Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Зразумела, пра ўрокі можна казаць з вялікай доляй умоўнасьці – дзе Беларусь, а дзе Кіргізстан. Краіны, здаецца, настолькі розныя, што і аналёгіі бачыць у нечым неяк недарэчна. Тым больш у такой банальнай зьяве, як выбары. Вось калі б рэвалюцыя ...

У гэтым сэнсе многія беларусы натхняліся досьведам краінаў, таксама шмат у чым непадобных на іх бацькаўшчыну: Сэрбія, Грузія, Ўкраіна, Туніс, Эгіпет, Лібія – далей паўсюль. Ну і скіданьне Бакіева таксама выклікала пэўны, праўда, кароткатэрміновы энтузіязм, ўжо надта шурпатым быў аксаміт тамтэйшай леташняй рэвалюцыі. Аднак тое, што Бакіеў у рэшце знайшоў прытулак на гасьціннай беларускай зямлі, рабіла далёкую краіну Цэнтральнай Азіі неяк бліжэй.

Адзін з урокаў цяперашніх выбараў – як раз наконт Бакіева. Зразумела, партыя яшчэ ня скончаная, у прыватнасьці, бліжэйшым часам ня выключаныя акцыі пратэсту канкурэнтаў Атамбаева, якія не прызналі вынікі выбараў. Але папярэдне можна сказаць, што з прытулкам Бакіеву Лукашэнка пралічыўся. Ня тое, што даў прытулак уладару, які загадваў страляць у сваіх суайчыньнікаў – маральныя чыньнікі пакінем за дужкамі. Але летась у пострэвалюцыйным Кіргізстане прайшлі парлямэнцкія выбары, сёлета прэзыдэнцкія – і ніякіх прыкметаў вяртаньня Бакіева падчас іх не назіралася і блізка.

Палітычны ляндшафт там далёкі ад ідыліі, але былога прэзыдэнта з рахункаў сьпісалі, здаецца, ўсе. Менавіта таму ён стаў зручным «хлопчыкам для біцьця» - чым больш рыторыкі пра прошукі падступных бакіеўцаў, тым менш рэальнага ўплыву апальнага насельніка ўрадавага лецішча пад Менскам. Але ўрок бачыцца ня толькі ў гэтым. А ў тым, хто ў рэшце аказваецца наверсе ў выніку рэвалюцыйных падзеяў.

Вельмі часта ў развагах-марах-летуценьнях наконт будучыні пасьля Лукашэнкі жыхары блогасфэры, ў тым ліку і наведнікі нашага сайту, пішуць – ну вось дачакаемся, прыйдзем мы і ўжо тады... Далей малююцца карцінкі эўрапейскай, натаўскай і эўразьвязаўскай Беларусі, якая забыла лукашэнкаўскі пэрыяд, як начны кашмар. Але першае пытаньне, якое ўзьнікае з улікам досьведу таго ж Кіргізстану – а чаму прыйдзеце менавіта вы?

Калі калега Дубавец піша, што «рэжым – гэта Лукашэнка», гэта такая прыемная ілюзія. Зараз, зразумела, ёй можна сябе цешыць

Вось Атамбаеў – былы міністар прамысловасьці «крывавага дыктатара» Бакіева, потым прэм'ер-міністар «крывавага дыктатара». Потым, праўда, апазыцыянэр. Як і паўсюль. Як Саакашвілі быў міністрам юстыцыі ў Шэварнадзэ, Юшчанка і Цімашэнка – адпаведна прэм'ерам і віцэ-прэм'ерам у Кучмы, той жа Бакіеў – прэм'ерам у Акаева, многія правадыры лібійскай рэвалюцыі да яе пачатку -- вернымі паплечнікамі Кадафі. Такі час, відаць -- не Гавэлаў і Валэнсаў.

І яшчэ адзін момант: Атамбаеў – ня проста прарасейскі, але найбольш прарасейскі кандыдат з тых, хто рэальна прэтэндаваў учора на прэзыдэнцкую пасаду. Ну гэта можа і выпадковасьці, у рэшце эўрапейская альтэрнатыва для Кіргізстану нават тэарэтычна не выглядае актуальнай. Ды і Расея, хутчэй за ўсё, імкнулася паўплываць на выбар кіргізаў. А тое бязь Лукашэнкі яна пакіне Беларусь сваімі клопатамі.

І справа ня толькі ў расейскіх клопатах. Калі калега Дубавец піша, што «рэжым – гэта Лукашэнка», гэта такая прыемная ілюзія. Зараз, зразумела, ёй можна сябе цешыць. Але калі пасьля Лукашэнкі прыйдзе беларускі Атамбаеў, цешыць ёй сябе будзе значна складаней. Не, для захаваньня душэўнага спакою можна будзе патлумачыць усё прошукамі Крамля, гэта рэч надзейная. Пэўна дапаможа.

Іншая справа, што межы гэтай прарасейскасьці, як толькі чалавек займае вышэйшую пасаду, неяк дзіўным чынам сьціскаюцца. Падчас «аранжавай» рэвалюцыі ва Ўкраіне прыйшла ў галаву думка: самым вялікім расчараваньнем для Захаду будзе перамога Юшчанкі, самым вялікім расчараваньнем для Расеі – перамога Януковіча. Але і не спадзяваўся, што жыцьцё спраўдзіць абедзьве часткі паўжартаўлівага прагнозу.

Гэтак і прэзыдэнт Атамбаеў, насуперак спадзевам адных і страхам іншых, ня здасьць сваю краіну Расеі. Але кіргіскі досьвед сьведчыць пра тое, што рэвалюцыі ніколі ня спраўджваюць чаканьняў, якія спараджаюць.
Якое значэньне будзе мець гібель былога лідэра Лібійскай Джамахірыі? Ягоная сьмерць вельмі падобная на сьмерць румынскага дыктатара Нікалае Чаушэску – без суда і сьледзтва.

І матывы, магчыма, падобныя. На судзе Кадафі мог распавесьці шмат цікавага і пра некаторых цяперашніх лідэраў паўстанцаў – ягоных былых паплечнікаў, і пра заходніх партнэраў афіцыйнага Трыпалі на працягу дзесяцігодзьдзяў. Ну а мёртвыя маўчаць. А можа і сапраўды загінуў у перастрэлцы – вайна, ў тым ліку і грамадзянская, не маці родная.

Безумоўна, з гібельлю «льва пустыні» сілы старога рэжыму страцілі і
Безумоўна, з гібельлю «льва пустыні» сілы старога рэжыму страцілі і лідэра, і сьцяг.

лідэра, і сьцяг. Ніводзін са слупоў гэтага рэжыму і блізка ня мае таго аўтарытэту і палітычнай сілы, якую меў Кадафі.

Кадафізм у асобе яго стваральніка ўжо гарантавана ня вернецца.
Грамадзянская вайна скончылася. Па меншай меры гэтая вайна.
Хаця пакуль цяжка сказаць, які ўплыў на далейшую хаду падзеяў акажа сьмерць Кадафі.

Арышт і пакараньне сьмерцю Садама Хусэйна ў палітычным сэнсе мала што зьмянілі ў Іраку, бо на момант яго арышту ніводная палітычная сіла Іраку не натхнялася вобразам зрынутага дыктатара. Ні ўладам, ні ісламісцкаму супраціву, ні шыітам, ні сунітам Хусэйн быў непатрэбны.

У Лібіі сытуацыя не такая. Але падабенства будзе палягаць у тым, што
Пакуль жахлівы тыран быў жывы, рэвалюцыянэрам было не да супярэчнасьцяў паміж сабой.

постаць Кадафі кансалідавала ня толькі яго прыхільнікаў, але і праціўнікаў – пакуль жахлівы тыран быў жывы, рэвалюцыянэрам было не да супярэчнасьцяў паміж сабой, захоўвалася пагроза, што Кадафі вернецца і «станчыць над іх трупамі» незалежна ад іх палітычных поглядаў, як ён абяцаў.

Цяпер гарантавана ня вернецца, знойдзецца і каму станчыць над яго трупам.

Але скокі будуць нядоўгімі. Цяпер краіна належыць рэвалюцыянэрам, якія сталі ўладай, якой не пагражае рэванш. Аднак і ўся адказнасьць – на іх, на пагрозу рэваншу ўжо нічога ня сьпішаш. Тым большая імавернасьць, што менавіта гэта абвастрыць барацьбу за тую самую ўладу паміж самімі рэвалюцыянэрамі.

Але пры гэтым сьмерць Кадафі мае і сымбалічнае, і маральнае значэньне, і значэньне прыкладу.

Пасьля таго, як пад ціскам маніфэстантаў сышлі бэн Алі і Мубарак, што не ўратавала іх ад перасьледу, многія экспэрты адзначалі, што дыктатары
Лёс Кадафі паказвае, што рытарычная фігура - «да апошняй кроплі крыві» - не моўная прыгажосьць і не мэтафара.

сьвету зрабілі з гэтага кепскі для справы свабоды ўрок – што за ўладу трэба трымацца ўсімі сродкамі і да апошняга, так бы мовіць, да апошняй кроплі крыві. Але лёс Кадафі паказвае, што рытарычная фігура - «да апошняй кроплі крыві» - не моўная прыгажосьць і не мэтафара. Яно і сапраўды аказваецца да апошняй, і не праціўнікаў дыктатара, а яго самога. І зараз тым дэспатам, якія застаюцца на сваіх пасадах, давядзецца рабіць больш складанае параўнаньне паміж лёсам Мубарака і Кадафі. Перавага другога па меншай меры невідавочная.

Ну і сымбалічнае значэньне. Не заўсёды і ня ўсе нясуць адказнасьць за рэкі пралітай імі крыві, за бот на чалавечым твары. Мао і Сталін ціха і спакойна памерлі ў сваіх ложках. Але часам бывае і вось так, як сёньня ў Сірце.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG