Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Гледзячы на Брусэль


Тое, што многія польскія страхі ад ўступленьня ў ЭЗ ня спраўдзіліся, імклівы рост дабрабыту знайшлі адлюстраваньне ў зьмене стаўленьня палякаў да сяброўства ў Эўразьвязе, зафіксаваным у сацыялягічных апытаньнях.

Стаўленьне грамадзства да сяброўства Польшчы ў Эўразьвязе

2004

2007

2008

За

49%

80%

73%

Супраць

30%

10%

10%


Калі ў год уступленьня Польшчы ў Зьвяз за яго была толькі адносная, хаця і пераканаўчая большасьць, зараз станоўча ацэньвае сяброўства краіны ў Зьвязе большасьць абсалютная і пераважная. Большая, дарэчы, чым у Эўразьвязе ў сярэднім — па ўсіх 27 краінах сваім сяброўствам у Зьвязе задаволеныя 60% насельніцтва.

Пяцігадовае сяброўства Польшчы ў Эўразьвязе мяняе ня толькі польскую эканоміку, а але палітыку, а дакладней палітычную філязофію палякаў. Слухаючы сваіх польскіх суразмоўцаў, я ўвесь час зьвяртаў увагу на дзіўны і ў чымсьці нават камічны кантраст паміж Польшчай і Беларусьсю. Гаворачы наконт амаль любога пытаньня зьнешняй палітыкі, суразмоўцы абавязкова ўзгадвалі Брусэль. Прычым Брусэль не як нейкі цэнтар, адкуль паступаюць загады, а як пляцоўку, дзе трэба ўзгадняць важныя рашэньні. Справа ў тым, што зараз Брусэль — гэта і Варшава таксама, але ня толькі Варшава.

Пры гэтым, як шчыра прызнаваліся суразмоўцы, польскі інтарэс, польскі гарызонт зьнешняй палітыкі - гэта ўсё ж збольшага Эўропа. Што
Польскі гарызонт зьнешняй палітыкі - гэта ўсё ж збольшага Эўропа.
тычыцца глябальнай палітыкі, то тут Польшча глядзіць на сьвет у значнай ступені нямецкімі і францускімі, а таксама амэрыканскімі вачыма.

Ня тое, што “шматвэктарная” Беларусь — Расея, Вэнэсуэла, Кітай, Індыя, Судан, Лібія, Італія, Літва, Азэрбайджан, дзяржава глябальнага мысьленьня і глябальнай палітыкі. Гэткі Савецкі Саюз у мініятуры. Ці ў карыкатуры.

Што лепш - адказ залежыць, відаць, ад густу. Якія такія выйгрышы атрымлівае Беларусь ад гойсаньня яе няўрымсьлівага кіраўніка па ўсёй зямной кулі і ад яго бліскучага зьнешнепалітычнага блефу — пытаньне спрэчнае. Але размовы з польскімі калегамі даюць уяўленьне пра кансэнсусную культуру прыняцьця рашэньняў у Эўразьвязе.

Напрыклад, зараз польская дыпляматыя даволі шчыльна працуе з краінамі Магрыбу — Алжірам, Марокка, Тунісам. Чаму і навошта? Таму што менавіта на іх накіраваная француская ініцыятыва рэгіянальнага супрацоўніцтва. І каб атрымаць згоду Парыжу на польскую ініцыятыву Ўсходняга партнэрства, даводзіцца дагаджаць Францыі ў Паўночнай Афрыцы.

У гэтым, дарэчы, часткова палягае і тлумачэньне, чаму Эўропа з такім энтузіязмам падтрымала новую палітыку адносна Беларусі - калі мэханізм выпрацоўкі палітыкі настолькі складаны і патрабуе вялікай колькасьці «абменаў інтарэсаў», выразная палітыка, якая прадугледжвае рашучасьць і гатоўнасьць ахвяраваць эканамічнымі інтарэсамі, выглядае проста малаімавернай.

Але нечаканасьці бываюць ня толькі прыемнымі.

“Польшча — рэгіянальны, а не стратэгічны партнэр ЗША”


Цяпер польская палітычная кляса адзіная ў крыўдзе на ЗША за рашэньне прэзыдэнта Абамы скасаваць разьмяшчэньне ў Польшчы і Чэхіі элемэнтаў сыстэмы супрацьракетнай абароны.

Рэдактар польскай вэрсіі часопісу Newsweek Міхал Кацэвіч пракамэнтаваў сытуацыю афарызмам у стылі Віктара Чарнамырдзіна “Ад адміністрацыі Абамы невядома чаго чакаць. А калі робіцца вядома, то высьвятляецца, што гэта ня тое, чаго мы чакалі”.

Некаторыя радыкальныя аглядальнікі ўжо параўналі рашэньне амэрыканскай адміністрацыі з Мюнхэнскай дамовай 1938 году. Былы польскі пасол у Вашынгтоне і Бэрліне Януш Рэйтэр быў больш стрыманы. Паводле яго ідэя разьмясьціць на польскай тэрыторыі супрацьракеты была ў Польшчы непапулярнай (дарэчы, радар у Чэхіі быў яшчэ больш непапулярным), але рашэньне Абамы было ўспрынята не з палёгкай, а з крыўдай на тое высакамерые, зь якім яно было зробленае.

Ветэран дыпляматыі ставіцца да гэтага па-філязоўску. Паводле яго насамрэч амэрыканцы заўсёды былі цяжкімі партнэрамі, гэта даўно
Амэрыканцы заўсёды былі цяжкімі партнэрамі.
ведалі краіны Заходняй Эўропы, зараз гэта пачынаюць разумець і палякі.

Рэакцыяй на скасаваньне супрацьракетнага праекту стала заява міністра замежных справаў Польшчы Радаслава Сікорскага, што “Польшча – не стратэгічны, а рэгіянальны партнэр ЗША”.

Мне гэта чамусьці нагадала знакамітую фразу Лукашэнкі пра тое, як беларусы будуць кідацца пад натаўскія танкі, калі тыя пойдуць праз Беларусь на Маскву. У падтэксьце гэтага вобразу — зразумелы працяг, а вось калі нейкія талібы ці ісламісты прыйдуць у Казахстан, Кіргістан ці Таджыкістан, то аб гэтым хай галава баліць у гэтых краінаў і у Расеі, Беларусь — рэгіянальны партнэр.


Польскія салдаты ваююць і гінуць у Іраку і ў Аўганістане, абедзьве вайны ў краіне непапулярныя, так што сэнс словаў міністра Сікорскага можа палягаць у тым, што гэтыя кантынгэнты будуць адтуль выведзеныя. Хаця наўрад ці. Нягледзячы на ўсе крыўды на ЗША , ў Польшчы ўсе разумеюць, што толькі яны — канчатковая гарантыя польскай бясьпекі, гарантыя ў тым ліку і ядзерная.

“Нас у Эўропе ніхто не чакае”


Вяртаючыся з Варшавы, ў цягніку думаў пра тое, якія непадобныя, але пры гэтым і падобныя суседнія краіны — Беларусь і Польшча. Узяць хаця б беларускае звыклае “нас у Эўропе ніхто не чакае”. Дык у пэўным сэнсе нікога не чакаюць.

Дарадца польскага прэзыдэнта ў міжнародных справах Марыюш Хандзьлік распавёў беларускім журналістам, што напачатку 90-х гадоў Эўразьвяз не хацеў нават весьці размову пра далучэньне да яго Польшчы, маўляў, ну там Мальту ці Эстонію мы яшчэ прыняць можам, а Польшчу — пра што вы гаворыце? Але ж пераканалі, давялі, прайшлі цяжкі і балючы шлях рэформаў і занялі “свой пачэсны пасад між народамі”, кажучы словамі беларускага клясіка.

Праўда, калі глядзець на вынікі апытаньняў, то Беларусь чакаюць і сапраўды ня надта.

Стаўленьне да пашырэньня Эўразьвязу

За

Супраць

Польшча

72

11

Нямеччына

31

54

ЭЗ у цэлым

42

38


Але так выглядае, што галоўнае – не чаканьне тых, хто прымае, а жаданьне тых, хто хоча быць прынятым. “Грукайце і адчыняць вам” – сказана ў Пісаньні.

У свой час архітэктар польскіх рэфармаў Лешак Бальцаровіч прыгадваў нямецкі выраз “польская праца”, які азначаў працу, мякка кажучы, ня самую лепшую. Бальцаровіч ня скардзіўся, не патрабаваў, каб немцы зьмянілі свае выслоўе, а казаў – мы павінны гэта зьмяніць і мы гэта зьменім. І зараз у Нямеччыне тое вызначэньне адмерла само сабой, бо польская праца стала добрай працай.

Наўрад ці Беларусь паўторыць шлях Польшчы крок у крок, па меншай меры паводле прагнозаў польскіх экспэртаў у палітыцы і эканоміцы ён будзе істотна іншым.

Але як і польскі шлях, ён можа быць толькі шляхам з царства мрояў і казак у царства рэальнасьці.

Польскі дзёньнік. Частка 1
Польскі дзёньнік. Частка 2
Польскі дзёньнік. Частка 3
Польскі дзёньнік. Частка 4

Эўразьвяз: польскія страхі і бонусы







Як пачуваецца Польшча ў Эўразьвязе? Чаго баяліся найбольш перад уступленьнем і як яно выйшла?


Быў вялікі страх, што адкрыцьцё рынку, скасаваньне мытнай мяжы прывядзе да катастрофы польскай сельскай гаспадаркі, краіну захлынуць танныя заходнеэўрапейскія прадукты, немцы скупяць зямлю і польскаму фэрмерству прыйдзе канец. І гэтыя перасьцярогі мелі выразнае палітычнае вымярэньне. Адзін з лідэраў Сялянскай партыі Яраслаў Камінскі распавёў, як шмат згубіла тады партыя, адстойваючы далучэньне да Эўразьвязу, ідучы насуперак агульным настроям свайго электарату.

Магчыма, палякі былі б гатовыя пайсьці на такія ахвяры, бо для іх далучэньне да Эўразьвязу было цывілізацыйным выбарам, які даражэй за грошы. У рэшце рэшт ня ўся ж Польшча ў вёсцы жыве.

Але замест ахвяры атрымаўся прыз – даволі рэдкая зьява ў польскай гісторыі.

Хто ў выніку выйграў ад далучэньня да Эўразьвязу найбольш – дык гэта менавіта польскія фэрмеры. Іх даходы ня зьменшыліся , а ўзрасьлі, прычым палову гэтых даходаў складаюць выплаты ў агульнаэўрапейскіх фондаў.

Выйграла ад Эўразьвязу і польская сельская гаспадарка як галіна: калі да 2004 году сальда гандлю сельгаспрадуктамі з краінамі Эўразьвязу было ў Польшчы адмоўным, дык пасьля ўступленьня стала станоўчым. Фігуральна кажучы, не Зьвяз заваліў Польшчу прадуктамі, а Польшча – Зьвяз.

Чаму так атрымалася? Ну, адно з тлумачэньняў палягае ў тым, што сельская гаспадарка - самая зарэгуляваная галіна эўрапейскай
Не Зьвяз заваліў Польшчу прадуктамі, а Польшча – Зьвяз.
гаспадаркі, палова ўсяго супольнага бюджэту Зьвязу ідзе на яе падтрымку. У гэтым сэнсе добрыя паказьнікі сельскай гаспадаркі той ці іншай краіны - вынік ня толькі (а можа і ня столькі) эфэктыўнасьці працы фэрмэраў, колькі эфэктыўнасьці працы яе чыноўнікаў па выбіваньні з Брусэлю аграрных датацыяў. Ну, у гэтым сэнсе польскія чыноўнікі як мінімум паказалі сябе даволі эфэктыўнымі.

Але, зразумела, ня толькі яны. Усё ж польская сельская гаспадарка ўжывае менш хіміі, прадукты смачнейшыя, па меншай меры для саміх палякаў, так што выцісканьня з рынку айчыннай прадукцыі не адбылося.

Яшчэ адна перасьцярога таксама мела палітычную подбіўку. Як распавёў рэдактар часопісу Politika Марэк Астроўскі перад уступленьнем у Эўразьвяз быў страх, што калі адкрыюцца межы, немцы з памежжа пачнуць купляць нерухомасьць у заходняй Польшчы, нямецкі капітал возьме рэгіён пад кантроль. Ну а паколькі абставіны, пры якіх Польшча атрымала свае заходнія землі, агульнавядомыя, то ўяўленьне малявала ня самыя прыгожыя карціны.

І што ж атрымалася ў выніку? З дакладнасьцю да наадварот – польская экспансія на ўсход Нямеччыны. Справа ў тым, што гэты рэгіён Нямеччыны – даволі дэпрэсіўны, шмат людзей, асабліва моладзі, даўно з'ехалі адтуль у заходнія рэгіёны краіны. І зараз на іх месца
Эўразьвяз – гэта ня так страшна.
прыяжджаюць палякі. Дом у нямецкім горадзе на мяжы з Польшчай каштуе столькі ж, колькі аднапакаёўка ў Шчэцыне. У выніку шмат палякаў, у тым ліку і моладзі, жывуць у Нямеччыне і ездзяць на працу ў Польшчу.

Гэтыя эпізоды сьведчаць пра тое, што, так бы мовіць, Эўразьвяз – гэта ня так страшна, што многія страхі і забабоны аказваюцца цалкам марнымі, што краіна, якая далучаецца да Зьвязу, атрымлівае цалкам нечаканыя бонусы.

Але калі паглядзець у цэлым – гэта былі адзінкавыя прарывы ці агульная тэндэнцыя, які агульны вынік?

Што дало Польшчы сяброўства ў Эўразьвязе?


На макраўзроўні бонусы ад эўраінтэграцыі аказваюцца таксама даволі пераканаўчымі. Супрацоўнік урадавага камітэту эўраінтэграцыі Ігнацій Немчыцкі азнаёміў беларускіх журналістаў з некаторымі лічбамі.

Тэмпы росту ВУП у Польшчы і ў краінах ЭЗ сярэднім

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

Польшча

1.4

3.9

5.3

3.6

6.2

6.6

4.5

Эўразьвя

1.2

1.2

2.3

1.8

2.9

2.7

0.7


Як бачым, польская эканоміка дэманструе добрую дынаміку, тэмпы яе росту пасьля ўступленьня ў Эўразьвяз ня зьнізіліся, польская эканоміка разьвіваецца хутчэй, чым Зьвяз у сярэднім.

Лічба ў апошнім слупку, а таксама дадзеныя па 2009 году сьведчаць пра ўнікальную з’яву – Польша пацярпела ад крызысу хіба не найменш за ўсе краіны Эўразьвязу, яе эканоміка пачувае сябе лепш за эканомікі як краінаў Заходняй Эўропы, гэтак і такіх краінаў, як Літва і Латвія.

Паводле польскіх экспэртаў польская эканоміка была менш з’арыентаваная на экспарт, а больш на ўнутраны попыт. Калі экспартныя
Польша пацярпела ад крызысу хіба не найменш за ўсе краіны Эўразьвязу.
магчымасьці ва ўсім сьвеце драматычна скараціліся, Польшчу страсло менш, чым арыентаваных на экспарт усходняэўрапейскіх “драконаў”.

З 2003 году па 2008 год удвая ( з 20% да 10%) у Польшчы скарацілася беспарацоўе. Прычым размова ідзе пра людзей, якія маюць і знайшлі працу ў самой Польшчы. Шмат народу – каля двух мільёнаў – працуюць за мяжой, пераважна ў Велікабрытаніі, Нямеччыне і Ірляндыі. Гэта з аднаго боку з'ява неабавязкова кепская, а з другога боку, з улікам колькасьці насельніцтва паказчык сувымерны з беларускай працоўнай эміграцыяй.

Пра тое, як сяброўства ў Эўразьвязе мяняе грамадзкую думку і палітычную філязофію палякаў – заўтра.

Польскі дзёньнік. Частка 1
Польскі дзёньнік. Частка 2
Польскі дзёньнік. Частка 3

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG