Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

панядзелак 1 травень 2017

Архіў

Юры Дракахруст

У далёкім ужо 2011 годзе Аляксандар Лукашэнка назваў тагачаснага старшыню Эўракамісіі Мануэль Барозу «казлом».

У далёкім ужо 2011 годзе Аляксандар Лукашэнка назваў тагачаснага старшыню Эўракамісіі Мануэль Барозу «казлом».

Нагодай стала адкліканьне тагачасным прэзыдэнтам Украіны Віктарам Януковічам запрашэньня для беларускага калегі на буйную канфэрэнцыю ў Кіеве, прысьвечаную гадавіне Чарнобыльскай катастрофы. Тады гаварылася, што Барозу, які ў той час быў ганаровым госьцем украінскага прэзыдэнта, паставіў катэгарычную ўмову — ці ён ці Лукашэнка. Умова, нагадаем, была пастаўленая праз 4 месяцы пасьля прэзыдэнцкіх выбараў у Беларусі, разгону пратэстоўцаў у Менску, арышту соцень людзей, крымінальных справаў супраць кандыдатаў у прэзыдэнты.

Ва Ўкраіне зусім іншы прэзыдэнт, які вядзе краіну ў Эўропу. Папярэднік, кажуць, вёў у нейкім іншым кірунку. Між тым, сытуацыі даволі падобныя. Роўна месяц і адзін дзень таму ў Беларусі зноў быў разгон, хапун, таксама заведзена крымінальная справа.

Але гэтым разам Пётра Парашэнка запрасіў Аляксандра Лукашэнку прыехаць на ЧАЭС, пагаварыў аб двухбаковых адносінах, аб вострых праблемах Украіны, аб супольнай бядзе двух суседніх народаў.

Бяда і праўда вялікая. Але яна была ня меншай і ня большай і ў 2011 годзе, калі з Кіева Лукашэнку папрасілі не прыяжджаць, і, скажам, летась, і сёлета. Бяда адна, а прыём розны. Значыць, прынамсі не ў адной бядзе справа.

Як мы памятаем, усебеларускі сакавіцкі сёлетні хапун суправаджаўся шалёным антыўкраінскім параксізмам беларускага афіцыёзу, казалася і пра лягеры баявікоў ва Ўкраіне, і пра прарыў аўтамабіля з вайсковым аснашчэньнем у Беларусь з Украіны (і дзе, дарэчы, арыштаваныя пасажыры і кіроўца таго аўтамабіля), ну а ўжо Майдан як сынонім нацыянальнай катастрофы памінаўся ледзь не праз слова.

Але нічога — сардэчна запрашаем, Аляксандар Рыгоравіч. Як сказаў прэзыдэнт Парашэнка, «на падмурку нашага сяброўства, майго і Аляксандра Рыгоравіча, — мы сапраўдныя сябры».

Было таксама сказана, што «сёньня супраць Украіны вядзецца неаб’яўленая вайна», пры гэтым украінскі лідэр выказаў упэўненасьць, што «што мы разам утаймуем і гэтага дэмана». А Лукашэнка ў адказ заявіў — «мы родныя людзі».

«Дэман» па імені праўда ня быў названы. Але здагадацца нескладана. Варта прыгадаць, што зусім нядаўна сёньняшні госьць украінскага прэзыдэнта называў «родным братам» Уладзімера Пуціна. І разам з тым — «родны чалавек» для яго і Пятро Парашэнка. Складна ўсё ж з роднасьцю ва ўсходніх славянаў.

Чаму гэтая сустрэча адбылася?

Прасьцей адказаць пра беларускага кіраўніка. Думаю, што прычына — якраз у 25 сакавіка, менавіта рэакцыю Захаду, Эўропы і павінен нэўтралізаваць гэты візыт. Маўляў, ну так, мы паказалі, хто ў Беларусі галоўны, з дамоўленасьцямі наконт правоў чалавека атрымалася ня гладка, але свой геапалітычны курс Беларусь не мяняе, цалкам ужо ў фарватэр расейскай палітыкі адносна Ўкраіны не ўстае.

Паездка ў Чарнобыль — жэст, дэманстрацыя менавіта гэтага. Прычым, дэманстраваў гэта не адно Лукашэнка, але і Парашэнка: «Ніхто і ніколі Ўкраіну і Беларусь не пасварыць. Я падкрэсьліваю, што атрымаў цьвёрдае запэўненьне і пацьвярджэньне ад прэзыдэнта Беларусі — ніхто і ніколі ня зможа ўцягнуць Беларусь у вайну супраць Украіны. Гэтага не дапусьціць міралюбівы народ Беларусі і дасьведчаны, высокадастойны прэзыдэнт Лукашэнка».

Наконт «ніхто і ніколі ня зможа» — гэта бабуля надвое сказала, як той казаў. Як атрымаецца. Але гаварыў тое нават не Лукашэнка, а Парашэнка.

І падаецца, што будзе пачуты і ў Эўропе і ў ЗША. Мэта дасягнутая. Парашэнка не камандуе Захадам, але ролю пэўнага адваката свайго «высокадастойнага» госьця ён згуляў.

Гутаркі і ў Чарнобылі, і на беларускай зямлі, у Ляскавічах, будуць пачутыя і ў Маскве. І наўрад ці выклічуць там задавальненьне. Але «ўпакавана» ж ўсё прыгожа — «суседзі», «агульная бяда», ды і Парашэнка нават не называў «дэмана» па імені. Асабліва злавацца Маскве таксама не выпадае. Ну так, ёй прадэманстравалі, што Менск пагадненьні ў Стрэльні ад 3 красавіка наконт палагоджваньня двухбаковых праблемаў не ўспрымае як капітуляцыю па ўсіх франтах. На газ зьніжку паабяцалі, нафта ізноў пайшла ў Беларусь — за гэта дзякуй, ну а канфліктаваць з украінскімі «роднымі людзьмі» (як і з менш родным Захадам) Менск не зьбіраецца.

Халодны палітычны разьлік — нічога асабістага

Напэўна, крыху складаней патлумачыць матывацыю ўкраінскага лідэра. Але можна — празь аналёгію. І лідэр першага ўкраінскага Майдану Віктар Юшчанка, і лідэр грузінскай «рэвалюцыі ружаў» Міхеіл Саакашвілі даволі хутка пасьля прыходу да ўлады ня толькі адышлі ад рэвалюцыйнай рыторыкі адносна Беларусі, але і перайшлі да ролі адвакатаў на Захадзе афіцыйнага Менску.

Чаму? Як ні парадаксальна, у тым ліку і таму, што іх прыхільнасьць праэўрапейскаму шляху сваіх краінаў нікім ня ставілася пад сумнеў. Гэта Януковічу трэба было даказваць, што ён не марыянэтка Крамля, што ён таксама падзяляе высокія эўрапейскія каштоўнасьці. Таму і не запрасіў Лукашэнку ў 2011 годзе.

Менавіта як выразна праэўрапейскія лідэры Юшчанка і Саакашвілі спадзяваліся, што іх паслугі афіцыйнаму Менску паспрыяюць аддаленьню Беларусі ад Расеі.

У Саакашвілі быў і яшчэ адзін матыў. Якая б шкода была Грузіі ад прызнаньня Беларусьсю незалежнасьці Абхазіі і Паўднёвай Асэтыі — гэта пытаньне, але Саакашвілі ня мог сабе дазволіць, не захацеў правяраць. Дарэчы, і пасьля драматычнай зьмены ўлады ў Тбілісі стаўленьне да Беларусі не зьмянілася ні на каліва.

Ну дык дакладна тыя ж матывы ў Пятра Парашэнкі. І яго адданасьць эўрапейскаму выбару бясспрэчная, і ў яго ёсьць свая бяда — Крым, Данбас.

Канапныя стратэгі могуць разважаць, што Лукашэнка і сам па сабе не хацеў бы, каб расейскія войскі з поўначы хлынулі ва Ўкраіну. А таксама, што захоча Пуцін — то і хлынуць, і зь меркаваньнем беларускага ўладара ніхто ня будзе лічыцца.

Таму, маўляў, запэўніваньні Лукашэнкі на гэты конт нічога ня вартыя і няма чаго яго ўлагоджваць.

Не пазбаўлена рацыі. Але ў параўнаньні з канапай вуліца Банкавая ў Кіеве, дзе месьціцца офіс прэзыдэнта Ўкраіны, моцна скажае пэрспэктыву зроку. Ну а калі раптам? А пра што там Лукашэнка, у сэнсе пытаньняў бясьпекі, дамовіўся з Пуцінам у Стрэльні, на што тоўста намякаў? А ці не пра Ўкраіну, часам?

Не, на канапе дык яно ўсё вядома і зразумела, на Банкавай — ня ўсё. Ну дык запрасіць, сказаць пару цёплых слоў — ня надта вялікая цана, каб даведацца і нават прадухіліць вельмі кепскі для Ўкраіны сцэнар. І не ў Фэйсбуку, а на полі бою.

Ёсьць, дарэчы, і яшчэ адно тлумачэньне матываў прэзыдэнта Ўкраіны. Ва ўсіх гэтых страшылках пра баевікоў з Украіны, паток зброі і іншых баек такога кшталту ёсьць аб’ектыўны бок, які падаецца як мінімум вельмі сумнеўным, а як максымум плодам фантазіі сьледчых КДБ. Але неабавязкова сам Лукашэнка гэта менавіта так і ўспрымае.

Вайна ва Ўкраіне ідзе, зброі там сапраўды хапае, у тым ліку і ў беларускіх руках, рашучыя людзі могуць ва Ўкраіне і быць, і мець рашучыя пляны. Справа «Белага легіёну» можа быць такім прэвэнтыўным жэстам на адрас Украіны. Ня тое, што Кіеў падазраюць ці абвінавачваюць у нечым такім, дарэчы, варта адзначыць, што ніводзін з фігурантаў справы «Белага легіёну» ня меў баявога вопыту ва Ўкраіне. Але папярэджаньне — глядзіце там, каб нехта з вашых нам не зладзіў што-небудзь непатрэбнае.

Ну дык ня выключана, што і запрашэньне ў Чарнобыль, і шчырыя словы, сказаныя пры сустрэчы — гэта спроба супакоіць: ды нічога няма такога, «высокадастойны сябра», мы кантралюем, сочым, у вас нешта распальваць — толькі гэтага нам і не хапае ў нашай сытуацыі для поўнага шчасьця.

Напэўна, Пятру Парашэнку шкада тых беларусаў, якія былі зьбітыя, пасаджаныя ў турму ў сакавіку. Ён жа і праўда за Эўропу, за эўрапейскія каштоўнасьці. Неяк непрыгожа ўсяго празь месяц сардэчна вітаць таго, што ўсё гэта зладзіў.

Але ж вайна, але ж паўночная мяжа, але ж Расея. Беларусаў Парашэнку шкада, але ўкраінцаў — яшчэ больш шкада. Асабліва ў выпадку чаго.

Цяжкая шапка Манамаха. Дарэчы, у Кіеве ён яе якраз і насіў.

Калегі-журналісты скардзіліся ў Фэйсбуку — няма што працытаваць, няма традыцыйных для прэзыдэнтаў «слоўцаў», якія чапляюць, засяроджваюць увагу. Адно зь нешматлікіх — расповед пра звычкі беларусаў, якія гуляюць па парках, займаюцца спартовай хадой і нават «проста па-беларуску топчуцца на месцы».

Зразумела, прага журналістаў да «смажанага» — зусім не крытэр. Разумныя, слушныя меры могуць быць сфармуляваныя і без якога-небудзь «беларусы будуць жыць кепска, але нядоўга». Але ў гэтым і пытаньне, што адсутнасьць «слоўцаў» толькі падкрэсьлівала адсутнасьць адказаў на пытаньні, якія задае грамадзтва.

Хваля пратэстаў, якія пракаціліся па краіне ў лютым-сакавіку, паказала, што «няладнае нешта ў беларускім каралеўстве». І гэты голас абурэньня сыходзіў не адно ад тых, хто заўсёды быў незадаволены ўладай, пераважна ад зусім простага народу, учорашняга ці нават сёньняшняга электарату прэзыдэнта.

У сакавіку хвалю зьбілі камбінацыяй саступак па дэкрэту № 3 і масавымі рэпрэсіямі. Зьбілі, але ці надоўга? Ці вырашылі тыя праблемы, якія спарадзілі пратэсты, ці знайшлі адказы на тыя пытаньні, якія задавалі людзі на мітынгах па ўсёй краіне?

Чакалася, што менавіта ў штогадовым пасланьні адказы будуць дадзеныя. Хоць нейкія. Падчас пасланьня ў чарговы раз было паўторана, што Беларусі непатрэбныя лібэральныя рэформы. Ну непатрэбныя, дык непатрэбныя — а якія патрэбныя?

Прэзыдэнт паўтарыў, што пра скасаваньне дэкрэту № 3 гаворка не ідзе. Яго патэнцыйныя ахвяры, а гэта 350 тысячаў чалавек, атрымалі чарговую порцыю зьнявагаў, на іх, паводле прэзыдэнта, «кляйма няма дзе ставіць». Было таксама сказана, што «яны ствараюць вялізную праблему праваахоўнай сыстэме».

І адказ — «патрэбная новая канцэпцыя: прымусіць гэтых людзей працаваць, і мы маем гэты досьвед — досьвед савецкіх часоў». Назваць савецкую канцэпцыю новай складана, досьвед савецкіх часоў і сапраўды надзвычай багаты і разнастайны, уключна з Гулагам. Таксама шлях прымусіць працаваць. Іншая справа, што плён таго досьведу быў абмежаваны і ў савецкія часы.

Зьнявага і прымус — вось і ўвесь адказ траціне мільёна беларусаў. І разам з тым, пакуль дэкрэт усе ж ня дзейнічае. Нягледзячы на зьбітую хвалю пратэстаў аднаўляць спагнаньне збору «на дармаедаў» дзяржава не рашылася.

Ну а што прапаноўваецца іншым, астатнім? «Папіцот». Ідэя добрая, але ў прамове, як і раней, не было сказана нават эскізна, адкуль гэтыя грошы возьмуцца. Ня ў тым нават справа, што Лукашэнку не блізкія лібэральныя падыходы, а ў тым, што не прагучала новых падыходаў, хай сабе і ў межах дырыжыскай філязофіі, філязофіі жорсткага дзяржаўнага кіраваньня эканомікай.

Бізнэсу былі паабяцаныя нейкія палёгкі, але без зьмены сыстэмы жорсткага дзяржаўнага кантролю. Асабліва пераканаўча выглядае на фоне апошняга арышту Віталя Арбузава, 11-га нумара ў Топ-200 беларускага бізнэсу ў 2016 годзе, і 2-га нумару ў пазалеташнім рэйтынгу.

Нейкія палёгкі і сапраўды, магчыма, будуць дадзеныя. Але ці зьменіць гэта кардынальна сытуацыю?

Асаблівасьцю сёлетняга пасланьня быў таксама даўно ня чутны жорсткі тон адносна Эўропы. Але паводле сэнсу папрокі гучалі дзіўным чынам: як скаргу Эўропе...на Эўропу ж, маўляў, ну што вы нас лаеце, ну разагналі мы нейкага, пасадзілі, а вы нас папракаеце, тавары нашы да сябе не пускаеце, вось Макей нават схуднеў і баіцца да вас езьдзіць.

Гэтыя філіпікі выглядалі як крыўда ня столькі на крытыку наконт рэпрэсіяў (гэтая крытыка, а асабліва практычныя крокі, былі даволі памяркоўныя), колькі на тое, што і да рэпрэсіяў Эўропа зусім не сьпяшалася падставіць Менску фінансавае «плячо».

Пра нежаданьне абвастраць стасункі сьведчыць, на мой погляд, і тое, што кіраўнік дзяржавы ні разу ў пасланьні не ўжыў яго любімую мэтафару адносна апазыцыі — «пятая калёна».

Цікава, што ў сваім пасланьні Лукашэнка ня стаў надта расьпісваць магчымыя станоўчыя вынікі замірэньня, дасягнутага з Расеяй. Не, сам факт быў прыгаданы, і карысьць ад яго таксама адзначаная, але неяк без асаблівага імпэту, не гучала нічога ў стылі, што вось, маўляў, мы ізноў сябры навек з Расеяй і зараз зажывем.

Зьнешнепалітычныя рэвэрансы былі хутчэй адрасаваныя Кітаю, чым бліжэйшаму саюзьніку, наконт пэрспэктываў ЭАЭС прэзыдэнт выказаўся даволі кісла. Ізноў жа — не тое, каб зусім, але і гэта — не чароўная палачка, якая выцягне вазок беларускай эканомікі. Ну памірыліся з Расеяй, дык у любым выпадку б не варагавалі вечна.

Ужо наколькі зьяўляецца нацыянальным спортам «таптаньне на месцы» — пытаньне спрэчнае, але пасланьне стала ўдалым практыкаваньнем менавіта ў ім. І ня тое, што гэта пралёг нейкай катастрофы — зусім неабавязкова.

Аднак крызіс, які выплюхнуўся ў лютым-сакавіку на вуліцы беларускіх гарадоў, быў спароджаны ня толькі, а мо і ня столькі фактычным зьбядненьнем, а адсутнасьцю пэрспэктываў, надзеі.

І вось гэтай надзеі Лукашэнка беларусам у сваім пасланьні не даў. Можна, магчыма, і без яе пражыць. Нейкі час.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG