Лінкі ўнівэрсальнага доступу

logo-print

Юры Дракахруст

Пятніца 24 сакавік 2017

Архіў

25-га і пасьля

Юры Дракахруст

Юры Дракахруст

Што будзе? Варта нагадаць, што напярэдадні 19 сьнежня 2010 году ніхто ў публічнай прасторы толкам не прадказаў, што ж адбудзецца насамрэч у «гадзіну Х».

Гаварылася, што «Плошча ўсё вырашыць» (як — уяўлялася ў тумане), было некалькі плянаў у арганізатараў (нядаўна стаў вядомы плян каманды Някляева заняць будынак пэдінстытуту і з гэтай пазыцыі спрабаваць наладзіць нейкія перамовы), былі, як яно звычайна бывае, гіпотэзы, што будзе, як мінулы раз, як у 2006 годзе — намётавае мястэчка, дужаньне на плошчы некалькі дзён, ну і напэўна разгон і адміністрацыйныя арышты. І адчуваньне ў многіх, што нельга дапусьціць, каб было як у 2006-м. Таксама было перакананьне (ці ілюзія), што не рашыцца ўлада сваімі рукамі разбурыць хісткую канструкцыю пацяпленьня стасункаў з Захадам.

Адзінае, чаго ніхто не прадбачыў — дык таго, што адбылося насамрэч.

Розныя людзі выказвалі гэтыя розныя меркаваньні, мелі гэтыя розныя пачуцьці, памкненьні і пляны. Адзінае, чаго ніхто не прадбачыў, — дык таго, што адбылося насамрэч. Не выключаю, што гэта — тое, што адбудзецца — было невядомым і уладам, дакладней, было толькі адным з прадугледжаных уладамі варыянтаў.

Прынамсі, адна невядомая ў гэтай сытуацыі была і для іх — колькі людзей выйдзе на Плошчу. Калі б выйшла тысяч пяць — магчыма, разгон быў бы ў кожным разе, але крымінальных справаў супраць кандыдатаў у прэзыдэнты ды многіх іншых можа і не было б. Таксама магчыма, што падзеі пайшлі б інакш, насуперак плянам уладаў, калі б на Плошчу прыйшло, скажам, 150 тысячаў чалавек.

Прынамсі, гэтая адна невядомая — колькасьць — застаецца і адносна сёлетняга 25 сакавіка.

Сёлета ў адрозьненьне ад 2010 году махавік рэпрэсіяў раскруціўся за некалькі дзён да «гадзіны Х», на адміністрацыйных арыштах сотні людзей (што ў 2010 годзе здарылася ня да, а пасьля), зьявілася і крымінальная справа супраць «баявікоў» (ізноў жа да, а не пасьля). Брутальны разгон 25 сакавіка на тле гэтага зусім ня будзе нечаканасьцю. А разгон 19 сьнежня 2010 году нечаканасьцю быў. І тое, што Плошчу-2006 году не разагналі імгненна, таксама было нечаканасьцю.

Вельмі паказальна, што за краты ўжо трапілі многія лідэры, але не Статкевіч.

Дык можа і 25 сакавіка сцэнар будзе нечаканым? Вельмі паказальна, што за краты ўжо трапілі многія лідэры, але не Статкевіч. З гэтага зусім не вынікае, як лічаць некаторыя дамарослыя кансьпіролягі, што Статкевіч у чатыры рукі гуляе з уладай.

Ёсьць такая рэч, як стратэгія сыходу. Я асабіста ня ведаю, які плян акцыі мае Статкевіч. Але ня менш важна, які плян сыходу з Плошчы ён мае.

Я чамусьці ня думаю, што плян Статкевіча — прынамсі, на гэтага 25 сакавіка — гэта рэвалюцыя. Разгон, масавыя рэпрэсіі — гэта таксама варыянт сыходу, і ў маральным сэнсе годны. Толькі яго можа абраць улада, але ніяк не лідэры пратэсту.

А калі гэтага чаканага, у трэндзе, варыянту ня будзе, калі рэакцыя ўладаў будзе ўсё ж нечаканай, якой яна была і ў 2006-м, і ў 2010-м, то як сысьці? Мы прад’явілі свае патрабаваньні, мы сказалі сваю праўду — ну а патрабаваньні не задаволілі. І што далей? Што азначае лідэрства? Гэта своеасаблівая псыхалягічная пастка.

У цяперашняй сытуацыі нечаканасьцю будуць больш-менш прыстойныя паводзіны ўладаў 25 сакавіка.

У цяперашняй сытуацыі нечаканасьцю будуць больш-менш прыстойныя паводзіны ўладаў 25 сакавіка. І зусім неабавязкова, што гэта паспрыяе пашырэньню пратэстаў па ўсёй краіне. Яно можа паўзьдзейнічаць у той жа бок, што і рэпрэсіі — у бок зьбіваньня хвалі пратэсту.

У адрозьненьні ад шматлікіх адмыслоўцаў у палітыцы, ня буду вучыць «недасьведчанага» Статкевіча, што яму рабіць. Палітык — асобная прафэсія, асобны дар. Нездарма ж на чале аказаўся менавіта гэты чалавек. Балазе менавіта ён і ўзяў на сябе адказнасьць, а несьці рэальную адказнасьць — ня тое, што абмяркоўваць варыянты і даваць парады.

Але дакладна апісаць умовы, пасткі сытуацыі можна і ня маючы вялікага таленту практычнага палітыка. Ну і прадказаць. Паўтаруся — 18 сьнежня 2010 году ніхто не прадказаў, што будзе на наступны дзень.

Калі зараз нехта гэта прадкажа, яно можа не прасуне краіну да лепшага жыцьця, але прынамсі да лепшага разуменьня самой сябе.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Юры Дракахруст

Юры Дракахруст

Беларускі ўладны апарат — гэта не заходні парлямэнт, дзе публічна сутыкаюцца прадстаўнікі розных партыяў, дзе публіка можа чуць і бачыць палкую палеміку паміж, умоўна кажучы, «партыяй Макея» і «партыяй Шуневіча». І сапраўды — і блізка таго няма.

Калегі Віталь Цыганкоў і Аляксандар Класкоўскі у артыкулах «Ня трэба шукаць чорную котку ў пакоі, дзе ёсьць толькі Лукашэнка» і «Хапун в онлайне. Действительно ли силовики „подставляют“ Лукашенко?» выступілі супраць даволі папулярнай вэрсіі, што ў атачэньні кіраўніка дзяржавы ёсьць розныя плыні, крылы і што многія падзеі, якія мы назіраем, ёсьць вынікам барацьбы гэтых «ястрабаў» і «галубоў».

У нечым з Цыганковым і Класкоўскім можна пагадзіцца. Найперш у пытаньні канчатковай адказнасьці.

Памятаю, у 1996 годзе, напярэдадні канстытуцыйнага рэфэрэндуму, у Вярхоўным Савеце Лукашэнку задалі пытаньне, хто аўтар праекту Канстытуцыі, які ён прапаноўваў, маўляў, які юрыст мог напісаць такую лухту. «Аўтар — перад вамі», — адказаў Лукашэнка, стоячы на трыбуне.

Адказаў, трэба сказаць, пісьменна і слушна. Сапраўды, ня ён пісаў алоўкам ці шчоўкаў на клявіятуры, ня ён прыдумляў канкрэтныя фармулёўкі. Але ягонай была палітычная лінія дакумэнту і палітычная адказнасьць за яго.

Менавіта ў гэтым Цыганкоў і Класкоўскі, безумоўна, маюць рацыю. Калі міліцыя некага несправядліва б’е і пры гэтым ніякія міліцэйскія чыны не караюцца, нікога зь іх не адпраўляюць у адстаўку, ніхто ніякіх прабачэньняў пацярпелым не прыносіць — так, «аўтар — перад вамі», адказнасьць — на вышэйшай уладзе.

Гэтаксама справядліва, што беларускі ўладны апарат — гэта не заходні парлямэнт, дзе публічна сутыкаюцца прадстаўнікі розных партыяў, дзе публіка можа чуць і бачыць палкую палеміку паміж, умоўна кажучы, «партыяй Макея» і «партыяй Шуневіча». І сапраўды — і блізка таго няма.

Больш за тое, няма ня толькі публічных спрэчак, можна пагадзіцца, што няма там і кардынальных ідэалягічных разыходжаньняў, няма «галубоў», якія хочуць весьці краіну наўпрост на Захад, і «ястрабаў», якія мараць, каб Беларусь была Паўночнай Карэяй. Там усе — слугі гасударавы, там усе абгрунтоўваюць свае прапановы інтарэсамі сыстэмы, часткай якой яны зьяўляюцца.

Але з усяго гэтага зусім не вынікае, што не існуе ў беларускай ўладзе ніякіх крылаў, плыняў, груповак з рознымі падыходамі да многіх пытаньняў грамадзкага жыцьця, што ў кіраўніка няма ніякіх дарадцаў, што няма людзей, меркаваньне якіх ён бярэ пад увагу.

Так, усе чулі словы Лукашэнкі пра «выкалупваньне разынак з булак», і цяжка было меркаваць, што пасьля гэтага людзей за ўдзел у акцыях хапаць ня будуць. А колькі? Да МУС давялі лічбу ці ўсё ж самі вырашалі? Можна ж затрымаць дзясятак або пару дзясяткаў, можна — каля паўтары сотні (як на дадзены момант і ёсьць насамрэч), можна, як мы памятаем з 19 сьнежня 2010 году, і некалькі соцень.

Дык што вызначыла найвышэйшая воля — усё: агульную лінію, агульную колькасьць, каго пэрсанальна затрымаць, ступень рэпрэсіяў? Мяркую, што ня ўсё. Мяркую, што сёе-тое ў межах лініі вырашаў, вызначаў і Шуневіч і яго падначаленыя. Маглі рабіць так, а маглі — гэтак, маглі хапаць менш людзей, а маглі і больш.

Ну і міністар Макей мог заўважыць «Я не хачу сказаць, што затрыманьні абсалютна правільныя», а мог і не рабіць такую заўвагу. Вось ад яго калегі Шуневіча, напрыклад, ніхто такіх заяваў ня чуў.

Адны дзяржаўныя СМІ падчас нядаўняга канфлікту вакол Курапатаў бэсьцілі абаронцаў урочышча, іншыя — казалі, што гэта сьвятыня беларускага народу, адны настойвалі на вэрсіі, што расстрэльвалі там нацысты, іншыя — што НКВД.

І такіх выпадкаў нямала, калі канфлікты ўнутры ўлады праточваюцца нават і ў публічную сфэру. Яны прыхаваныя, яны дапускаюць розныя інтэрпрэтацыі — ну дык а дзе ўладны апарат, уладная каманда публічна спрачаюцца паміж сабой? Вось у Польшчы наконт фінансаваньня Белсату — ці шмат мы чулі публічных дыскусіяў чальцоў ураду на гэты конт? Але дыскусіі відавочна былі, пра што сьведчылі заявы прэм’ера Шыдлы і міністра Вашчыкоўскага, якія супярэчылі адна адной.

Ва ўладнай камандзе ў аўтарытарнай краіны яшчэ менш падставаў чакаць гэткіх публічных сутычак.

За тое, што супярэчнасьці, канфлікты, спрэчкі ёсьць, сьведчаць і тыя выпадкі, калі яны, хоць і ўскосна, праточваюцца ў публічную сфэру, і гістарычны досьвед. Чытана ж мноства кніг, біяграфіяў і аўтабіяграфіяў дзеячоў розных рэжымаў, якія траплялі ў вострыя сытуацыі. І нідзе ўладная сыстэма не была такой, што ёсьць адзін дэміюрг, а вакол яго адно робаты.

І ўсеўладныя манархі, і Сталін, і Гітлер, і Мао кагосьці слухалі, нечым меркаваньнем цікавіліся, розныя людзі ім у вушы рознае даносілі. Скажам, ужо ў 1943 годзе многія набліжаныя да Гітлера людзі вельмі угаворвалі яго заключыць кампрамісны мір (чаго не адбылося), Чжоў Эньлай быў супраць «вялікага скачку» Мао, які потым такі скасавалі.

Людзі — ня робаты, ад іх нешта залежыць. І ад тых, хто выходзяць на вуліцы, і ад тых, хто сядзіць ва ўрадавых кабінэтах.

І што з гэтага вынікае? — спытае чытач. Вынікае, напэўна, што ўлада — не маналіт, што многія рашэньні, якія прымае Лукашэнка, прапаноўваюцца, рыхтуюцца яму людзьмі з рознымі ўяўленьнямі пра тое, што будзе лепш для сыстэмы, а можа і для Беларусі.

Вось цікава ж людзям, хто ж той вынаходнік дэкрэту № 3, графіці малююць з выявамі Шчоткінай і Мясьніковіча. Калі аўтары гэтага шэдэўру эканамічнай думкі ня будуць больш мець таго ўплыву, які мелі, гэта, зразумела, не прывядзе Беларусь да дэмакратыі і эканамічнай свабоды — але гэта будзе горш ці лепш? Здаецца, усё ж лепш.

Ну так, у рэшце рэшт «аўтар — перад вамі». Але ёсьць нюансы. Той самы дэкрэт № 3 аказаўся ня тое, каб зусім ужо няважным нюансам.

Да чаго ў выніку прывядзе гэтая неманалітнасьць улады — невядома, прынамсі, нічога не гарантавана. Але калі разглядаць сытуацыю з пэрспэктывы пераменаў у Беларусі, то маналітнасьць улады — найгоршая ўмова для іх.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG