Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст


Жахлівая гісторыя з актывісткамі ўкраінскага руху Femen, якія зладзілі ў Менску акцыю каля будынку КДБ, а потым патрапілі ў рукі катаў, прымушае прыгадаць выслоўе Талейрана: «Гэта горш чым злачынства – гэта памылка». Можна па-рознаму ставіцца да пэрформансаў фэмэнак – на гэты конт існуе ўжо хіба не цэлая бібліятэка аналізаў і інтэрпрэтацыяў. Гэта насамрэч даволі тыповая з'ява нашага постмадэрніскага часу, ператварэньня ўсяго, і палітыкі ў тым ліку, ў карнавал і гульню сэнсамі і сымбалямі. Гэта так ўспрымалася і ў Кіеве, і ў Рыме, і ў Маскве – паўсюль, дзе дзяўчаты з аголенымі цыцкамі дэманстравалі свой пратэст супраць чаго-небудзь.

Падобны ж карнавал мы назіралі летась у кампаніі «Гавары праўду», з балёнікамі і дамовамі з коцікам.

Але Беларусь – краіна сур'ёзная, гэтымі глябалісцкімі трэндамі не закранутая. І ўсе падобныя гульні сэнсамі і сымбалямі тут – да экзістэнцыйнай мяжы, да вяртаньня ў грубую і жорсткую рэчаіснасьць, дзе кроў – гэта кроў, пакуты – пакуты, а зло – гэта зло, а не камічная лялька.

Тут варта прыгадаць фразу Аляксандра Лукашэнкі, сказаную ў нядаўнім інтэрвію Сяргею Дарэнку, што маўляў, у эўрапейскіх палітыкаў няма яец. У падтэксьце – у адрозьненьні ад таго, ў каго Дарэнка браў інтэрвію. Ну вось яскравую дэманстрацыю гэтага мужчынскага багацьця фэмэнкі, а разам зь імі і мы ўсе, зараз і пабачылі. Аблілі алеем, пагражалі падпаліць, абстрыглі, зьбілі, распранулі.

Гэта ўжо клініка. Прывітаньне маркізу дэ Саду. Дзякуй што не забілі. У вычварэнцаў часта і да гэта даходзіць.

Ну можа і не па прамым загадзе Лукашэнкі тое было зроблена, можна нават дапусьціць, што ён нічога пра гэта і ня ведаў. Аднак гэта насамрэч ня мае значэньня. Хіба гэта неяк супярэчыць усёй папярэдняй практыцы беларускіх праваахоўных органаў, хіба фэмэнкі былі першыя, па-бандыцку захопленыя, вывезеныя за горад, хіба першымі, каго білі, катавалі і палохалі забойствам? Не яны першая і магчыма на жаль – не апошнія. Гэта сыстэма, створаная прэзыдэнтам, заточаная пад такія дзеяньні, свае, так бы мовіць, яйцы яна мае звычку дэманстраваць менавіта такі чынам.

Дарэчы, каму-нейкаму ў Беларусі гэта можа нават і спадабацца: а чаго – езьдзілі па ўсім сьвеце, распраналіся і думалі, што ўсё так і пройдзе? А тут ім ня там – распраналіся, дык тут вас дагала распрануць. Спадабалася? А нечага на бацьку прыгаць, ён у нас зь яйцамі і ў выпадку чаго....

Ну ня масавыя можа будуць такія ацэнкі. Але і не адзінкавыя.

Аднак усё ж да Талейрана. Беларуская ўлада сапраўды заўсёды найперш арыентуецца на ўласны народ, хаця і тут, ня выключана, яна пралічылася. Але я пра сьвет, пра рэгіён, пра Эўропу ды Расею.

Бо ёсьць дыктатуры і дыктатуры. Часам яны выклікаюць жах, нянавісьць сваёй халоднай бязьлітаснасьцю. Але тут іншае, гісторыя з фэмэнкамі выклікае да іх гвалтаўнікоў адно агіду. Гэта не мачо, гэты слабы мужчына зьдзекуецца з жаночага цела, збываючы ў гэтым глуме свае цяжкія комплексы.

Падобныя паводзіны выклікаюць ужо зусім іншае, па-за палітычнае стаўленьне.

Гэта як з Кадафі. Істотна стаўленьне да яго зьмянілі не расстрэлы пратэстоўцаў, а інфармацыя пра загад аб масавых гвалтаваньнях жанчын і нават раздачу віягры для выкананьня гэтага загаду.

Ці праўда тое было наконт Кадафі – Бог ведае, але пасьля такіх зьвестак да яго сталі ставіцца не як да жорсткага дыктатара, а як да шалёнай жывёлы.

А тут самі, ўласнаручна нізводзяць сябе да такога ўзроўню. І шырокая агульнаэўрапейская вядомасьць руху Femen гарантуе, што стаўленьне да беларускіх касталомаў будзе менавіта такім.

Козыр для Лукашэнкі?

Гэта я пра вынікі расейскіх выбараў. Калі ўрадавая партыя зь мінулых выбараў губляе добрую траціну галасоў – з пункту гледжаньня аўтарытарнага мысьленьня гэта ня проста параза, гэта катастрофа.

І не выклікае сумневу, што беларускія дзяржаўныя СМІ яшчэ доўга будуць тлумачыць беларусам, да чаго давяла расейскіх братоў тамтэйшая ўлада, у той час як айчынная ўлада... Словам, дзякуй, Аляксандар Рыгоравіч, за наша шчасьлівае дзяцінства. А таксама сталасьць і старасьць.

Аднак акрамя гэтай збольшага псыхалягічнай перавагі ёсьць і чыста практычна-палітычныя. Зразумела, гаворка не ідзе аб вяртаньні ельцынскіх часоў, калі лукашэнкаўскія сябры-камуністы фактычна кантралявалі Думу і яна была рэальным рычагом уплыву беларускага кіраўніка на расейскую палітыку. Няма таго, што раньш было, як пісаў клясык.

Але калі ў Думе мінулага скліканьня партыя Крамля мела канстытуцыйную большасьць і на бубненьне камуністычнай фракцыі расейскае кіраўніцтва магло проста не зьвяртаць увагі, то цяпер палітычная вага адвакатаў Лукашэнкі ўзрастае, проста ігнараваць іх можа ўжо і не атрымацца.

Варта адзначыць, што ўсе апазыцыйныя пераможцы нядзельных выбараў – і «Справедливая Россия», і ЛДПР, і КПРФ, па многіх пазыцыях бліжэй да Лукашэнкі, чым да Пуціна. Праўда, апошнім часам Жырыноўскі пры нагодзе адпускае на адрас афіцыйнага Менску даволі вострыя шпількі, але гэта выпадак, які адпавядае расейскай прымаўцы «милые бранятся – только тешатся».

У 2006 годзе Жырыноўскі ледзь не як афіцыйны прадстаўнік беларускага агітпрапу камэнтаваў у простым эфіры БТ вынікі прэзыдэнцкіх выбараў у Беларусі. Дамовяцца і цяпер, калі спатрэбіцца.

Але справа нават ня ў гэтым. Погляды новай думскай апазыцыі нават не такія ўжо і важныя, важна тое, што яна ёсьць, што яна набывае большую вагу, што ў Расеі зьяўляюцца новыя цэнтры калі не прыняцьця рашэньняў, то ўплыву на іх прыняцьце.

Гэта добра з пункту гледжаньня дэмакратыі. Але і з пункту гледжаньня замежных аўтарытарных рэжымаў, настолькі глыбока, як беларускі, уплішчаных у расейскую палітыку. Пра расейскі ўплыў на Беларусь, які асабліва ўзмацніўся апошнім часам, ня піша толькі лянівы. Аднак ён, прынамсі патэнцыйна, неаднабаковы. І чым больш на расейскім палітычным полі гульцоў і наагул прасторы, тым больш прасторы для гульні там у беларускага прэзыдэнта.

Ёсьць, зразумела, ва ўплыве расейскіх выбараў на Беларусь і іншыя аспэкты. Скажам, досьвед, пры ўсіх магчымых агаворках і ўдакладненьнях, значна большай, чым у Беларусі, дэмакратыі. Нягледзячы на ўсе «каруселі» і іншыя трукі, параўнаньні цяперашняй расейскай выбарчай сыстэмы з савецкай выглядаюць моцным перабольшаньнем – можа хто забыўся ці ня ведае, але ну не было такога ў савецкія часы, каб «кіруючая і накіроўваючая сіла савецкага грамадзтва» ледзьве нацягвала на выбарах 50%. У Расеі імітацыйная, маніпуляцыйная, але ўсё ж дэмакратыя, у Беларусі шчыры, адкрыты аўтарытарызм.

Але высновы з гэтага параўнаньня розныя людзі ў Беларусі могуць зрабіць розныя. Адны могуць натхніцца, маўляў, нават у Расеі, якая зусім ня ўзор дэмакратыі, яе ўсё ж больш, чым у Беларусі, і неяк дзіка Беларусі быць апошняй выспай старамоднага аўтарытарызму ў рэгіёне. Але іншымі, пераважна людзьмі ўлады, гэта можа быць успрынята як урок: зайграліся расейскія ўлады ў розныя маніпуляцыйныя тэхналёгіі, у партыі, у дэбаты, паспадзяваліся на непераможную моц тэлевізійнай «трубы» і атрымалі па пысе ад расейскага народу, лічы, амаль што згубілі ўладу. Як той казаў, выбары – занадта сур'ёзная справа, каб давяраць яе народу.

У прыватнасьці, хутчэй за ўсё на фоне вынікаў расейскіх думскіх выбараў пляны «Белай Русі» ператварыцца ў партыю так і застануцца плянамі: ад дабра дабра не шукаюць.

Ну а вяртаючыся да ўплыву выбараў на двухбаковыя дачыненьні, варта сказаць, што яго, зразумела, ня трэба перабольшваць. Рэальная ўлада ў Расеі застаецца ў тых, у каго і была, у сакавіку скончыцца тандэмакратыя, так што ў гэтым сэнсе вышэйшая ўлада ў РФ стане яшчэ больш маналітнай, чым была апошнія 4 гады. Так што для кіраўніка Беларусі вынікі расейскіх думскіх выбараў – гэта хіба казырная шасьцёрка, атрыманая перад даволі кепскай раздачай.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG