – Якая перамога? Грузія прайграла, бо перамаглі людзі, якія завядуць краіну невядома куды. Дакладней, вядома.

Такія меркаваньні, безумоўна, маюць права на існаваньне. Але ў мяне – іншае. На мой погляд, перамагла менавіта Грузія – уся, і зацятыя апанэнты Саакашвілі і яго гарачыя прыхільнікі. Я мяркую, што ў пэўным сэнсе прэзыдэнт сваімі паводзінамі, прызнаньнем паразы дасягнуў большага, зрабіў для сваёй краіны больш, чым фармальныя пераможцы электаральнага працэсу.

Ёсьць зачараванае кола постсавецкай палітыкі наагул і грузінскай у прыватнасьці: улада ці не мяняецца наагул, ці праз апэрацыю «пераемнік», ці праз Плошчу, якая насамрэч ёсьць крыптанім перавароту. Мірнага, бяскроўнага, абумоўленага абурэньнем фальсыфікацыямі, але людзьмі на плошчы, на вуліцы, прамым сутыкненьнем палітычных сілаў.

Выключэньні рэдкія, і ў Грузіі яны дагэтуль ня мелі месца: Зьвіада Гамсахурдзія скінуў Эдуард Шэварднадзэ, Эдуарда Шэварднадзэ скінуў Міхаіл Саакашвілі, Міхаіла Саакашвілі скінуў....

Стоп. А ніхто ня скінуў. Саакашвілі, як лідэр кіроўнай партыі ў якой-небудзь ціхай Швэйцарыі, прайграў выбары і рахмана прызнаў паразу.

У дасьледаваньнях транзытных грамадзтваў пануе думка, што самае галоўнае ва ўсталяваньні дэмакратыі ў іх – фігуральна кажучы, другія выбары. Пагроза для гэтых грамадзтваў – калі першыя выбары адбываюцца паводле горка-іранічнай формулы: «Адзін чалавек. Адзін голас. Адзін раз». Беларусам ня трэба далёка глядзець, каб убачыць прыклад гэтага. Першыя выбары адбываюцца больш-менш дэмакратычна, але яны такія аказваюцца і апошнімі. Абраны на іх народны кумір – Ланцэлот у хуткім часе робіцца Драконам і кіруецца формулай, якую выказаў у сваім дзёньніку Гебэльс неўзабаве пасьля прыходу нацы да ўлады: «Нас цяпер толькі мёртвымі вынесуць з нашых кабінэтаў».

Але перад маладымі дэмакратыямі стаіць і іншая пагроза – калі ратацыя ўлады ўсё ж адбываецца, але кожны раз – праз пераварот, праз рэвалюцыю. Гэта магчыма добрая інфармацыйная спажыва для нас, журналістаў, але ня вельмі натхняльная – для саміх народаў. Жыць у цікавыя часы, жыць у стане пэрманэнтнай грамадзянскай вайны – насамрэч трагічная пэрспэктыва.

Перад Саакашвілі былі адкрытыя розныя шляхі: мог паспрабаваць правесьці выбары так, як яго беларускі калега, мог не прызнаць вынікі выбараў, кінуць на маніфэстантаў верную яму паліцыю і АМАП, і ці ўтрымацца ва ўладзе і быць ізноў жа зрынутым, паўтарыўшы апісаны вышэй сумны цыкль.

Ну зараз знойдзецца шмат знаўцаў, якія патлумачаць, што і ня мог, што стаў бы ізгоем на Захадзе, што грузінскае грамадзтва – не беларускае, напрыклад. Але падобныя практыкаваньні ў альтэрнатыўнай гісторыі – справа ня надта ўдзячная. Да таго ж прыгадаем падобныя размовы ў іншых краінах: ды як Лукашэнка мог зьмяніць Канстытуцыю і разагнаць парлямэнт, ды як Карымаў мог расстраляць маніфэстантаў, а Назарбаеў – шахцёраў, як Януковіч мог пасадзіць Цімашэнку? Ды Захад жа гэтага не пацерпіць, ды грамадзтва ж такіх кіраўнікоў узьненавідзіць.

А нічога. Зрабілі і выжылі. І ўладу захавалі. Так што зрабіць інакш Саакашвілі мог. І наўрад ці справа ў яго баязьлівасьці ці халодным разьліку сілаў.

Годнасьці яго ўчынку надае і тое, што ён – не які-небудзь філёзаф на троне, ён тое, што Арыстоцель называў «палітычнай жывёлай», па ўсім бачна, што для яго гэта самая вялікая асалода, што ніцшаўская воля да ўлады – стрыжань яго асобы. Мяркую, дарэчы, што прыязныя адносіны з Лукашэнкам у яго ўзьніклі ня толькі з прычыны разнастайных палітычных чыньнікаў, але і з прычыны падабенства тыпу асобаў, нягледзячы на розны жыцьцёвы шлях і палітычныя перакананьні. Воўк адчуваў воўка.

Гэта да таго, што такому чалавеку прызнаваць паразу, а не трымацца за ўладу любымі сродкамі, стакроць цяжэй, чым лідэру, які ўсьведамляе сябе нанятым мэнэджэрам. А вось прызнаў.

Дарэчы, прыгадваецца даўняе інтэрвію Леха Валэнсы нашаму радыё, дзе нават ён – вялікі дэмакрат, прагаварыў: «А я ж мог стаць дыктатарам». І таксама, між іншым – тып асобы быў той самы. І наведвалі, як бачым, галаву пана Леха такія крамольныя думкі. І нацыянальныя аналёгіі магчыма падкідалі – як прыйшоў да ўлады і як яе ўтрымліваў вялікі Пілсудзкі, добра вядома. Але Валэнса не пайшоў ягоным шляхам.

Тут, праўда, ёсьць адна праблема. Якая сапраўды праблема, а не сафізм. А раптам пераможцы на цяперашніх выбарах у Грузіі зьнішчаць усе заваёвы дэмакратыі і незалежнасьці, здадуць Грузію Расеі з вантробамі, ці проста абрынуць яе ў хаос і бязладзьдзе, якія панавалі ў краіне да прыходу Саакашвілі? І не сказаць, каб такія перасьцярогі былі зусім ужо беспадстаўнымі. Зрабіў бы Гіндэнбург пераварот, адхіліўшы канцлера Гітлера ад улады, павесіў бы Часовы ўрад Леніна з Троцкім на бліжэйшай асіне – гісторыі Нямеччыны і Расеі пайшлі б пэўна значна лепшым шляхам.

Хаця такая ж праблема стаяла і перад Валэнсам, калі ён здаваў уладу былому «камуняку-камсамалісту» Квасьнеўскаму. Цяпер мы ведаем, як яно ўсё абярнулася. Але такое разьвіцьцё падзеяў было зусім невідавочным, калі Валэнса пакідаў Бэльвэдэр.

Зь іншага боку, магчыма Лукашэнка суб'ектыўна, для сябе тлумачыць свае паводзіны ня тым, што банальна хоча кіраваць вечна, а тым, што аддаў бы ўладу з радасьцю. Але каму? Гэтым? «Пятай калёне»? Дык яны ж усё зьнішчаць, усё прададуць, беларусы кроўю ўмыюцца. Каб не было таго, і цягну далей гэты цяжар. Гэта неабавязкова хлусьня для яго суб'ектыўна.

Простага, альгарытмічнага рашэньня тут няма, можна памыліцца, робячы той ці іншы выбар.

Відаць, выбар на карысьць сыходу грунтуецца на веры ў народ, у тое, што ня можа ён так ужо катастрафічна памыляцца і аддаваць свае галасы натуральным злодзеям. На веры ў тое, што твае апанэнты – усё ж прыстойныя людзі, як бы ты іх ня лаяў з трыбуны. У дэмакратыю, магчыма.

Могуць быць, зразумела, і іншыя, прагматычныя меркаваньні. Саакашвілі застаецца прэзыдэнтам, больш за 40% месцаў у парлямэнце ў яго партыі – ня кот наплакаў, сілавыя структуры цалкам ляяльныя кіраўніку дзяржавы, апанэнты-пераможцы могуць наламаць дроваў і тая ж дэмакратычная працэдура можа вярнуць Саакашвілі ўладу. Так што ягоны стан – зусім ня стан Напалеона на высьпе Сьвятой Алены.

Але якія б ні былі матывы – рашэньне Саакашвілі ўжо старонка грузінскай гісторыі. Менавіта так і ўсталёўваецца дэмакратыя, як адзіныя бясспрэчныя правілы гульні, як звыклы рытуал, які нікому проста не прыходзіць у галаву парушаць.

«Я паклаў сябе на алтар дэмакратыі» – сказаў у тым прыгаданым інтэрвію Валэнса. Яе ўсталяваньне патрабуе ахвяраў. І ня толькі герояў на барыкадах, але і харызматычных, моцных лідэраў, якія з болем у сэрцы, але годна сыходзяць, прызнаўшы сваю паразу.

Можа і перабольшаньне, але магчыма, што Саакашвілі, пры ўсёй значнасьці (і неадназначнасьці) яго дзеяньняў на пасадзе прэзыдэнта, увойдзе ў грузінскую гісторыю вялікім прэзыдэнтам менавіта сваім сыходам, разрывам матрыцы, зачараванага кола дыктатур і пераваротаў.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG