Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Алена Германовіч

субота 29 красавік 2017

Архіў

Алена Германовіч

Яшчэ колькі дзён таму я сустракала яго на вуліцы. Ён адпрасіўся на выходныя з анкалёгіі.

Яшчэ колькі дзён таму я сустракала яго на вуліцы. Ён адпрасіўся на выходныя з анкалёгіі. Хадзіў у краму па кефір, рамантаваў аўто. Хутка пацяплее, ехаць на лецішча. На хваробу ня скардзіўся — ат, усе зараз дэфэктныя, а рак — дык праз аднаго ва ўсіх. Трымаўся бадзёра. Але сьмерці ўсё роўна — ці бадзёры ты, ці панылы. Яна не мае сантымэнтаў.

момант, калі ляжыш нарэшце спакойна, і нікуды не сьпяшаесься

Такі рухавы, жвавы, дасьціпны… Быў. Цяпер апошнюю ноч перад пахаваньнем ён дома. Усё жыцьцё — у працы, ні хвіліны супакою. Мітусьня, дом, праца, лецішча, рамонт, шпіталі, рыбалка, майстэрня, прыкруціць, прыбіць, набыць, прадаць… Вось ён, той момант, калі ляжыш нарэшце спакойна, і нікуды не сьпяшаесься. Усе справы аказаліся раптам скончаныя, але вынік ім падводзіш ня ты.

«Вой, а ці можна такія сьвечкі запальваць? — Ну дык што? Хай нам будзе грэх. Можа, на тым сьвеце прабачаць. А што ж нам рабіць, калі ў царкве яны па 5 рублёў, а ў краме такія ж, толькі кітайскія — па аднаму рублю? Хай прабачаць нам на тым сьвеце. — Госпадзе, як жыць нам? Усюды нас дураць, усюды! І нават царква спрабуе накалоць на сьвечках! Ладна, запальвай тыя, з крамы, хоць і кітайскія, не асьвечаныя. — Пачакайце, не паліце, у мяне ёсьць адна сьвятая сьвечка, з Чарнагорыі мне перадалі, зараз прынясу, толькі я вам яе не аддам — папалім трохі, і я дахаты забяру!».

мы захваляваліся – якая ў нас будзе карма?

Яна прынесла «сьвятую сьвечку» з Чарнагорыі. Запаліла яе, каб праверыць карму — у нас, нябожчыка, і тых, хто прынёс яму вянкі, і падпісаў: «Дарагому Валеру ад сяброў». «О, гляньце, які чорны дым ад сьвечкі! Значыць, ня вельмі добрая карма ў гэтых, што вянок прынесьлі. А і ў гэтых — чорны дым, таксама нешта ня тое. О, а над Святланай — белы дым, добрая ў цябе карма!». Кабета па чарзе абносіла над нашымі галовамі сьвечку. Мы захваляваліся — якая ў нас будзе карма? Няўжо пойдзе чорны дым над нашымі галовамі? Дакладна, чорны. Прысутныя скасавурыліся на нас. Кабета вырашыла не акцэнтаваць увагу, і ў мэтах нашай рэабілітацыі пранесла сьвечку і над нябожчыкам. Не, над ім белы дым. «Канечне, ён харошы быў чалавек. Ён нікому нічога благога не зрабіў!», — абрадаваліся суседзі, сваякі ўздыхнулі з палёгкай. Абход прайшоў, з кармамі вызначыліся, сьвечку загасілі. Яшчэ наперадзе доўгая ноч. Што рабіць, што казаць у такіх выпадках? Мала хто ведаў.

каб выбух туды пайшоў, да кратоў, і не адарвала нагу

«Я набыла такі сродак цудоўны для лецішча — „Зьзяньне“, вы не набывалі такі? Цуд, я вам кажу, гэта цуд. Усё так расьце, так буяе! Там няма ніякай хіміі, нейкія толькі карысныя мікраарганізмы. Проста дадаеш вады — і паліваеш глебу, і ўсё пайшло ў рост! Гэта я набывала „Зьзяньне-1“. На гэты год хачу набыць, яшчэ ёсьць такое „Зьзяньне-2“. Праўда, расьце ўсё. Але і краты пачалі размнажацца. Напэўна, ад таго „Зьзяньня“. Раней на гародзе былі дзьве ямкі, можа, два краты жылі. А пасьля „Зьзяньня“ прыехала на лецішча — увесь гарод у ямках, дзірках і курганах! Ой, ня ведаю. Іх там напэўна зараз сто штук, і насыпаў усё больш і больш. Ідзеш па гародзе і правальваесься ў іх хады. Я, праўда, ня ведаю, як і ехаць цяпер на лецішча — баюся. Іх там цяпер будзе напэўна войска! Я ўжо валёнкі паліла, у дзіркі іх засоўвала, як вы раілі — не дапамагло, яшчэ больш насыпаў зьявілася. Памнажаюцца, як трусы! Напэўна, ад таго „Зьзяньня“. Казалі, пэтарду трэба туды. Вялікую ўзяць, запаліць, і тазікам прыкрыць, тазік нагой трымаць, толькі моцна трымаць, а то можа і нагу адарваць выбухам. Галоўнае — каб пэтарды былі ня паленыя, сэртыфікаваныя. І прыціскаць тазік моцна — каб выбух туды пайшоў, да кратоў, і не адарвала нагу. Ох, Валера, прабач ты нам, дурніцам, так мы табе дурылі галаву, пакуль ты жывы быў, а памёр — і то супакою табе не даём сваёй балбатнёй, прабач. Але ж ты нас разумееш — трэба ж неяк з кратамі змагацца. Ды і жарты ж ты любіў, прабач!». Яна зьвяртаецца да нябожчыка, гаворыць зь ім, просіць прабачэньня. Здаецца, ён зараз ускочыць і скажа: «Змоўкнеце вы ці не, як вы мне на гэтым сьвеце надакучылі. І тут супакою няма ад вашых гародаў і кратоў». Але, можа, ён разумее. І маўчыць. І цярпіць, як цярпеў усё гэтае гаротнае жыцьцё.

Пачалі ўзгадваць, як аднойчы хадзілі на канцэрт вядомай сьпявачкі жалобных песень. «Ён так не хацеў ісьці, так не хацеў! Я яго ледзь зацягнула. Ён ёрзаў, ёрзаў, а ў залі так ціха было, яна вельмі жалобныя песьні сьпявала. А ён хацеў ціха мне сказаць, ды так атрымалася, што якраз песьня скончылася, такая паўза, і ён раптам на ўсю залю: А калі яшчэ і крама зачыніцца, і я не пасьпею піва набыць, хана табе!» Прысутныя нясьмела расьцягнулі вусны ва ўсьмешках.

адзін нос адрэзалі, іншы замест яго прыварылі

Пачаў той сівы, з вусамі, пляменьніка жонкі дзядзька. «Цеплаход, цеплаход. Ох, ведаю я, як яго будавалі. Там жа парушылі канструкцыю! Адзін нос адрэзалі, іншы замест яго прыварылі. Ат, добра будзе, усё так робіцца ў нас. І платы выратавальныя… Яны павінны самі выпаўзаць, пры небясьпецы, але там мэханізм не спрацоўвае, трэба ўручную цягнуць, калі што, а яны недзе сорак кіляграмаў, хіба ты здолееш іх выцягнуць? Дзьверы трэба было гермэтычныя, адмысловыя, а іх толькі ў Расеі можна замовіць, і яны вельмі дарагія. А што рабіць? Пайшлі шукаць па беразе ракі па гаражах у людзей — раней жа цягнулі сабе хто што мог, з рачнога флёту, ну і як ты думаеш? Знайшлі дзьверы, такія, як трэба. Паставілі на цеплаход. А яшчэ начальнік потым захацеў, каб прыбудавалі ззаду пляцоўку, каб паставіць на яе квадрацыкл. От хоча ён, і ўсё! Каб пляцоўка была для квадрацыклу. Ну прыбудавалі, прыварылі. А ты хацела плысьці на ім? Ой, ня ведаю. Хаця не, ня бойся, усё будзе нармальна, мабыць. Ці ня будзе. Адзінае ратаваньне, я так лічу — каб не было вады. Ня будзе вады — ня будзе навігацыі, і ён проста не паплыве. І лепш, каб не было вады, бо і паводкі ж не было цяпер, і дажджоў моцных. Гэта адзінае нас выратуе. А калі прыйдзе вада, і ён усё-ткі паплыве — ня ведаю, што там будзе. Не, ты ня бойся — плыві, калі прапануюць. Нічога, у нас ды ўсё так робіцца, праз адно месца, і нічога. Але мы яго называем „Беларускі Тытанік“. Галоўнае — каб вады не было. Прабач, Валер, жывым жывое».

Як добра, што гэтай ноччу тут, ля нябожчыка, я сустрэла добразычлівых людзей, над якімі нават ад «сьвятой сьвечкі» ішоў белы дым, і яны мне раскрылі вочы! А так бы паплыла па той рацэ, на белым цеплаходзе, і… І ніхто ня ведае, што было б. А можа, і нічога, і можа, так і трэба?

1,6 на 2,2 мэтры – такі цяпер стандарт

… Ранкам суровыя хлопцы з рытуальнай канторы дзелавіта пагрузілі дамавіну, павезьлі як «дурань дзьверы», на вялікай хуткасьці, нябожчыка і нас на могілкі. Нічога асабістага. Бізнэс. Час — грошы. «Усе разьвіталіся?», — незадаволена буркнулі, абвялі абыякавымі позіркамі маўклівых сваякоў. Няма калі цырымоніі разводзіць, чарга ўжо зараз будзе з трунамі да гасьцінна разгорнутых кнігамі прамавугольнікаў зямлі. 1,6 на 2,2 мэтры — такі цяпер стандарт «вечна-спальнага месца», зацьверджаны рашэньнем гарвыканкаму. Сваякі і сябры зь неўразуменьнем узіраліся ў труну, нібы не маглі паверыць, што яно ўсё так — быў чалавек, і няма. Тыя з рыдлёўкамі нецярпліва прытупвалі ля магілы, як груганы. Прабач нам, Валер, сапраўды, калі ласка. Мы ня ўмеем паміраць, развучыліся хаваць нябожчыкаў, ня ведаем, што рабіць, што казаць пры абліччы Сьмерці. Таму і жывём так. Неяк недарэчна.

Алена Германовіч

Гэты чалавек едзе з Гарадзеншчыны, шукаць працу.

Чаму? — Ён глядзіць на нас. Гэта не пытаньне. Слова такое мудрагелістае нейкае, ня ў гэтым сьвеце яго ставіць, бо няма перад кім. «Часам я пытаюся ў сябе: чаму?» — гэта сказ не пытальны, апавядальны. Ён сам ведае адказы, якія схаваныя ў правільных пытаньнях. «Чаму» — гэта заганнае пытаньне.

Гэты чалавек едзе з Гарадзеншчыны, шукаць працу. У яго недзе ў гэтых краях жыве сябар з войска. Мы едзем у адным кірунку, да адной з гэтых аднолькавых станцый, дзе мы паедзем у адзін бок, Мікалай — у іншы. Яму недзе 50+.

у нас па два чалавекі на адзін трактар

«У цягніках паліць нельга. Ну добра. Выйшаў на Гомелі, адышоў трохі, запаліў. Тут жа (паказвае двума пальцамі правай рукі на левае плячо) да мяне кінуліся: Паліць нельга! А штраф вялікі? Дзевяноста рублёў, кажуць. Мама дарагая. Так холадам павеяла! Каб папаліць у Гомелі на вакзале, мне трэба два месяцы працаваць. Цяпер у нас прапанавалі працу — у паляводчай брыгадзе, 48 рублёў у месяц, сказалі. Я б пайшоў на трактар. Але ў нас па два чалавекі на адзін трактар, і толькі пяць зь іх працуе, астатнія мёртвыя. Некалі я скончыў тэхнікум лёгкай прамысловасьці, і добра вучыўся. Прапаноўвалі працу па спэцыяльнасьці — але я не магу рабіць у сьценах, яны неяк ціснуць на мяне. На трактары на полі я люблю працаваць, у лесе таксама люблю — доўга працаваў, але цяпер наша прадпрыемства разадралі на кавалкі, як сабака рукавіцу, далучылі, разлучылі, прымацавалі — усё, канец яму», — ён не скардзіўся, гаварыў спакойна, без асуджэньня, без «хто вінаваты». Так дадзена, пакладзена, пастаўлена, запячатана, наканавана.

распласталі нас на зямлі ды паўгадзіны чыталі нам нейкі указ прэзыдэнта

«Раней было так: мокры лес — не пускаюць працаваць, вецер калі больш за дзесяць мэтраў у сэкунду — нельга ісьці было, небясьпечна. І так было — сьнежныя дні, ветраныя дні, дажджлівыя дні — не ішлі працаваць, а заробак ішоў. Больш, канечне, ад вырабаткі, але цяпер няма нічога. Кабеты пайшлі ў лес, там бярозы былі паваленыя, на дзялянцы, галінак набралі, на дзеркачы, тут жа (зноў паказаў двума пальцамі на плячо) наляцелі гэтыя, зялёныя, паўтары гадзіны ім дурылі галаву. Тыя ўжо амаль плакалі, а яны павезьлі іх назад у лес на дзялянку. Лясьнік кажа — можна было галінкі браць, гэта сьпілаваныя бярозы. А іх там кінулі на дзялянцы — пайшлі дахаты пехатой. Чаго прычапіліся? Як была Польшча, то лясьнічы, калі бачыў хворае дрэва, бег і прасіў каго сьпілаваць, каб лес не папсаваўся, а цяпер і дрэвы хворыя, і буралом — а браць нічога нельга. Мы неяк паехалі з прыяцелямі, за дровамі, наляцелі нейкія (два пальцы на плячо), распласталі нас на зямлі ды паўгадзіны чыталі нам нейкі указ прэзыдэнта. Загадалі штраф плаціць, ды такі, што гэта нам пяць месяцаў траім працаваць трэба. Але потым той зьлітаваўся, і кажа: Я даю вам дзесяць хвілін, каб і духу вашага тут не было. Мама дарагая, дзесяць хвілін! А ў нас машына зламаная, ледзьве завялі, каб у лес ехаць, як мы імчалі адтуль! А што яны — папілуюць дрэвы, у мокрае пакідаюць, потым іх караед паесьць — і тады ідзе драўніна тая на апілкі, а з апілак робяць мэблю. Палякі прыехалі, дзівяцца — платы ў нас з драўніны, а мэбля — з апілак, як так? Не ведаеце, чаго ў нас гусенічныя трактары ўсе прыбралі? Чым ім тыя гусенічныя трактары не падабаюцца? У палякаў і цяпер працуюць па лесе гусенічныя трактары, я аж пад Германіяй быў — і там нават ёсьць. О жыцьцё цікавае пайшло. На колавым трактары паедзеш у лес — дык яго матляе, як сабаку па завугольлі. А гусенічныя скасавалі ў нас. У калгасе ў нас „Шасік“ быў, „Т-16“, ведаеце такі трактар? Зламаўся, і ніхто не рамантуе, кажуць — запчастак няма, сабраліся яны „Шасік“ хаваць ужо, маўляў, мёртвы. Я газэты не чытаю, а то ўзяў у пляменьніка неяк газэту, пляменьнік наш, ён трохі не ў сабе, хворы, па вуліцах ходзіць, песьні сьпявае, чытаю тую газэту, а там напісана абвестка, што прадаюць запчасткі да трактароў, і да „Т-16“ таксама. І фірма напісана, і тэлефон.

цяпер «Шасіка» пахавалі, дык як яны гародніну адтуль дастануць?

Схапіў я тую газэту, ускочыў на ровар, і паехаў да загадчыка гаражу, не пашкадаваў, што восем кілямэтраў ехаць. Паказваю, кажу — о дзе можна запчасткі да „Шасіка“ купіць, запішы нумар! Ён на мяне так глядзеў, як быццам я зь іншай вёскі. Кажу — ну хоць тэлефон запішы ці назву фірмы! Не. Загналі „Шасік“ у ангар, потым расьцягнуць, каму кола трэба, каму што. А ў іх сховішча гародніны, і так яно пабудавана, што туды можа толькі „Шасік“ заехаць, яны восеньню гародніну схавалі туды, а цяпер „Шасіка“ пахавалі, дык як яны гародніну адтуль дастануць? „ГАЗ“ туды не заедзе. Хіба толькі кабіну яму прыплюснуць, ну ці кузаў адрэзаць. Можа, так і зробяць. А і мост трэба ў „ГАЗ“ звузіць», — ён задумаўся, рашаючы праблему, як зьменшыць «ГАЗ», каб ён стаў падобны на «Т-16», «Шасік».

Цягнік ехаў, хістаўся, спадарожнік перабіраў свае думкі, пачынаючы ад лесу, трактароў, і дабраўшыся да кароў, спакойна нанізваў іх адна за адной, як каралі на нітку, ласкава працягваў мне. «Чаму?». Я ня ведаю.

а карова думае – хоць бы што хапнуць!

«Пабудавалі новую фэрму, модную такую. Там, дзе вокны павінны быць — рол-шторы зрабілі. Летам яно нармальна. Зімой усё замерзла, і каровы, і вада, і кармы, і нават гной. Падсунулі пад тыя рол-шторы салому — усё роўна холадна. Так і так круцілі — нічога. Забілі тады іх плёнкай звонку — а лепш стала. Каровы тыя вясной выйшлі — як з канцлягеру! Зямлю тую хапаюць, худыя, страх, ветрам хістае іх. Яны думаюць — дзе надоі? А карова думае — хоць бы што хапнуць! Пачала пракуратура разьбірацца з той фэрмай. Холадам, канечне, на іх павеяла, кіраўнікоў. А што? Весела! Толькі што далей будзе… Можа, нешта будзе. Чым Бог не жартуе, пакуль чэрці сьпяць», — цягнік грукоча праз мост над Дняпром. Хутка Рэчыца. Куды едзеш ты так далёка, чалавек, праз усю Беларусь? «Чытаў, што ў вёсцы адной трактарысты трэба. Паеду туды, можа, уладкуюся. Там недзе блізка і сябар мой жыве. З войска. Сашка. З 82 году ня бачыліся, лічы, трыццаць пяць гадоў», — спадарожнік усьміхаецца, зморшчыны зьбягаюцца пад вочы, прыціскаюцца адна да адной прыгожымі глыбокімі барознамі, ён маладзее ад успамінаў пра войска, дзе ён сябраваў з Сашкам, і быў «хуліганістым».

хочаце купіць кракадзіла?

…У прывакзальным буфэце, за столікам са сьцёртай локцямі рэклямай мясцовага піва — кабета 60+, зьбянтэжыла пытаньнем: «Ці хочаце купіць кракадзіла?» — «Жывога?» — «Ага, марце, марце! О такога!» — яна рагоча, выцягнула з торбы штук трыццаць рознакаляровых кракадзілаў зь бісэру. «Маленькія — па пяцьдзесят капеек, вялікія — па восемдзесят, бярыце, нядорага. Вы хто па знаку Задыяка? Вам лепш тады сіні браць, гэта ваш колер». Перада мной на стале, дзе толькі што стаялі шклянкі з гарэлкай і півам, выгінаюцца счэпленыя вялізнай шпількай рознакаляровыя кракадзілы. Жанчына ўрачыста глядзіць на мае вялікія вочы, і з выглядам пераможцы высыпае яшчэ бісэрныя букеты. Мільгаціць у вачах. Шмат, бліскучыя, жоўтыя, чырвоныя, сінія кветачкі.

мы ж такія цёмныя былі, нічога ня ведалі да гэтага

«Паеду ў Калінкавічы. Можа, там прадам што. Мне грошы ня трэба — толькі б бісэр адбіць. Для мяне гэта псыхатэрапія. Ад дэпрэсіі. Усё лепш, чым таблеткі. Пакуль той п’яны — я швабру ў дзьверы, і кветкі пляту з бісэру. Раблю іх, пакуль прасьпіцца. Газ скончыўся — кажу, ідзі замаўляй газ, каб прывезьлі. А ён крычыць — на халеры табе той газ? Прывязуць толькі праз тыдзень. Кажу — завязі пакунак на прыпынак, цяжка несьці мне. Ён на ровар ускочыў, паімчаў, прыйшла на прыпынак — пакунка няма, вось гэтага, з кракадзіламі і кветкамі. А ён недзе пад плот кінуў, пад адной хатай у вёсцы. Я люблю перадачы пра іншыя розныя цывілізацыі. Як добра, што ў 90-х хоць літаратура зьявілася, пра нумаралёгію, астралёгію, пра іншыя цывілізацыі. А мы ж такія цёмныя былі, нічога ня ведалі да гэтага! Я і цяпер люблю гэта глядзець па тэлевізары, а сын кажа: наша мама чокнулася, яе хутка іншаплянэцяне забяруць, а я кажу — глядзі, каб цябе вавёрачка ў лес не забрала, яна за табой даўно цікуе», — яна кладзе перада мной букет з бісэру. Як на гора, няма грошай. Няма грошай, кажу. «Я вам дару букет, мадам!», — кажа яна, і рагоча.

жыць будзем добра, ды ня надта

Прапаноўвае нам пачаставацца бальзамам «Чорны рыцар». Мы ня можам — нам у дарогу, і нас ванітуе. Наш спадарожнік, новы прыяцель, таксама адмаўляецца — у яго ціск. «Я вам кажу: бальзам — добрая рэч, як бальзам на сэрца. А каб не ванітавала — паешце хлеба з сольлю. А ад ціску — гэй, дзед, ты куды? Я табе дам таблетку, у мяне добрыя таблеткі ад ціску!», — крычыць усьлед Мікалаю. Яна старанна выпісвае нашы даты нараджэньня, вылічвае наш лёс. Жыць будзем добра, ды ня надта. Доўга, але кепска. Коратка, але якасна.

«Дзед» уважліва слухае парады. Перад намі — вялікія пэрспэктывы, жанчына распавядае нам і пра матэрыяльнае, і пра духоўнае. «Конь і сабака — выдатны тандэм! Вам пашанцавала! Толькі важныя рашэньні прымайце ўдваіх. Ты (глядзіць на мяне) прымі рашэньне, але абгрунтуй яму, вось і ўсё!», — яна задаволена сьмяецца. «Дзеду», відаць, нічога ня сьвеціць, з такой датай нараджэньня. «Вам лепш чорнае не апранаць. Можа, лепш блакітнае, ці ружовае, таму што вы бык!», — раіць жанчына. «Я, відаць, шалёны бык, раз мяне так па сьвеце носіць», — усьміхаецца Мікалай.

…На гэтай вялікай станцыі, якая, калі паглядзець здалёк, здалёк — кропка на мапе, і чым вышэй падымацца — тым меншая яна, пакуль ня зьнікне з вачэй, мы сустрэліся ў суботу. «Конь з сабакам» паехалі на аўтобусе ў вёску, «Бык» — шукаць працы трактарыстам у іншую вёску, «Яшчэ адзін конь» — у Калінкавічы, прадаваць кракадзілаў і кветкі, каб адбіць грошы за бісэр, каб было за што купіць новы бісэр, з якога можна было б наплесьці яшчэ кветак, нібыта залатых рыбак, якія за акіянам рабіў той, хто падняў 32 узброеныя паўстаньні, і столькі ж прайграў. «Васьмёрка» легла на бок. Гэта знак бясконцай стомы.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG