Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Нягледзячы на тое, што да выбараў яшчэ больш за год, пераднавагодняя прэсавая канфэрэнцыя Аляксандра Лукашэнкі нагадвала перадвыбарчую. Часткова, так выглядае, сёньняшняе шоў было адказам на “прошукі Крамля” – на прэсавую канфэрэнцыю Дзьмітрыя Мядзьведзева для беларускіх журналістаў.


Сёньня напярэдадні гутаркі беларускі прэзыдэнт падкрэсьліў, што вось, маўляў, розных журналістаў запрасілі, і прэсавую канфэрэнцыю даем у прамым эфіры, без купюраў. Праўда, “Народную волю” і “Нашу ніву”, якія былі гасьцямі расейскага прэзыдэнта на сёньняшнюю сустрэчу з кіраўніком Беларусі не запрасілі, але так выглядае, што наагул галоўнай мэтай Аляксандра Лукашэнкі быў не адпор Крамля, а спроба праверыць уласны драйв.

Калі з безьлічы праблемаў, закранутых падчас пяцігадзіннай гутаркі, выдзяліць галоўнае, то гэта будзе хіба тэза пра непатрэбнасьць пераменаў.

Беларусь перажыла крызыс, народ быў абаронены дзякуючы жалезнай волі (здагадайцеся чыёй), мяняць нічога ня трэба. Адпаведна прагучаў адказ і на рахманыя намёкі журналістаў бізнэс-выданьняў наконт паскарэньня (ці наагул пачатку) эканамічных рэформаў і больш шырокай прыватызацыі. Не дачакаецеся! І наагул: прэзыдэнт – як народ, чаго народ захоча, тое прэзыдэнт і будзе рабіць.

Нягледзячы на тое, што кіраўнік дзяржавы надзвычай ажыўляўся, адказваючы на некаторыя пытаньні, агульнай танальнасьцю было заспакаеньне – ўсё ў парадку, ўсё нармальна, нават у навагоднюю ноч прэзыдэнт на варце, хоць і наеўся ён ўлады да ванітаў, але нікому яе не саступіць, хаця да выбараў ставіцца спакойна.

Хіба што расейская тэма прабівалася на працягу ўсёй прэсавай канфэрэнцыі крыўдамі і занепакоенасьцю: была прыгаданая і чэрвеньская малочная вайна, і тое, што цэны на газ у 2010 годзе падвышаюцца толькі для Беларусі, і расейскае алігархічнае кола, якому “на фіг” народ, і збалянсаваньне ўсходняга ўхілу заходнім, як адзін з галоўных урокаў 2009 году, ізноў было паўторана, што “беларусы – рускія са знакам якасьці”, што наўрад ці цешыць беларусаў і даспадобы рускім – “беларусам бяз знаку якасьці”.

Відаць, Расея малюецца Лукашенку як галоўны галаўны боль, галоўная пагроза ягоным плянам на 2011 год.
Але нават аддаючы належнае рытарычнай прыгажосьці расповяду пра тое, як ён уратаваў Беларусь ад крызысу, варта сказаць, што пэрспэктыва вымалёўвалася са шчыраваньняў Лукашэнкі зусім ня пэўная. Справа нават не ў рэалістычнасьці тых 500 даляраў заробку, ў рэшце рэштаў мала хто з палітыкаў, як Чэрчыль напачатку вайны, не абяцае “нічога, акрамя крыві, поту і сьлезаў”. Але бачаньня будучыні ў шматслоўных тлумачэньнях кіраўніка дзяржавы на мой погляд не хапала. І не таго нават, якое б спадабалася мне. Я чалавек маленькі. А хоць якога.

Лукашэнка, спрачаючыся з рэдактарам газэты “Белорусы и рынок” Вячаславам Хадасоўскім наконт рэформаў, сказаў, маўляў, паслухайце, пра што іншыя журналісты гавораць – пра тое, якая цяжкая нават тая лібэралізацыя, якая вам падаецца недастатковай. Тут можна заўважыць, што гаварылі тое дзяржаўныя журналісты, якія ведаюць, што гаварыць. Але гэтае веданьне вяртаецца ўладзе, ствараючы замкнёнае кола, якое эканаміст Леанід Злотнікаў калісьці трапна назваў пятлёй папулізму.

Лукашэнка, дарэчы, і сам пра гэта казаў, адзначаючы, што народ вырашыў, што можа жыць як у СССР. А хто яго, народ, у гэтым пераканаў?

Заявы Лукашэнкі гучалі, як сумесь кансэрватызму і паляўнічага азарту: мяняць нічога ня будзем, а раптам пашанцуе – крызыс там скончыцца, ці балянс паміж Расеяй і Эўропай новыя магчымасьці адкрые.

Хто ведае – можа і пашанцуе.

Усе рэвалюцыі 1989 году ва Ўсходняй Эўропе былі мірнымі і бяскроўнымі. Усе, акрамя адной – румынскай. У Румыніі скіданьне дыктатара суправаджалася сапраўднай, хаця і хуткаплыннай, грамадзянскай вайной з морам крыві.


Але яшчэ адно, і вельмі істотнае, адрозьненьне тычылася “мэханізму” румынскай рэвалюцыі. І гэты сцэнар важны для асэнсаваньня таго, што і як можа здарыцца.

У сэнсе менавіта мэханізму рэвалюцыі супрацьлегласьцю скіданьню Чаўшэску быў прыход да ўлады “Салідарнасьці” ў Польшчы. У 1980-м годзе зьявілася выразная, акрэсьленая апазыцыйная сіла, якая вяла змаганьне, якая за 9 гадоў зазнала спады і ўздымы, але ня страчвала сваёй акрэсьленасьці і нарэшце як такая масавая арганізаваная сіла і перамагла.

На піку папулярнасьці чальцом “Салідарнасьці” быў кожны чацьвёрты паляк. У іншых краінах апазыцыя да рэвалюцыі ня мела такой моцы, як “Салідарнасьць”, але ўсё ж існавала і ў момант “Х” рабілася цэнтрам кандэнсацыі, кіраўніком пратэсту, сілай, што вяла палітычнае змаганьне, якое ня зводзіцца да наўпроставага сілавога сутыкненьня. Таму, дарэчы, сутыкненьняў і не было, уладзе, прынамсі памяркоўнаму крылу ў ёй, было з кім дамаўляцца. І невыпадкова ў Польшчы, там, дзе апазыцыйная сіла была найбольш моцная і арганізаваная, пераход адбыўся ці не найбольш гладка – праз знакаміты “круглы стол”.

У Румыніі нічога падобнага не было нават у зародку. А калі ўзьнікала, то бязьлітасна вынішчалася – іншадумцы адпраўляліся ці за мяжу, ці
”Я павінен ісьці зь імі, я ж іх правадыр”.
А. Ледру-Рален
ў турму, ці на той сьвет. У Румыніі не было нічога падобнага ня тое што да “Салідарнасьці”, але нават да чэхаславацкай “Хартыі-77” – суцэльная пустыня. І у выніку сыстэма, фігуральна кажучы, выбухнула ўва ўсіх пунктах. Усе каналы выхаду пары былі абачліва закрытыя. І таму пара выплюхнула паўсюль.

Лякальныя хваляваньні ў правінцыйным горадзе Тымішаара, як лясны пажар, распаўсюдзіліся на ўсю краіну. І хто ж кіраваў гэтым выбухам народнай ярасьці? А ніхто па сутнасьці. Не, кіраўнікі знайшліся, але іх паводзіны дакладна адпавядалі крыху цынічнай формуле аднаго зь лідэраў францускай рэвалюцыі 1848 году Аляксандра Ледру-Ралена, які, убачыўшы рэвалюцыйны натоўп, сказаў сябрам: "Я павінен ісьці зь імі, я ж іх правадыр".

"Намэнклятура" на чале рэвалюцыі

Стыхія несла гэтых правадыроў, а не яны вялі яе. Ну і каго ж вынесла наверх? Зразумела каго. Самых спрытных, самых славалюбівых прадстаўнікоў таго ж самага рэжыму, на які была скіраваная ярасьць масаў. Контраэліта была вынішчаная, таму ў момант рэвалюцыйнага выбуху яна сфармавалася з таго, з чаго змагла сфармавацца – з уладнай эліты.

Дарэчы, ня выключана, што імклівы суд і неадкладны расстрэл дыктатара Чаўшэску тлумачыўся ня столькі маштабамі ягоных злачынстваў (хаця маштаб быў сапраўды бязьмежны), колькі перасьцярогай, што на нармальным судовым працэсе ён распавядзе шмат цікавага аб правадырах рэвалюцыі – сваіх учорашніх паплечніках і падначаленых. Ну а мёртвыя маўчаць.

З досьведу румынскай рэвалюцыі вынікае шмат урокаў. Ня тое, што запаяны з усіх бакоў кацёл абавязкова выбухне, але часам і выбухае. І мала тады нікому не падаецца. І запайшчыкам ці ня ў першую чаргу. Лёс Чаўшэску не спасьціг нікога зь ягоных калегаў – кіраўнікоў іншых камуністычных краінаў.

Зь іншага боку, такі сцэнар пераходу – ці ня самы кепскі з магчымых. Рэвалюцыя, калі надыходзіць яе час, адбываецца так ці інакш, нават без правадыроў і выразнай апазыцыі. А вось тое, што адбываецца потым, адбываецца так ці інакш у залежнасьці ад таго, з чым грамадзтва і яго эліты прыйшлі да рэвалюцыі. Калі з такім скарбам, як у Румыніі, то атрымліваецца ня надта, краіна хаця і ўступіла і ў НАТО, і ў Эўразьвяз, але застаецца ці ня самай праблемнай і беднай краінай рэгіёну. Рэха крывавай рэвалюцыі ня сьціхла дагэтуль.

Сваёй краіне такога лёсу не пажадаеш. Але і ўлада, якая запайвае кацёл, і стыхія, якая можа разарваць яго, наўрад ці палічацца з маімі пажаданьнямі.

20 гадоў таму пачалася рэвалюцыя ў Румыніі
пачакайце

No media source currently available

0:00 0:02:07 0:00

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG