Лінкі ўнівэрсальнага доступу

logo-print

Юры Дракахруст

Чацьвер 23 люты 2017

Архіў

Літаральна на працягу некалькіх гадзінаў 11 лютага вядомы ўкраінскі пісьменьнік Сяргей Жадан атрымаў спачатку патрабаваньне пакінуць Беларусь і штамп у пашпарт аб забароне на ўезд у РБ на нявызначаны час, а затым, бліжэй да вечара, патрабаваньне і забарона былі ануляваныя.

Вось што распавёў сам пісьменьнік пра свае нягоды: «Каля двух начы да мяне ў гатэльны нумар наляцеў міліцэйскі патруль — сурʼёзны і засяроджаны. Нічога не тлумачачы, даставілі ў пастарунак, пачалі прабіваць па базе, нічога не знайшлі. Патэлефанавалі ў КДБ. Там ім параілі ехаць у іншае аддзяленьне. У Ленінскім зноў прабівалі па базе, нарэшце, патлумачылі — аказваецца, мне яшчэ ў 2015-м забаронены ўезд на тэрыторыю Расейскай Фэдэрацыі з фармулёўкай „за датычнасьць да тэрарыстычнай дзейнасьці“. А паколькі Беларусь і Казахстан знаходзяцца з РФ у адной візавай зоне (не пашанцавала), то забарона аўтаматычна пераходзіць і да Беларусі з Казахстанам. ».

Забарона на ўезд аднаму з самых яркіх сучасных украінскіх літаратараў выклікала асуджэньне ў многіх: у каго — бо пісьменьнік украінскі, у каго — таму што гаворка ішла пра талент сусьветнай велічыні, у каго — таму што Беларусь тут выступіла выканаўцам волі іншай краіны.

Наогул кажучы, любая краіна мае права адмовіць ва ўезьдзе да сябе любому замежніку без тлумачэньня прычынаў. Але ў сытуацыі з Жаданам выклікалі пытаньні некаторыя канкрэтныя абставіны рашэньня ўладаў.

Сытуацыя была б таксама вельмі гнятлівай, але па меншай меры празрыстай, калі б яму сапраўды было адмоўлена ва ўезьдзе. Падчас нядаўняй «вялікай размовы» прэзыдэнт Лукашэнка распавядаў аб сумесных беларуска-расійскіх сьпісах неўяздных на тэрыторыю абедзьвюх дзяржаваў.

А ці было імя Сяргея Жадана ў стоп-лісьце ў момант, калі ён перасек беларускую мяжу?

Але Сяргей Жадан прыляцеў у Менск і перасек мяжу без якіх-небудзь праблемаў, ніякіх прэтэнзіяў беларускія памежнікі да яго не прадʼяўлялі. А ці была яго прозьвішча ў стоп-лісьце на момант яго прылёту? Магло, вядома, і так быць, што памежнікі прагледзелі, а потым міліцыянты праявілі пільнасьць. Усяляк у жыцьці бывае. Але ня часта.

Па словах Жадана ўжо ў аддзяленьні яму патлумачылі, што ён у стоп-лісьце — з 2015 года. Між тым пісьменьнік двойчы ў 2015 годзе публічна выступаў у Менску — у лютым . Дык а як жа забарона?

Нарэшце, для чаго і чаму прадстаўнікі беларускіх праваахоўных органаў удаваліся ў тлумачэньні з замежнікам? Адмова з меркаваньняў дзяржаўнай бясьпекі — адказ унівэрсальны, неабходны і дастатковы.

А прагучала: я — не я, хата не мая, мы да Вас з усёй душой, але рускія Вас не жадаюць, крыўдуйце на іх.

Гэтыя дэталі не вельмі ўкладваюцца ў тлумачэньне — суровы закон, але гэта закон. А ці быў закон? А ці было імя Сяргея Жадана ў стоп-лісьце ў момант, калі ён перасек беларускую мяжу? А ці не потым яно ў ім зьявілася, прычым раптоўна?

А ці не было яго раптоўнае ўзьнікненьне ў сьпісе вынікам чыіхсьці намаганьняў, прычым, як, магчыма, нейкіх беларускіх чыноўнікаў, так і замежных?

Навошта? Ну ці мала навошта. Асоба вядомая, ва Украіне дык вельмі вядомая. Адбываліся і адбудуцца ўсякія падзеі, якія прама ці ўскосна ўплываюць на беларуска-расейскія адносіны — перамовы па газе, увядзеньне «безвіза». Хоць справа нават не ў канкрэтных сюжэтах, а ў агульным канфліктным кантэксьце двухбаковых адносінаў. Скандал з забаронай на ўезд у Беларусь вядомаму чалавеку цалкам можна выкарыстаць як інструмэнт для таго, каб дамагчыся перавагаў у гэтым канфлікце.

Так што малюначак непахіснага закона неяк затуманьваецца і робіцца больш падобным на палітычную інтрыгу і спробу дыскрэдытацыі.

Але туманнай ён выглядаў з самага пачатку. Закон у Беларусі — гэта беларускі закон. Ну і абавязковая міжнародная дамова. А сумесны сьпіс неўяздных — гэта хіба менавіта абавязковая дамова?

У Беларусі са свайго боку таксама ёсьць пажаданьне — каб Расея не будавала памежнай зоны

Наконт неўяздных — ня ведаю, але наконт невыяздных прыгадваецца, што некалькі гадоў таму прадстаўнікі апазыцыі, якім быў забаронены выезд з Беларусі, спакойна езьдзілі за мяжу праз Маскву. Мяркуючы па ўсім, высокія дамоўныя бакі разумеюць свае абавязацельствы ў гэтым пытаньні дыялектычна, зыходзячы з уласных нацыянальных інтарэсаў і меркаваньняў.

Гэтая двухсэнсоўнасьць закладзеная ў існых формах інтэграцыі. Аляксандр Лукашэнка ў час «вялікага размовы» мімаходзь згадаў гэтую праблему, калі, кажучы пра расейскае рашэньні стварыць памежныя зоны, сказаў аб адзінай візавай прасторы.

Сапраўды, калі б такая прастора была, то сумесны стоп-ліст быў бы сапраўды законам для ўсіх краін-удзельніц, як гэта мае месца, скажам, у Шэнгене: адзіная віза — адзіны стоп-ліст.

Але ж Беларусь ня надта ў гэтым зацікаўленая, прычым па зразумелых прычынах. Гэта пытаньне сувэрэнітэту, прычым сувэрэнітэту невялікай краіны, якая знаходзіцца ў саюзе з велізарнай, якая мае да таго ж спэцыфічную палітычную культуру. Яшчэ ў 90-х Расія дамагалася ў саюзе з Беларусьсю, каб ахова агульнай мяжы была агульнай, каб у Берасьці побач з беларускім памежнікам стаяў расейскі. Фармальна кажучы, для адзінай візавай прасторы гэта неабавязкова, але чамусьці здаецца, што ў беларуска-расейскім саюзе гэта аказалася б абавязковым.

Але ў любым выпадку пакуль гэтай радасьці (або гора — ужо тут каму як) няма. А калі няма, то і сумеснага стоп-ліста як непарушнага, абавязковага закону няма. Ёсьць пажаданьні бакоў, часам настойлівыя. Якія іншы бок, зыходзячы са сваіх інтарэсаў, можа ў тым ці іншым канкрэтным выпадку і ня задаволіць.

Хтосьці хацеў, каб Беларусь паказала, прызнала, што «ведае сваё месца». Ну яна і паказала

Вось у сытуацыі з Жаданам так і атрымалася. І тыя ў беларускай уладзе, хто дамогся ануляваньня забароны на ўезд для пісьменьніка, апэлявалі, мяркуючы па ўсім, менавіта да гэтай асаблівасьці двухбаковых адносінаў. Ёсьць пажаданьне паважаных саюзьнікаў Беларусі. Аднак у яе ёсьць свае сувэрэнныя меркаваньні. Так бывае.

Ну і прырода гэтых меркаваньняў зразумелая. Калі ўключэньне Жадана ў стоп-ліст было маланкавай інтрыгай, якая і прывяла да забароны, то на інтрыгу бывае і контрудар — ануляваньне той перавагі, якую расейскі партнэр па няпростых перамовах мог атрымаць у выніку інтрыгі.

Ну і нарэшце варта прагадаць, што Аляксандр Лукашэнка тлумачыў стварэньне Расеяй пагранічных зонаў як «крыж на ўсіх дамоўленасьцях». Калі гэта так, то чаму Беларусь у сваю чаргу павінная іх няўхільна выконваць, чаму, напрыклад, не можа на пагадненьні аб сумесным стоп-лісьце паставіць нават не крыж, а крыжык — ў канкрэтнай справе Жадана?

У Расеі ёсьць пажаданьне, каб Беларусь не пускала да сябе Жадана? У Беларусі са свайго боку таксама ёсьць пажаданьне — каб Расея не будавала памежнай зоны. І адмова ў выкананьні першага пажаданьня — напамін пра тое, што другое таксама не выкананае.

Няўдача інтрыгі — гэта не нічыя. Хтосьці хацеў, каб Беларусь паказала, прызнала, што «ведае сваё месца». Ну яна і паказала. Толькі не тое, якое ёй прапанавалі арганізатары інтрыгі. А «пачэсны пасад між народамі», кажучы словамі клясыка. Ну можа, не так ужо ўзьнёсла, але не ганебны па меншай меры.

Перадрук з парталу TUT.BY

Юры Дракахруст

Юры Дракахруст

Адказам Лукашэнкі на пытаньне пра стасункі з Расеяй стаў займальны сюжэт дыснэеўскага мульціка, разыграны на фоне крамлёўскіх вежаў.

Выступленьне прэзыдэнта было гэткім жа яркім, які доўгім. Россып афарызмаў, вал эмоцыяў, фэхтаваньне з апанэнтамі (праўда, ня зь «пятай калёны», але не будзем прыдзірацца) - словам, амаль як у дні, калі Аляксандр Лукашэнка «дзіцем стаў прэзыдэнтам».

І пытаньні, якія задаюць беларусы сабе і ўладзе, збольшага прагучалі. Але замест вечнага пытаньня «што рабіць» прэзыдэнт адказваў, як правіла, на таксама важнае, але іншае пытаньне - «хто вінаваты».

Асабліва яскрава гэта выявілася, калі Лукашэнка выкладаў сваё бачаньне бягучага няпростага стану адносінаў з Расеяй. Некаторыя чакалі, што будзе ўрачыста абвешчана аб нейкім кардынальным, лёсавызначальным павароце ў адносінах з усходнім суседам-саюзьнікам.

І акрамя сэнсацый цалкам хапала агульнага кантэксту двухбаковых адносінаў для трывог і роздумаў.

Рашэньне Расеі аб стварэньні памежных зонаў, інфармацыйныя ўкіды аб намеры Беларусі выйсьці з АДКБ і ЭАЭС падагравалі гэтыя чаканьні. Але і акрамя сэнсацый цалкам хапала агульнага кантэксту двухбаковых адносінаў для трывог і роздумаў.

І што ж было сказана? Што шэф ФСБ Бортнікаў самавольна стварыў гэтыя самыя памежныя зоны ў парушэньне саюзных дамоўленасьцяў, што віцэ-прэм'ер РФ Дварковіч (неназваны) вешае на Беларусь несправядлівы доўг за газ, што «Газпром» цягне свае алігархічныя лапы да кашалька беларусаў. Ну а кіраўнік Рассельгаснагляду Данкверт - наогул пачвара і месца яму ў беларускай турме.

Пры гэтым дыялёгі Лукашэнкі з Пуціным у перакладзе беларускага прэзыдэнта нагадвалі дыснэеўскі мульцік «Том і Джэры», дзе роля недарэкі Тома, якога вечна пабівае зух Джэры, выконваў гаспадар Крамля.

Словам, маскоўскі цар баяраў сваіх распусьціў, робяць, што хочуць, царскай волі ў Расеі няма, ёсьць толькі карысьлівыя інтарэсы вялікіх і малых чыноўнікаў.

Асаблівы кантраст з заявамі Лукашэнкі, што ўсе дзеяньні беларускага міністра замежных спраў Уладзіміра Макея - гэта дзеяньні прэзыдэнта, а зьнешняя палітыка Беларусі - гэта зьнешняя палітыка прэзыдэнта.

А можа і дзеяньні таго ж Данквэрта - таксама палітыка прэзыдэнта, толькі расейскага? Калі так, то каго ж тады варта саджаць?

Расповеды пра добрага Пуціна, дрэнных расейскіх алігархаў і сквапны «Газпром» нядрэнна ішлі на публіку ў нулявых гадах. На беларускую, ды і на расейскую таксама. Нават яшчэ ў 2010 годзе ішлі.

Зусім ня факт, што такія тлумачэньні так ужо пераканаўчыя для расейцаў.

А вось пасьля Крыму... Зусім ня факт, што такія тлумачэньні так ужо пераканаўчыя для расейцаў. Па-першае, адкуль яны пра гэта даведаюцца? Цяперашняе расейскае тэлебачаньне вельмінепадобнае да таго, якое было ў нулявыя. А, па-другое, а адкуль вынікае, што расейцы павераць у вобраз слабака ў Крамлі, якім іх частуе Лукашэнка? Гэта тыя славутыя 86% павераць? Ну, шчасьлівы той, хто верыць.

Але цікавей - а як наконт беларусаў? Магчыма, яны нават павераць у расповедыпра свавольнікаў Бортнікава і Дварковіча і злыдня Данкверта. Але газавы канфлікт цягнецца ўжо больш за год, нафтавы - больш за паўгода, скандал зь непрыездам Лукашэнкі на саміты ЭАЭС і АДКБ - нядаўні, але не вырашаны да гэтага часу. А тут яшчэ і мяжа на замку. Ну пакуль не на замку. Але да таго ідзе.

Добра, прымем, што рускі цар - слабак, баяры яго сваволіць. Хай так і ёсьць. І якія практычныя высновы вынікаюць з гэтага? І што будзе далей?

Было сказана, чаго не будзе. Беларусь ня будзе выходзіць ні зь якіх інтэграцыйных утварэньняў з Расеяй, Беларусь прыме ў гэтым годзе сумесныя вучэньні з расейскімі войскамі, гэтыя вучэньні ніякай небясьпекі для Беларусі ў сабе не заключаюць. Прынамсі апошняе бясспрэчна цешыць. Астатняе - каму як, ёсьць розныя меркаваньні.

Заява, што Беларусь застанецца ва ўсіх інтэграцыйных утварэньнях, ніяк не адказвае на пытаньне, а як жа ў іх будуць далей ісьці справы.

Але заява, што Беларусь застанецца ва ўсіх інтэграцыйных утварэньнях, ніяк не адказвае на пытаньне, а як жа ў іх будуць далей ісьці справы. І адказу так і не прагучала за ўсе сем з паловай гадзінаў выступу Аляксандра Лукашэнкі.

У сувязі з гэтым цікавы адказ прэзыдэнта на пытаньне пра нацыянальную ідэю. З нагоды пытаньня ён паскардзіўся, што за столькі гадоў ідэя так і не далася яе шматлікім вынаходнікам.

І рэч ня ў тым, што няма гладкіх і пустых формулаў, накшталт прапанаваных аглядальнікам БТ у яго пытаньні.

«Не знайшлі пакуль такога, каб гэтая ідэя ўдарыла усіх па мазгах і па сэрцы. Я таксама пакуль не магу нічога прапанаваць, і пакуль жывём, як жывём, без гэтай ідэі. Яе няма», — сказаў Лукашэнка.

Удалая фармулёўка крытэра. І, напэўна, можна пагадзіцца - ёсьць ідэі, якія «ўдараюць па мазгах і па сэрцы» многіх беларусаў, ёсьць ідэі, якія па сутнасьці наогул нікога ні па чым не «ўдараюць». Ну і ёсьць сам Лукашэнка зь яго здольнасьцямі прамоўцы, валявымі якасьцямі, аўтарытарызмам і многім іншым. Але ідэяй ён не зьяўляецца па вызначэньні.

Жаданьне абзавесьціся падобнай ідэяй - не зусім пустыя летуценьні. Вось той жа канфлікт, дакладней, гронка канфліктаў з Расеяй.

А можа і ня варта задзірацца зь ёй - ну заплацім даражэй за газ, ну адменім гэты бязьвіз, ну палюбім ДНР. Гаворыцца ж, здаецца - адзін народ. Зусім-зусім адзін, праўда?

Ці наадварот - ды зачыніцца ад гэтай Расеі, ды далей ад саюзаў з ёй, мы - эўрапейцы. Альбо так - мы не здадзімся, мы не схілім галавы. А чаму перад Масквой і ня схіліць?

Абодва варыянты - ідэйныя. Якія сыходзяць з процілеглых ідэяў, але менавіта ідэяў.

Звычка да таго, што Лукашэнка неяк выкруціцца, прыдумае нешта, неяк дамовіцца.

А што ўзамен? А сем з паловай гадзінаў «вялікай размовы». У практычным пляне - звычка да таго, што Лукашэнка неяк выкруціцца, прыдумае нешта, неяк дамовіцца. А акрамя Лукашэнкі? А калі не выкруціцца, ня прыдумае, не дамовіцца?

Тады што «ўдарыць ўсіх»? Не, лёгка сказаць, што мы калі і не адзіны народ, то блізкія расейцам, але ў той жа час і Эўропе не чужыя. Што мы за ўсё добрае. Мілая справа. Ну так - і адно праўда, і другое праўда, а як зрабіць з гэтага зьмястоўны сплаў? Каб «ударыў усіх». У крайнім выпадку - каб пры неабходнасьці паміраць і забіваць за гэта.

Ну а калі няма гэтага сплаву, у грамадзтве няма, дык можа таму адказам Лукашэнкі на пытаньне пра стасункі з Расеяй і стаў займальны сюжэт дыснэеўскага мульціка, разыграны на фоне крамлёўскіх вежаў.

Перадрук з парталу TUT.BY

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG