Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Беларусь – ужо не савецкая, яшчэ не свая


Севярын Квяткоўскі

«Ай, ну што там гэны ваш Менск – абы што: ні гісторыі, ні сваёй мовы, ні помнікаў архітэктуры, сталіншчына ў цэнтры ды спальныя раёны па баках.

Сапраўдная Беларусь у нас – у Малым Жамярышчы. Калярытныя дзяды, бабулі, мова ў іх засталася сакавітая, традыцыі памятаюць. А за пяцьдзясят кілямэтраў – Горадня, дзе столькі гістарычных помнікаў захавалася!».

Вось так, калі сьцісла, можна абазначыць пазыцыю «менскаскептыкаў». Назву вёскі ці гораду можна зьмяніць на іншую, але сутнасьць застанецца тая самая: Менск без аблічча, без традыцыі, без выразнай сутнасьці.

Некалькі гадоў таму я курыраваў фотаконкурс, дзе аматарам прапаноўвалі дасылаць здымкі ў рубрыкі «Людзі Беларусі» і «Краіна Беларусь». У першай пераважалі партрэты вясковых старых, а ў другім – храмы і паўразбураныя шляхецкія сядзібы. Сучаснасьці – мінімум.

Іншымі словамі: «Беларусь – гэта ня мы, гэта дзесьці там. За горадам і ў мінуўшчыне».

Vadzim Prakopčyk піша пра чужароднасьць гарадзкога чалавека на вёсцы, і пра праблему для мясцовага чалавека, калі побач селяцца людзі з гораду, уцекачы з мэгаполісу:

«Гарадзкі чалавек на вёсцы – гэта ў прынцыпе навалач. Але ёга, расейска-ангельскія крэмзаньні на дошках і тамтам – гэта ўжо рэальна праблема для тутэйшага чалавека».

Магчыма, аўтар мае на ўвазе, што панаехалыя зь Менску не прыўносяць нічога беларускага – «ёга, расейска-ангельскія крэмзаньні на дошках і тамтам».

А калі б «крэмзаньні» былі беларуска-ангельскія, а замест тамтаму была дуда? Думаю, многія бывалі ў сытуацыі, калі замілавана слухалі натуральную беларускую гаворку мясцовых вяскоўцаў, а калі пачыналі казаць сваёй літаратурнай беларускай мовай, чулі ў адказ рэзкі пераход на трасянку – на «гарадзкі язык». Бо ня свой.

Хочам мы таго, ці не, але ідзе незваротны працэс, калі аўтэнтыка сыходзіць разам зь вясковымі старымі. У асягальнай будучыні на вёсцы будуць жыць работнікі буйных прыватных фэрмаў і сфэры агратурызму. І, вядома, панаехалыя з гарадоў.

Менск – гэта плавільны кацёл, дзе абсалютная большасьць жыхароў альбо прыежджыя, альбо дзеці-унукі-праўнукі тых, хто прыехаў пасьля вайны. Усё тое асаблівае аўтэнтычнае, што прывозілася ў галовах, трапляла на пераплаўку савецка-расейскага ўзору.

І толькі дзесьці з 1980-х, на мой погляд, паступова пачала зьяўляцца новая – урбаністычная – адметнасьць і непаўторнасьць менчукоў.

Магчыма, калі-небудзь адбудзецца дэцэнтралізацыя Беларусі. Менск спыніць сваю ролю пупа краіны. Наваградак, Нясьвіж ці Глыбокае стануцца ўнівэрсытэцкімі гарадамі. Горадня – культурнай сталіцай, а Гомель – ІТ-цэнтрам. І новая сучасная беларуская ідэнтычнасьць раўнамерна разыдзецца па ўсёй Беларусі.

Новыя гаспадары пааднаўляюць сотні закінутых шляхецкіх сядзібаў. З храмаў і замкаў прыбяруць шклопакеты, і адрэстаўруюць іх па ўсіх правілах. А ў вымерлых вёсак будуць створаныя турыстычныя асяродкі.

А менчукі ў N-ым пакаленьні ня будуць адчуваць сябе, як цяпер, нейкай субэтнічнай меншасьцю ў сваім горадзе, як і жыхары іншых буйных гарадоў.

І ў саміх гарадах будуць абіраць сабе кіраўніцтва зь мясцовых людзей, якія будуць ставіцца да гораду не як да рабочага аб'екту, а як да свайго дому.

А пакуль Беларусь – гэта музэй руінаў, у рэштках якіх мы шукаем знакі, на якія можна абаперціся ў сваім канструяваньні ўласнай будучыні.

Сёньня Менск – гэта самы галоўны адбітак Беларусі. Краіны-катла, зь якога выплаўляецца штосьці новае. Ужо не зусім савецкае, але яшчэ не да канца сваё.

Глядзець камэнтары (4)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG