Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Архіў

Юры Дракахруст.

Юры Дракахруст.

Бурлівыя спрэчкі ўзьнікаюць у нацыянальным сэгмэнце Сеціва ўвесь час, можна прыгадаць некалькі зусім сьвежых: рэкляма Mark Formelle, якую крытыкі закляймілі як сэксісцкую, стаўленьне да катастрофы расейскага самалёта, на якім загінуў хор Аляксандрава, дыскусія пра беларусаў і ліцьвінаў, палеміка, ці добра жыць у Беларусі?

Бурлівыя спрэчкі ўзьнікаюць у нацыянальным сэгмэнце Сеціва ўвесь час, можна прыгадаць некалькі зусім сьвежых: рэкляма Mark Formelle, якую крытыкі закляймілі як сэксісцкую, стаўленьне да катастрофы расейскага самалёта, на якім загінуў хор Аляксандрава, дыскусія пра беларусаў і ліцьвінаў, палеміка, ці добра жыць у Беларусі?

Ці ёсьць нешта агульнае ў гэтых спрэчках, «канапавых войнах», халіварах (сьвятых войнах), як іх называюць на інтэрнэт-слэнгу? Чаму гэтыя, а ня іншыя тэмы выклікаюць такія выбухі эмоцыяў, жарсьцяў?

Цікава: іх выклікае не палітыка, як такая. Нейкае нават важнае кадравае прызначэньне ніякіх дэбатаў не выклікае, кіно з Колем Лукашэнкам — выклікае. Чаму?

Людзей найперш цікавіць іх матэрыяльнае жыцьцё? Ну і так, і не. Зараз беларусы жывуць цяжка. Але зьніжэньне рэальных даходаў само па сабе — хіба тэма для спрэчак?

І гэта не адно ў Беларусі ня тэма. Колішні прэзыдэнт ЗША Ліндан Джонсан казаў з уласьцівым яму грубаватым тэхаскім гумарам: прамаўляць пра эканоміку — як мачыцца сабе ў бот, вам цёпла, а вашым слухачам абыякава.

Наўпрост пра эканоміку — так, абыякава. Неабыякава — пра мараль, пра справядлівасьць, пра тое, што вось тыя зарабляюць несправядліва, а мы...

А таксама пра чужых і сваіх, пра «нас» і «іх». Чужым можа быць і сусед па пад’езьдзе. Але звычайна ўсё ж людзі на пэўнай сацыяльнай дыстанцыі, але на ня надта вялікай.

Вось у той жа дыскусіі пра загіблы расейскі самалёт некаторыя адзначалі, што той хор Аляксандрава ляцеў у Сырыю, дзе расейская авіяцыя бамбавала Алепа. Праўда бамбавала. Камусьці, напэўна, было шкада ахвяраў тых бамбаваньняў, для некага яны — тэрарысты альбо непазьбежныя выдаткі правай справы. Аднак ці спарадзіла тое бамбаваньне само па сабе спрэчку ў Байнэце? Не. Надта далёка. Як той казаў, жывучы на могілках, усіх не аплачаш.

Вось расейцы ў адрозьненьні ад сырыйцаў — свае-чужыя. Таму і жарсьці. Адсюль і вечныя спрэчкі, якія то зьнікаюць, то ўспыхваюць пра Беларусь-Белоруссию. Ну ўсё ж, здавалася б, ужо сказана і пераказана, даказана і абвергнута. Але эмоцыі немагчыма ні даказаць, ні абвергнуць.

Гэта як тэрмомэтар. І недарэчныя заўвагі — ну што ўжо пра такую лухту спрачацца? Тэмпэратура грамадзкай думкі — не лухта. І не сьвядомы выбар. Ну індывідуальна — сьвядомы. Кожны сам вырашае, удзельнічаць яму ў тым ці іншым халівары. Але што робіцца тэмай «канапавай вайны», а што не — гэта не вырашае ніхто індывідуальна.

Не, я ведаю пра «фабрыкі троляў». Але не выглядае, што ўсе ці нават пераважная большасьць «войнаў» у Байнэце спараджаюцца нейкімі адмысловымі тролямі. Не выключаю, што нейкія тролі могуць спрабаваць выклікаць халівар. Але ці заўсёды іх высілкі маюць плён?

Вось спытаў у «Трайным удары» двух высокіх прафэсіяналаў у інфармацыйнай сфэры — галоўных рэдактараў TUT.BY Марыну Золатаву і Эўрарадыё Віктара Малішэўскага: ці часта яны здольныя прадказаць, якая тэма, навіна, які сюжэт спародзіць халівар, выкліча жарсьці? Адказ калегаў — не.

Пры гэтым цікавасьць да той ці іншай навіны, як «клікабельнасьць» у інтэрнэце — далёка не заўсёды паказьнік таго, што яна выкліча спрэчкі і жарсьці. Бываюць рэчы цікавыя, важныя, значныя, якія ніякіх асаблівых эмоцыяў не выклікаюць.

Ёсьць і яшчэ адно цікавае пытаньне: спрэчкі ў Байнэце — гэта тое самае, што спрэчкі ў Беларусі? Так, ахоп інтэрнэтам у Беларусі даволі шырокі. Але ці азначае гэта, што Байнэт і яго жарсьці адлюстроўваюць жарсьці грамадзтва? «Сарафаннае радыё», гутаркі ў працоўнай сталоўцы, за сяброўскім сталом, у цырульні, у транспарце, наагул паўсюль, дзе людзі камунікуюць адзін з адным — гэта ўсё так ці інакш выплюхваецца, выліваецца ў Байнэт? Праўда?

Прыгадваецца рэакцыя інтэлігентных людзей майго кола ў чэрвені 1994 году: «Ды хто за яго галасаваў? Нікога ня ведаю». Сёлета мы ўсе мелі задавальненьне чуць тое самае пытаньне ў далёкай (нібыта) Амэрыцы — ды хто за яго галасаваў?

Ну ў 1994 годзе ў Беларусі інтэрнэту не было, у сучаснай Амэрыцы Трамп кожны свой крок апісваў у Твітэры. Чытаў жа яго нехта, тая самая «маўклівая большасьць», якая прынамсі карыстаецца Твітэрам, а ня толькі ад суседзяў і сяброў даведваецца, што і як у краіне робіцца.

Дык вось вяртаючыся да Байнэту. Гэта безумоўна люстэрка грамадзтва. Хаця б таму, што іншага, такога ўцямнага, няма. Што гаворыць бабулька з суседкамі ў беларускай вёсцы на прызьбе каля сваёй хаты, пра што размаўляе рабацяга з МТЗ у піўной зь сябрамі і калегамі, пра што спрачаюцца чыноўнікі на высокіх і ня надта пасадах — пра гэта пра ўсё можна даведацца ў Байнэце? Чамусьці здаецца, што не. А дзе даведацца, пра што яны ўсе гавораць, спрачаюцца, размаўляюць?

Тут нават калі б была ў краіне сацыялёгія (з чым вялікія праблемы), то адказ быў бы неадназначны. Апытаньні могуць вымяраць ацэнкі, меркаваньні, яны не вымяраюць інтэнсіўнасьць, моц пачуцьцяў. 5%, якія, наагул кажучы, за нешта, чым супраць, але ў прынцыпе ім тое абыякава, і 5% гатовых за гэтае нешта пакласьці жыцьцё — гэта насамрэч вельмі розныя лічбы.

Ну, некаторым насельнікам, вэтэранам тых інтэрнэт-халівараў, блізкая трактоўка вельмі пыхлівая — што там народ думае, пра што спрачаецца, гэта ня мае значэньня. Хто яго чуе? І навошта? Вось мы гаворым — гэта vox populi і ёсьць. Мы эліта, мы за ўвесь populi і фармулюем.

Ну не пазбаўлена рацыі. Хаця вызначэньне, хто эліта, а хто не — працэс не аднабаковы. Эліта — гэта ўсё ж тыя, каго элітай лічаць астатнія.

Да таго ж мы ўсё ж пра «канапавыя войны», пра спрэчкі, пра жарсьці. Ну так — нейкія разумныя людзі могуць сфармуляваць нешта разумнейшае за іншых. Але эмоцыі, пачуцьці — у гэтым людзі роўныя. Выклікае эмоцыі нешта ў адных — у «эліты», а калі ў іншых — па формуле Джонсана? І з чаго тады вынікае, што гэтае нешта важнае, «гарачае» для ўсіх?

Байнэт — зразумела люстэрка. Але досыць скрыўленае. Шкада, што іншага няма. Ды і абмяркоўваем мы гэта — дзе? Ну ў Байнэце ж і абмяркоўваем.

Рашэньне беларускіх уладаў увесьці пяцідзённы бязьвізавы рэжым для грамадзянаў 80 краінаў — рэдкая зьява ў беларускім жыцьці, якая паляпшае сытуацыю зь любога пункту гледжаньня, якую ўхваліць і адэпт улады, і яе гарачы праціўнік, і той, хто за Расею, і той, хто за Эўропу.

З апошнім зразумела: «Беларусь — у Эўропу» можа пакуль і ня поўнай меры атрымліваецца, але дык хай хоць Эўропа ў Беларусь. Але і той беларус, што за Расею, ён жа ўсё ж беларус — не чужая яму Эўропа. Як і расейцу, дарэчы. У прынцыпе. Зараз час такі — канфлікт. А ў беларусаў дык ніякага канфлікту і няма. Як сказаў пад Новы Год Лукашэнка «нашы гарады набываюць сапраўднае эўрапейскае аблічча». Усё ж ідэал, узор — там.

Не, пры жаданьні дык можна і пабурчэць. 150 эўра, якія да апошняга часу каштавала віза ў Беларусь прынамсі для эўрапейцаў, на дарозе не валяюцца. І МЗС і адпаведна дзяржаўнаму скрабу яны, зразумела, былі ня лішнія. Але па ідэі гэтая страта будзе скампэнсаваная пашырэньнем патоку турыстаў, іх пакупкамі, іх расходамі, іх попытам. Жыцьцё пакажа, дарэчы. Можа і не. Бо няпроста пралічыць: страта відавочная, кампэнсацыя — ускосная.

Але рашэньне ўладаў наўрад ці скалькуляванае да цэнта — ў ім ёсьць пэўная рызыка, але прынятае яно хутчэй з палітычных меркаваньняў. Дзеля таго самага «эўрапейскага аблічча». Жэст добрай волі.

Расея вось такога кроку не зрабіла. А напэўна і яна магла б. Да 2014 году дык напэўна. Ну а зараз там нават крэвэткі з братэрскай Беларусі.
Цікава адзначыць, што рашэньне аб пяцідзённым бязьвізавым рэжыме ў Беларусь няўлоўным чынам, само сабой, узводзіць мяжу Беларусі з Расеяй. Не для беларусаў (і адпаведна не для расейцаў), але для замежнікаў — так. У Беларусь на 5 дзён бяз візы — калі ласка. Але не праз Беларусь у Расею. І нават не ў Беларусь з Расеі. З Варшавы, Лёндану, Прагі — адкуль заўгодна, толькі не з Масквы.

Хаця і другая частка грамадзтва таксама можа і пабурчэць: а чаму толькі на 5 дзён, а чаму толькі ў адным пункце краіны, у аэрапорце «Менск-2»? Дарэчы, з 1 студзеня сёлета зьнізілі цану і платных візаў для тых жа эўрапейцаў.

А чаму для іх наагул не скасавалі — не на 5 дзён, а на любы тэрмін? Нагадвае спрэчку 2015 году — а чаму толькі вызваленьне палітвязьняў, а не яшчэ і свабодныя выбары? Адказ просты — ня хоча. Неяк так. Вось аўтар гэтых радкоў хоча, а Лукашэнка — не.

Але Беларусь без палітвязьняў лепш, чым зь імі. Можна ж і так паглядзець. Хаця і сапраўды яшчэ і са свабоднымі выбарамі лепшай была б. На нечы погляд. Як і наагул бязь візаў для грамадзянаў ЭЗ.

Краіны Цэнтральнай Эўропы, калі яшчэ не былі чальцамі ЭЗ, так і зрабілі. Але іх туды і запрашалі, і самі яны хацелі. І нацыі ў цэлым, і іх палітычныя эліты хацелі. А ў Беларусі прынамсі ня ўсе, ня цалкам.

Адсюль і рашэньне такое, якое прынятае. Асьцярожнае.
Стандартная абвестка ў мэтро — «Асьцярожна, дзьверы зачыняюцца». А беларусы ва ўсім схільныя да асьцярожнасьці — зачыняюцца дзьверы, адчыняюцца.
Хаця рашэньне, здаецца, усіх задавальняе. А на ўсялякі выпадак. Абы вайны не было.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG