Лінкі ўнівэрсальнага доступу

logo-print

Юры Дракахруст

Архіў

Юры Дракахруст

Юры Дракахруст

Неабходнасьць занадта часта аптымізаваць братэрства спараджае моцнае падазрэньне, што магчыма справа не ў няўдалых папярэдніх аптымізацыях, а ў самім братэрстве.

«Ды які такі газавы канфлікт, няма ніякага канфлікту, ёсьць шурпатасьці, працоўныя моманты ў адносінах гаспадарчых суб’ектаў, усё гэта паклёп ворагаў нашай братэрскай інтэграцыі» — запэўнівалі шаноўную публіку са старонак дзяржаўных газэтаў і на сваіх сайтах прыдворныя палітолягі. Пры гэтым каронным аргумэнтам было тое, што прэзыдэнт Лукашэнка на гэты конт не выказваўся, значыць, ніякага міждзяржаўнага канфлікту няма.

Адмаўляць відавочнае — місія, можа, і ганаровая, але цяжкая.

Адмаўляць відавочнае — місія, можа, і ганаровая, але цяжкая. Аўторкавыя заявы прэзыдэнта, зробленыя падчас гутаркі з генэральным сакратаром «саюзнай дзяржавы» РБ і РФ Рыгорам Рапотам, робяць гэтую місію немагчымай.

Кіраўнік Беларусі абрынуўся на дарагога саюзьніка з рэзкімі і разнастайнымі абвінавачваньнямі, ён прыгадаў Маскве ўсё — і шматмесячную спрэчку аб газавых цэнах, і скарачэньне паставак нафты, і абмежаваньні на імпарт у РФ прадуктаў харчаваньня. Усе гэтыя крокі расейскіх уладаў Лукашэнка расцаніў, як ціск на Беларусь.

Гэта яшчэ не вызначэньне «тэрарызм на вышэйшым узроўні», як прэзыдэнт Беларусі расцаніў ў лютым 2004 года спыненьне паставак расейскага газу, але і ня вельмі далёка ад таго. Па меншай меры, на найвышэйшым узроўні заяўлена, што канфлікт міждзяржаўны і ня ўчора распачаты.

Пры гэтым Лукашэнка не абмежаваўся скаргамі спадару Рапоту. У чэрвені 2009 году ў адказ на «малочную вайну» Лукашэнка прыгразіў перагледзець абавязацельствы Беларусі ў рамках ваенна-палітычнага саюзу АДКБ. Зараз пагроза тычылася іншага любімага інтэграцыйнага стварэньня Крамля — Эўразійскага эканамічнага саюзу: «Тое, што я сказаў, ні ў якім разе не азначае, што мы будзем у нейкім пляне згортваць інтэграцыйныя праекты, але свой удзел у гэтых праектах мы будзем аптымізаваць. Я даў такое распараджэньне ўраду і адміністрацыі прэзыдэнта. Мы зараз вельмі ўважліва аналізуем наш удзел, перш за ўсё, у Эўразійскім эканамічным саюзе. Калі так будзе працягвацца — навошта нам там трымаць кучу чыноўнікаў? Па-мойму, ужо каля тысячы ў так званым ўрадзе ў ЭАЭС. І які вынік? Навошта плаціць грошы на ўтрыманьне ў Маскве высокаклясных спэцыялістаў? Мы лепшых туды аддалі. Мы ім знойдзем працу тут, а тое, што там будуць прымацца рашэньні, мы зь імі пагодзімся, таму што іх практычна няма. Мы парушаем ўсё, пра што дамовіліся ».

Такая вось формула аптымізацыі братэрства ў стылі героя Ільфа і Пятрова — у мяне не будзе грошай, у вас не будзе крэслаў, у сэнсе вашага ўлюбёнага праекту славянскага яднаньня пад эгідай белага цара. Усё тая ж апісаная раней «дыпляматыя скандалу». І пытаньне варта задаваць ня чаму ён пачаўся, а чаму ён не пачаўся значна раней. А і праўда чаму?

У дзень галасаваньня на парлямэнцкіх выбарах Лукашэнка на выбарчым участку паведаміў аб сваёй тэлефоннай размове з Уладзімерам Пуціным і заявіў, што газавая спрэчка будзе вырашаная на працягу двух дзён. Сьмелая заява ў дачыненьні да канфлікту, які не вырашалася восем месяцаў. 12 верасьня ў панядзелак А. Лукашэнка даў даручэньне першаму віцэ-прэм’еру Уладзімеру Сямашку канчаткова вырашыць пытаньне... ізноў жа на працягу двух дзён. Ну ня будзем прыдзірацца — дзень туды, дзень сюды. Але з тых часоў прайшло ня два дні, а тыдзень. Пагадненьня, як можна здагадацца, так і няма.

У публікі можа скласьціся ўражаньне, што кагосьці спрытна «кінулі».

Наўрад ці заявы Лукашэнкі 11 і 12 верасьня пра двухдзённы дэдлайн былі чыстым блефам. Блеф яму зусім не чужы, але блеф, які выкрываецца праз два дні, пакідае нясмачны прысмак. У публікі можа скласьціся ўражаньне, што кагосьці спрытна «кінулі». Па-братэрску так. Ці што нехта нешта ня так зразумеў. Што ў двухбаковых адносінах бывала і ня раз. Але паўтор ўсё роўна непрыемны.

Іншымі словамі, перад 11 верасьня з размовы з Пуціным Лукашэнка, хутчэй за ўсё, вынес цьвёрдую ўпэўненасьць, што пытаньне вырашанае, і ён можа казаць пра гэта публічна. Ну а пазьней аказалася, што ўсё не так проста. У выніку пытаньне так і ня вырашанае, а прэстыж зьлёгку падмочаны. Такія рэчы патрабуюць адказу, які і быў дадзены ў гутарцы са спадаром Рапотам.

У прынцыпе, гэтага тлумачэньня цалкам дастаткова. Але можна прывесьці і некалькі дадатковых, па якіх Крамлю будзе ўдвая няпроста адмахнуцца ад прэтэнзій саюзьніка.

Беларускі спартыўны чыноўнік, які пранёс расейскі сьцяг на адкрыцьці Параалімпіяды ў Рыё, выклікаў прыліў сымпатыяў да Беларусі ў Расеі. Сымпатыяў той самай пуцінскай большасьці, якое так ярка прадэманстравала сябе на апошніх выбарах у Думу. Сымпатыяў, ўзмоцненых расейскім агітпрапам.

І тут правадыр гэтых самых любімых беларусаў паведамляе, што іх вельмі моцна крыўдзяць, зь імі не лічацца. Яны гонар Расеі адстаялі, а іх крыўдзяць. І хто — расейскае начальства. Упс. Непрыгожа неяк атрымліваецца. І непрыгожа з самага што ні на ёсьць рускага дзяржаўнага пункту гледжаньня. Чаму добрага чалавека пакрыўдзілі?

Словам, проста так не адмахнесься, не скажаш, што надта шмат Лукашэнка хоча і што расейская казна не гумавая.

Ну і зусім ужо ускосны матыў — выбары ў Беларусі прайшлі ў сэнсе дэмакратычных стандартаў вельмі так сабе, але гледзячы з чым параўноўваць. Вось у Расеі на думскіх выбарах наогул ні адзін непракрамлёўскі апазыцыянэр не прайшоў, а ў Беларусі — цэлых два. Павінен жа Захад гэта квітненьне дэмакратыі неяк адзначыць?

Наогул дык не павінен. Але можа. А тут яшчэ вельмі своечасова місія МВФ прыехала. Таксама як бы нічога не павінная. Але таксама можа.

Словам, асаблівасьці сытуацыі дэманструюць, што на Маскве сьвет клінам не сышоўся. Ці не ўвесь прынамсі. Што надае дадатковую ўпэўненасьць у нападкам на яе.

Паіранізаваўшы спачатку над калегамі з прыдворнага цэху, павінен і сам пакаяцца. У папярэднім артыкуле «У агародзе — танны газ, а ў Кіеве — Макей», даверыўшыся інфармацыі «Коммерсанта», я крыху пагарачыўся, палічыўшы, што канфлікт вычарпаны. На самай справе, як бачым, якраз цяпер ён уваходзіць у самую вострую фазу.

Беларусь занадта моцна пакуль залежыць ад Расеі і занадта слаба зьвязаная з Захадам, каб зьдзейсьніць круты паварот.

Але ці азначае гэта, што гэта разрыў, што адносіны назаўсёды атручаныя і ніколі не будуць ранейшымі? Не, не азначае. Вядома, усё калісьці адбываецца ў першы раз, але Беларусь занадта моцна пакуль залежыць ад Расеі і занадта слаба зьвязаная з Захадам, каб зьдзейсьніць круты паварот. І н выйдзе Беларусь з ЭАЭС, ну можа адклічуць пару чальцоў Эўразійскай камісіі, потым вернуць на месца. І прыйдуць да нейкага кампрамісу, магчыма, менш выгаднага Беларусі, чым хацелася б.

Чарговы цыкл праклёнаў-абдымкаў. Колькі разоў такое было.

Іншая рэч, што, як гаварыў Гегель, колькасьць пераходзіць у якасьць. Неабходнасьць занадта часта аптымізаваць братэрства спараджае моцнае падазрэньне, што магчыма справа не ў няўдалых папярэдніх аптымізацыях, а ў самім братэрстве.

Перадрук з парталу TUT. BY

Юры Дракахруст

Юры Дракахруст

Палітычная канструкцыя ўсё ж мяняецца. Хай нават гаворка ідзе і пра эўрарамонт «пятага кола».

На першы погляд, выбары ў палату прадстаўнікоў шостага скліканьня не прынесьлі ніякіх нечаканасьцяў. Грамадзкага ўздыму ў краіне, нягледзячы на гнятлівае эканамічнае становішча, не назіралася, крызісу ўлады — таксама. Ну і з чаго выбарам быць не такімі, як раней? Пры гэтым у орган улады, рэальныя паўнамоцтвы і значэньне якога ня надта зразумелыя. Навошта яшчэ і парлямэнт, калі ёсьць прэзыдэнт? Нейкае такое «пятае кола» у вазку айчыннай дзяржаўнай улады.

Але ўсё ж пара сюжэтаў заслугоўвае ўвагі.

Першы — гэта абраньне дэпутатамі, дакладней, дэпутаткамі, дзьвюх апазыцыянэрак — Алены Анісім і Ганны Канапацкой. Ну, апазыцыянэрка уласна адна Канапацкая. Але і Анісім — прадстаўніца незалежнай грамадзкай арганізацыі, якая нярэдка крытыкуе дзяржаўную палітыку.

Не настолькі важна ці адбылося фактычна прызначэньне іх дэпутаткамі — насамрэч важней тое, што яны там апынуліся.

Зразумела, што абедзьве яны надвор’я ў палаце ня зробяць і нават прынцыпова ня зьменяць. Але ў палаце прадстаўнікоў цяперашняга скліканьня не было і такіх. І ў папярэдняга скліканьня — не было. А цяпер будуць. Ужо не настолькі важна ці была настольки магутнай іх народная падтрымка, што ўлада нічога не магла з гэтым зрабіць, ці адбылося фактычна прызначэньне іх дэпутаткамі — насамрэч важней тое, што яны там апынуліся.

Чаму ў палату прадстаўнікоў прапусьцілі менавіта Ганну Канапацкую, якая ішла па адной акрузе з экс-кандыдатам у прэзыдэнты Тацянай Караткевіч? Вядомасьць экс-кандыдата была несувымерна вышэйшая, чым яе пакуль мала каму вядомай канкурэнткі. Палітычная пазыцыя Аб’яднанай грамадзянскай партыі больш рашучая і апазыцыйная, чым кираванай Караткевіч кампаніі «Гавары праўду».

Можна, вядома, убачыць у гэтым загадкавую прыхамаць народнага волевыяўленьня. А можна і палітычны разьлік.

Пасьля мінулых выбараў Караткевіч не павіншавала Аляксандра Лукашэнку з перамогай.

Пасьля мінулых выбараў Караткевіч не павіншавала Аляксандра Лукашэнку з перамогай. Сяргей Гайдукевіч і Мікалай Улаховіч павіншавалі, а яна — не. Паток праклёнаў ў яе адрас, абвінавачваньняў у прыкормленасьци уладай ад гэтага кроку ня абмялеў, але сама ўлада, так бы мовіць, затаіла ў душы некаторую крыўду. Да таго ж немаленькі працэнт галасоў, якія набрала ў мінулым годзе Караткевіч (па дадзеных незалежных апытаньняў — дык і вельмі немаленькі) у выпадку яе трапляньня ў парлямэнт рабіў яе патэнцыйна небясьпечнай фігурай. Не цяпер, зразумела, а ў будучыні.

Ну і нарэшце намаганьні калегаў з апазыцыі па дыскрэдытацыі «Гавары праўду» зрабілі сваю справу. У вачах немалой колькасьці і беларускай публікі, і заходніх палітыкаў Караткевіч і Андрэй Дзьмітрыеў — як бы не зусім апазыцыя. Або зусім не апазыцыя.

Ну і вось апынулася б у парлямэнце, скажам, Караткевіч. Бяды не здарылася б, але клопату ўладзе дадалося б. А ў чым выйгрыш? Ну некаторы быў бы. Але размовы пра фэйкавую, прыкормленую апазыцыю гэты выйгрыш некалькі паменшылі б.

А так усё прыгожа. Апазыцыйнасьць АГП выклікае сумневы ў вельмі нешматлікіх. Геапалітычныя памкненьні партыі адназначныя. АГП — ледзь не самая ўплывовая і актыўная апазыцыйная партыя. Яна ў парлямэнце прадстаўленая. Якія пытаньні?

Пры гэтым наносіцца ўдар па Караткевіч, па яе папулярнасьці і палітычных пэрспэктывах. Якая такая папулярнасьць — прайграла нікому не вядомай таксама апазыцыянэрцы? Не чыноўніку, ня стаўленіку ўлады, што можна было б патлумачыць фальсыфікацыямі. Можна і ў дадзеным выпадку, але прагучыць менш пераканаўча.

Абраньне Канапацкай безумоўна ўзмацніць разлад у апазыцыі.

Абраньне Канапацкай безумоўна ўзмацніць разлад у апазыцыі. Што цяпер Караткевіч рабіць — аспрэчваць абраньне канкурэнткі і тым самым губляць сябе? Яна ўжо заявіла, што ня будзе гэтага рабіць, але цяпер абвінавачваньні ў фэйкавасьці, у тым, што ўлада правяла за ручку ў палату прадстаўнікоў зручнага ёй прадстаўніка апазыцыі, «Гавары праўду» зможа вярнуць яе рашучым крытыкам з АГП. Ну а ўлада за гэтым высьвятленьнем адносінаў будзе з задавальненьнем назіраць.

Абраньне Канапацкай можа прывесьці і да зьмены кіраўніцтва АГП. Анатоль Лябедзька стаіць на чале партыі ўжо вельмі даўно. Роўнай яму па палітычным вазе і досьведу фігуры ў партыі не праглядаецца. А тут у яе шэрагах апынецца дэпутат парлямэнту. Ну так, зразумела, якога парлямэнту, але вось Лябедзька ніякага не дэпутат. Праблема «зьмены варты» ў партыі можа ўзьнікнуць, што наўрад ці яе ўзмоцніць.

Для замежжа прысутнасьць у парлямэнце нават аднаго прадстаўніка выразнай, бясспрэчнай апазыцыі моцна паўплывае на ацэнкі.

Ну і для замежжа прысутнасьць у парлямэнце нават аднаго прадстаўніка выразнай, бясспрэчнай апазыцыі моцна паўплывае на ацэнкі. Раней назіральнікі АБСЭ, адзначаючы прагрэс у правядзеньні выбараў, казалі пра рэчы ўскосныя і працэдурныя. Цяпер гаворка ідзе пра іншы вынік — было нуль апазыцыянэраў, стала адна. Ці нават дзьве.

Прагрэс, прама скажам, сьціплы, але ў параўнаньні з чым і з кім? Вось, напрыклад, Азэрбайджан, таксама ўдзельнік праграмы ЭЗ «Усходняе партнэрства», дэпутаты азэрбайджанскага парлямэнту засядаюць і ў Парлямэнцкай асамблеі Рады Эўропы, і ў парлямэнцкай асамблеі таго самага «Партнэрства». Пры гэтым апазыцыя тыпу АГП у азэрбайджанскім парлямэнце не прадстаўленая ўвогуле, нуль такіх дэпутатаў. Прадстаўленыя партыі накшталт беларускай ЛДП, калі праводзіць аналёгію.

А ў беларускім парлямэнце АГП цяпер прадстаўленая будзе. Дык чаму ж беларускаму парлямэнту, дзе апазыцыя ёсьць, ня даць таго ж, што мае азэрбайджанскі, дзе апазыцыі няма?

Варта адзначыць, што рашэньне аб гэтым будуць прымаць не назіральнікі АБСЭ, а палітыкі краінаў ЭЗ. Пра тое, што ў іх ёсьць розныя думкі на гэты конт, сьведчаць розныя падзеі. Напрыклад, нядаўна Беларусь наведаў віцэ-сьпікер Сэйму Польшчы Рышард Тэрлецкі. Ён апынуўся першым за шмат гадоў высокім прадстаўніком парлямэнту вядучай заходняй краіны, які сустрэўся з кіраўніцтвам палаты прадстаўнікоў. І гэта з тым, дзе апазыцыі не было. Ну а ў новым будзе.

Зразумела, ніхто ні ў Эўропе, ні ў ЗША, знаходзячыся ў цьвёрдым розуме і пры памяці, ня прыме і Нацыянальны сход Беларусі новага скліканьня за паўнавартасны парлямэнт. Але ізаляцыя можа быць аслабленая і сустрэчы, такія як сустрэча з Тэрлецкім, могуць стаць рэгулярнымі, могуць запрасіць Нацыянальны сход у парлямэнцкую асамблею «Ўсходняга партнэрства».

Рэчы гэта больш прэстыжныя, чым практычныя, але і прэстыж — не апошняя рэч ў міжнароднай палітыцы.

Прэстыж — не апошняя рэч ў міжнароднай палітыцы.

А беларускім уладам насамрэч большага і ня трэба. Надта самастойны і прызнаны ў Эўропе парлямэнт — гэта пэўная пагроза, а раптам галава закружыцца і дэпутаты і праўда падумаюць, што яны і ёсьць ўлада? А ўдзел у рознага роду міжпарлямэнцкіх вячорках — гэта ў самы раз. Ніякага іншага прызнаньня, уласнага кажучы, і не існуе.

Яшчэ адзін цікавы вынік цяперашніх выбараў — прыкметнае павелічэньне ў дэпутацкім корпусе «партыйнай праслойкі». У цяперашнім парлямэнце ўсяго 5 камуністаў і адзін прадстаўнік Рэспубліканскай партыі працы і справядлівасьці (РППС). У ізноў абраным чальцоў КПБ будзе 8, адзін дэпутат ад ЛДП, адна, як ужо было сказана, з АГП, і яшчэ 8 — ад Патрыятычнай партыі (ПП) і РППС. Агулам 18 — рост «партыйнай праслойкі», так бы мовіць, у тры разы.

Беларуская ўлада не гатовая пайсьці шляхам Расеі і Казахстану.

Ну можа народ выбраў, можа, партыі так неймаверна нарасьцілі сваю моц і папулярнасьць. Можа і так. Але можна меркаваць, што гэта — вынік, скажам так, палітычнага мадэляваньня. Беларуская ўлада не гатовая пайсьці шляхам Расеі і Казахстану, дзе, па-першае, ўтвораныя афіцыйныя «партыі ўлады», а па-другое, аўтарытарная сыстэма ў куды большай ступені маніпуляцыйная. КПРФ і ЛДПР ня кідаюць выклік Крамлю, але ўсё ж яны ня чыстыя марыянэткі Крамля.

Але чаму б не паспрабаваць?

Вядома, нечаканасьцяў ўладзе не хочацца. Але тут даводзіцца выбіраць з двух ліхаў. Паслухмянасьць цяперашняга парлямэнту — рэч прыемная, але ў сьвеце Бог ведае, што робіцца, а любоў да начальства паводле абавязку службы ня вельмі надзейная, калі што здарыцца. Ну а чаму б і не паэкспэрымэнтаваць, не набраць нейкіх іншых людзей, не надаць сыстэме нейкую дадатковую гнуткасьць?

Праўда, рызыкоўны любы выбар. У 1993 годзе тагачасны прэм’ер Вячаслаў Кебіч таксама думаў, што зможа кіраваць цалкам ляяльным яму старшынём камісіі па барацьбе з карупцыяй Аляксандрам Лукашэнкам. А вось як яно атрымалася ў выніку.

Палата прадстаўнікоў 2016 году — не Вярхоўны Савет 1993 году, так што рызыка невялікая. Але важна адзначыць, што палітычная канструкцыя ўсё ж мяняецца. Хай нават гаворка ідзе і пра эўрарамонт «пятага кола».

Перадрук з парталу TUT.BY

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG