Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Алена Германовіч

Архіў

Алена Германовіч

Алена Германовіч

На калядныя сьвяты яны зьехалі за мяжу. У адной з эўрапейскіх краінаў раней атабарыліся іх дзеці. Бацькі засталіся ў Беларусі, але часам езьдзяць да дачок, зяцёў і ўнукаў.

На калядныя сьвяты яны зьехалі за мяжу. У адной з эўрапейскіх краінаў раней атабарыліся іх дзеці. Бацькі засталіся ў Беларусі, але часам езьдзяць да дачок, зяцёў і ўнукаў.

Адна праблема — каты. Але і яе пэнсіянэры пасьпяхова вырашаюць, давяраючы догляд прыяцелям, якія жывуць па суседзтву. Каты жывуць у розных кватэрах, бо, па словах гаспадароў, «ня любяць адзін аднаго». Таму было вырашана расьсяліць іх, тым больш што дазваляе жыльлёвая плошча — дзьве кватэры ў адным доме. Суседзям пэнсіянэры пакінулі рыбу, шмат рознай рыбы, і яшчэ нейкі адмысловы корм. Яшчэ пакінулі грошы, каб даглядчыкі катоў набывалі для зьвяркоў сьвежую рыбу. Для катоў распрацаваны рацыён, якога трэба няўхільна прытрымлівацца, каб харчаваньне было збалянсаваным і зьмяшчала неабходныя вітаміны, мінэралы і мікраэлемэнты для добрага функцыянаваньня кацінай страўнікавай сыстэмы, і каб блішчэла поўсьць і так далей. Спачатку яны кормяць аднаго ката, затым — другога, які ляжыць на канапе ў іншай кватэры і часам гадзіць на дарагія дываны, і гэта трэба прыбіраць. Такі паганы і подлы характар, відаць, калі вечарамі працуе «мінёрам» і псуе бэльгійскія дываны.

На разьвітаньне гаспадары кватэраў з катамі, трохі саромеючыся, папрасілі суседа яшчэ аб адной паслузе. «Мы ведаем, вы шмат чытаеце, у вас жа так шмат кнігаў! А нашым катам так жа самотна будзе бяз нас, яны ж небаракі, сядзяць суткамі ў чатырох сьценах. Разам жа яны ніяк не могуць ужыцца — ня любяць адзін аднаго... І напэўна пакутуюць ад самоты. Не маглі бы вы чытаць ім кнігі? Любыя кнігі, тыя, што вы чытаеце. Ну якая ж вам розьніца — ці вы дома чытаеце, для сябе, ці ў нашай кватэры будзеце чытаць, толькі ўслых, каб яны чулі і не пачуваліся так самотна?», — прасілі, заглядалі ў вочы тыя муж і жонка, стоячы ля дзьвярэй з чамаданамі. Сусед згадзіўся. Усё-ткі гэта ж сябры, і так даўно жывуць побач, і трэба ж дапамагаць адзін аднаму. Урэшце, чытаць услых — гэта ж не загана, калі просяць, то чаму не?

Ён распавядаў, што зараз якраз перачытвае «Майстра і Маргарыту». Уяўляю, як напружваюцца і ашчэрваюцца каты, як электрызуецца іх поўсьць, як незадаволена яны мяўкаюць, калі сусед чытае пра Бангу, вернага сабаку пракуратара Понція Пілата. Яны соладка заплюшчваюць вочы, прыцішваюць тахканьне сэрца, калі слухаюць пра Ката-Бегемота, які цягне з бочкі керчанскага селядца, ці пра Арчыбальда Арчыбальдавіча, які, скумекаўшы, што да чаго, бяжыць у цемру з двума балыкамі пад крысом. Каты нэрвова дзяруць кіпцюрамі дарагую абіўку канапы, зрэнкі іх расшыраюцца, калі стары сусед голасам дыктара чытае пра тое, як у Армавіры злавілі чорнага ката, зьвязалі лапы гальштукам, і так прыцягнулі ў міліцыю.

Вечарам, калі стары пойдзе дахаты, каты пэўна зноў будуць весьці дывэрсійную дзейнасьць — возьмуцца за закладку мінаў на дыванах. О такая ўдзячнасьць!

Кот Бегемот. Фота Елены Мартынюк

Кот Бегемот. Фота Елены Мартынюк

...Назаўтра, пасьля расповеду пра катоў, я паўтары гадзіны была адзіным і ўдзячным слухачом маналёгу адной начальніцы невялікага аддзелу буйнога прадпрыемства. Слушнасьць яе словаў пацьвярджалі яе ж падначаленыя, якія сядзелі тут жа, і са скрухай ківалі галовамі, маўляў, так, так, усё праўда, так і ёсьць. Яна распавядала, што буйное начальства апошнія гады проста азьвярэла: прэмій і матэрыяльнай дапамогі даўно ніхто ў вочы ня бачыў, нормы падвышаюць, «ганяюць як тых сабак», за кожную «правіннасьць» караюць жорстка. Але самае непрыемнае, па словах жанчыны, што людзей зараз за людзьмі ніхто і ня лічыць. «Ведаеце, як начальнік нас называе? І гэта ўсе ў нас ведаюць: Быдла! Ён на нас так кажа: Быдла! За вочы, а можа і ў вочы сказаць. Паўсюль ва ўсім мы вінаватыя. Раней на сходах маглі б і падзякаваць, і паперку нейкую даць, кшталту граматы, ці нешта такое. Зараз — не. Толькі адно: вы няздары, вы нічога не можаце, вы ўвесь час памыляецеся, вы тое, вы сёе. Бясконцыя абразы, больш нічога. Проста апускаюцца рукі, і нічога ня хочацца рабіць, бо такі прэсінг увесь час. І ніхто слова ня скажа на сходах. Некага падымуць і „пясочаць“. Астатнія сядзяць моўчкі, абы іх не чапалі. Кажуць — савецкія часы, ці паганыя 90-я. Няпраўда, у савецкія часы хоць граматы давалі, калі грошай было мала, ці пахваліць маглі, у прэзыдыюм пасадзіць. Дробязь, а прыемна. У 90-я — тады нам хоць цікава было жыць, усім было цікава, сьвет зьмяніўся, нейкая надзея была, усе пачалі круціцца, нешта зарабляць, прыдумляць. А зараз... Мы працуем зь людзьмі, а яны таксама сталі злосныя, увесь час абураюцца, просяць кнігу скаргаў, зрываюць на нас сваю злосьць, нібыта мы ў нечым вінаватыя. Можа, гэта ад таго, што ўсім зараз цяжка, можа, што грошай не хапае. Але ж мы таксама людзі!», — яна казала гэта голасам без ніякіх адценьняў ці эмоцый. Падначаленыя моўчкі слухалі, падтаквалі. Яна скончыла маналёг і, напэўна, узгадала, што таксама — начальнік. «Так, я не зразумела, чаму сядзім? Як у цябе зараз час адпачываць? Давай ідзі працуй! А вы што тут сабраліся? Хіба ваша працоўнае месца тут? Ну-ка на свае месцы! Ты! Чаму расхрыстаная, чаму валасы не прыбраныя? Што — навучыць, як правільна насіць форму?», — накінулася кабета на тых маладзейшых, «ніжэйшых». Тыя толькі зьдзіўлена лыпалі вачамі: здаецца, толькі ж хвіліну таму так душэўна сядзелі і размаўлялі! Але паслухмяна пачалі папраўляць «форму», прыбіраць валасы, разьбегліся па сваіх месцах. Начальнік ёсьць начальнік, чаго там.

...Вечарам той пэнсіянэр скардзіўся, што каты ўжо ня хочуць есьці карпаў і шчупакоў, і ім трэба шукаць іншую нейкую рыбу, перціся праз увесь горад на кірмаш, шукаць омуля там ці сьцерлядзь, ці стронгу, ня ведаю, што ім спадабаецца, гэтым катам, якія ня любяць адзін аднаго, і жывуць праз гэта ў асобных апартамэнтах.

Чаму я ня кот? — пакутліва разважаю вечарам, калі перада мной пытальнікам зьяўляюцца «новыя выклікі часу» — часу, які думае, што я здольная фінансаваць новую столь у школе, сыстэму аховы здароўя, камунальныя паслугі, забаўкі сына Сашы, і сваіх траіх хворых сваякоў. «Прыйдзе час, калі жывыя будуць зайздросьціць нябожчыкам» — узгадваю радкі з Бібліі. А катам? Пра катоў там нічога не напісана ў тым Апакаліпсісе?

Джон Генры Фюсьлі «Кашмар» (1781)

Джон Генры Фюсьлі «Кашмар» (1781)

Зноў Яно! Сярод ночы падскочыла на ложку, спрабуючы ўтаймаваць шалёнае тахканьне сэрца, запаволіць дыханьне загнанага ў пастку зьвера. Пачвара, велічная, грандыёзная, якая прыходзіць па начох зь дзяцінства, каб каціцца на цябе з гары, падмінаць пад сябе, сьціскаць у сваіх агідных абдымках. Ты ня можаш справіцца зь ёй, занадта вялікая прорва паміж памерамі — тваімі і Пачвары, якая расьце і расьце, за кошт такіх бездапаможных, асабліва сонных. У яе такі задушлівы смурод, вусьцішна, калі цябе накрывае, і няма куды дзецца. Бяжыш, а ззаду напружана і настойліва дыхае ў патыліцу Яно. Адчай. Застаецца толькі бездапаможна здацца. Ці прачнуцца, і сутаргава шукаць вачамі што-кольвек, што аддаліць Пачвару, шукаць нешта блізкае табе, намацаць пад рукамі нешта роднае — коўдру, галаву, мяккі дыванок пад нагамі, азірацца на шафы з кнігамі, аўтары якіх нібы супакойваюць: «Нічога, ня так і страшна, у нас было яшчэ горш».

Можа быць, што гэтыя жахі пачаліся з таго верша, які я так саромелася расказваць на ранішніку ў школе? Да твару колеру піянэрскага гальштука, да здрадніцкіх дрыжыкаў у каленях агідна было такое чытаць, а яшчэ потым і дэклямаваць. «Касаясь трех великих океанов, она лежит, раскинув города. Покрыта сеткою меридианов. Непобедима, широка, горда». О гэтае «кранаючыся акіянаў», «раскінуўшы гарады» — пры гэтых радках я ня ведала, куды дзець вочы. Мне чамусьці дурное ўяўленьне ўсе нейкія брыдкія карцінкі падсоўвала на гэты момант. Здавалася, што нейкае Яно, п’янае-дранае, нахабнае, ляжыць, нешта там раскінуўшы, шырокае і ганарлівае. Пачвара нейкая. Палохала гэтае грандыёзнае, велічнае, гіганцкае, з раскінутымі нагамі, цьфу, гарадамі. Шырокае і ганарлівае. Ляжыць па мэрыдыянах і кранае акіяны сваімі тлустымі валасатымі пальцамі. Адчапіся, ляжы сабе ціха, ты сьмярдзіш ужо, нябожчык. Хоць і намагаюцца цябе падняць з труны, абазваўшы іншымі абрэвіятурамі, цягаюць па гарадах, як раней у цырку паказвалі за грошы розных калек — труп, прыбраны ў каляровыя стужкі кіслотных колераў. Кажуць — маці гэта ваша, пакланіцеся ёй дзеці, пацалуйце ручкі.

З той пары, з таго ранішніку, як той казаў, людзі пераселі з кабылак і конікаў на касьмічныя караблі, з лавак у парку моўчкі перапаўзьлі на свае канапы, і падключыліся да Інтэрнэту, усе мэрыдыяны пакрылі нябачныя сеткі без аніякага дроту, тэлефон можна пакласьці ў кішэню і глядзець у ім кіно... Я недзе чула, чытала ці глядзела, што марскія чарапахі гінуць ад таго, што прымаюць плястыкавае сьмецьце за мэдуз, ядуць яго і — сьмерць. Таму ўжо прыдумалі піва зь ядомымі коркамі, якія, калі трапяць у сьметнік і ў мора, то чарапахі іх праглынуць і «дзякуй» скажуць. А недзе, як і раней, падымае сваю галаву, раскідвае свае ногі шырокая і ганарлівая Пачвара.

... А яшчэ быў у школе такі верш: «Не русский я, но россиянин, чести нет выше! Я страны советской сын, нам вместе жить и подниматься выше — к сиянию сверкающих вершин!». Ня рускі — але расіянін? Да якога там зіхаценьня вышынь трэба ўздымацца? Разам з кім? Школа добра-такі дапамагла мне ў разьвіцьці розных памежных станаў! На беларускай мове настаўніца дзяўбла галаву цьвікамі, што мы — беларусы, і мова наша — самая прыгожая, і «не цурайцеся», і «не адракайцеся, каб ня ўмерлі!», і прапанавала разьдзяліць зь ёй кпіны з аднавяскоўцаў, якія паступілі ў навучальныя ўстановы сталіцы і пачалі «каверкаць» родную мову і казаць «Ехала на рёвары, зачепілася за дрёт, разадряла новые панчёхі». Сьмешна, праўда? Рагаталі і мы разам з кляснай. Да той пары, пакуль не паехалі у «Горад», — і там ужо ўволю рагаталі з нас, якія не маглі, хоць ты плач, сказаць мякка так, па-гарадзкому: «Чяй, ключь» ці яшчэ што там. Мае суседзі па інтэрнаце адмыслова часам прыходзілі і пачыналі «троліць» мяне: «А скажы «чай»? А скажы «ключ»? — і пры маіх адказах перагіналіся ад рогату. Сьмешна. Лепш наогул маўчаць або вельмі абачліва і пільна ставіцца да кожнага слова, карыстацца неабходным для выжываньня мінімумам «Дай хлеб. Пайду на уліцу. Спасіба. Да свіданія» — ужываць толькі такія словы, якія ня выкрыюць мяне.

Але я не пра гэта.

Пачвара ўсё намагаецца легчы зноў паміж трох акіянаў, раскінуць што-небудзь і кранацца акіянаў, пакрыўшыся сеткай мэрыдыянаў ці калючым дротам. Адзін народ, адна гісторыя, адна мова, адна будучыня.

Я тады таксама была ў шостай клясе, як і гэтыя малыя недарэкі зь іх правадыром-кляснай. У Лельчыцах (думаю, і ня толькі там) «Россотрудничество» дапамагае беларускім дзеткам знайсьці сабе «братоў і сясьцёр» на абшарах недаробленай «імпэрыі» СНД.

Маленькія палешукі пад чулым кіраўніцтвам сваёй настаўніцы напісалі такое пасланьне на конкурс: «Ребята! У нас так много общего: общая Родина — СНГ, мы говорим на общем для нас русском языке, у нас общие интересы и, мы уверены, общая мечта — изменить мир к лучшему!» У конкурсе прымалі ўдзел і настаўнікі, якія дэманстравалі прыёмы пэдагагічнага майстэрства, якія дазваляюць «увлечь учащихся в мир русской словесности». Настаўніцы той нават далі дыплём конкурсу «Мая радзіма — СНД».

Пачвара, што раскідвае свае ногі на розныя гарады, недзе шчэрыць зубы, і касавурыцца на мэрыдыяны, рыхтуе калючы дрот, каб аплесьці іх усіх, агарнуць сваёй «любоўю». ...Расьці можа і добра, калі малы, у вялікай сям’і, але прыходзіць час жаніцца ці выходзіць замуж, будаваць уласны дом, адсяляцца, бо адна хатка ня зьмесьціць усіх нявестак, зяцёў, унукаў і праўнукаў. Гэта ўрэшце ненармальна — жыць разам усім у адной хатцы. Непазьбежныя сваркі і звадкі прывядуць да таго, што гара непаразуменьня будзе расьці і расьці, намагаючыся раскатаць цябе катком, на блін, і прыдушыць. Як тая Пачвара, што прыходзіць ноччу. Ці некалі выбухне так, што чарцям будзе сьмешна. Ці нехта схопіцца ўрэшце за нож ці сякеру.

Лепш жыць у сваёй уласнай хаце, пры сваім родным цяпельцы. Дарослыя павінны мець свой дом, клапаціцца і за сябе, і за сям’ю, а ня бегаць да мамкі і таткі і прасіць у іх грошай ці паесьці. Недарэчна выглядаюць 40-гадовыя бэйбусы, якім маці кажуць: «Лёшанька, зашпілі куртачку! Лёшанька, адзень шапачку!» Звычайна з такіх кпяць, і яны на ўсё жыцьцё застаюцца «Пецькамі», «Мішкамі», «Сьветкамі». Бо ня вырасьлі. Але і так, канечне, можна жыць, чаго там.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG