чацьвер, 24 красавіка 2014, Менск 11:56

Блогі / Валер Карбалевіч

ПАМЕР ШРЫФТУ - +

Лёгкі шантаж Расеі

Валер Карбалевіч

Ужо шмат сказана пра тое, што агрэсія РФ супраць Украіны, адмова Масквы прызнаць вынікі распаду СССР стварае новую геапалітычную сытуацыю. Цяпер мы маем справу з новай Расеяй, якая нясе пагрозу сваім суседзям. Гэта ўстрывожыла палітычныя эліты новых дзяржаў, якія паўсталі на постсавецкай прасторы, і яны спрабуюць рабіць захады, каб неяк нэўтралізаваць такія пагрозы. Вось Казахстан прымае папраўкі ў заканадаўства, якія прадугледжваюць узмацненьне пакараньня за сэпаратызм.

Беларускія ўлады хутка і жорстка перапынілі спробы грамадзкага аб’яднаньня «Беларускі славянскі камітэт» на чале з заўзятым славянафілам Сяргеем Касьцянам ператварыцца ў партыю. Пра тое, што гэта было ня нейкае руціннае бюракратычнае рашэньне, а спэцапэрацыя, сьведчыць такі факт: за адзін тыдзень улады прымусілі выйсьці зь Беларускага славянскага камітэту тысячу чалавек. На фоне ўкраінскіх падзеяў славянафілы становяцца для рэжыму ці ня большай небясьпекай, чым праэўрапейская апазыцыя.

Але ўсё ж непасрэдныя пагрозы незалежнасьці Беларусі — гэта справа ня сёньняшняга дня, а, хутчэй, пэўнай будучыні. Бо Расеі патрэбен некаторы час, каб «ператравіць» Украіну. Маю на ўвазе ня толькі Крым. Нават калі Ўкраіне і ўдасца захаваць Усход і Поўдзень, але ўплыў Расеі на гэтыя рэгіёны павялічыцца, яны стануць сродкам ціску на Кіеў. І Маскве трэба будзе будаваць мэханізмы маніпуляваньня.

А Лукашэнка далёка не зазірае. Ён жыве сёньняшнім днём, рэагуе на цяперашнюю сытуацыю. Дарэчы, такая тактыка паказала сваю эфэктыўнасьць і дазволіла яму ўжо 20 гадоў трымаць уладу.

Больш за тое, новая геапалітычная сытуацыя ў рэгіёне адкрывае перад афіцыйным Менскам дадатковыя магчымасьці. Кіраўнік Беларусі ўжо казаў, што канфлікт Расеі і Ўкраіны спрычыніўся да зьяўленьня на расейскім рынку свабодных нішаў, напрыклад, у сфэры ВПК, і гэта трэба выкарыстаць.

Эўрапарлямэнт прыняў рэзалюцыю, у якой заклікаў спыніць будоўлю газаправоду «Паўднёвы паток». Калі гэтая ідэя рэалізуецца, то транзытная вага Беларусі ўзрасьце. Магчыма, справа дойдзе да будоўлі новай ніткі трубаправоду Ямал — Эўропа.
Мяркуючы па ўсім, Менск ставіць пытаньне так: беларускі бок падпіша пагадненьне аб утварэньні ЭЭС толькі пры ўмове, што Расея пагодзіцца задаволіць патрабаваньне Беларусі

Некаторыя экспэрты кажуць, што ўкраінскі крызіс можа прывесьці да павелічэньня расейскіх субсыдыяў беларускай эканоміцы. Маўляў, Беларусь засталася адзіным і адданым саюзьнікам, і за гэта трэба аддзячыць. Ва ўсялякім разе, Лукашэнка будзе моцна апэляваць да гэтага чыньніку. Наколькі апраўданыя такія спадзяваньні? Вось Расея задаволіла просьбу Беларусі і абяцае паставіць сёлета 23 млн тон нафты.

Галоўным паказьнікам гатоўнасьці Расеі ўлічваць інтарэсы Беларусі будзе пытаньне мыта на нафтапрадукты, якое Беларусь пералічвае ў расейскі бюджэт. Гаворка ідзе пра суму 3,3–4 млрд даляраў у год. Менск патрабуе, каб з моманту стварэньня Эўразійскага эканамічнага саюзу (ЭЭС) гэтае мыта заставалася ў беларускім бюджэце.

ЭЭС павінен пачаць працу з 1 студзеня 2015 году. Беларусь, Расея і Казахстан дамовіліся, што пагадненьне аб утварэньні гэтага аб’яданьня павінна быць падпісана да 1 траўня 2014 году. Апошнія перамовы на ўзроўні кіраўнікоў урадаў засьведчылі, што Масква пакуль не гатовая да такога рашэньня. Грошы патрэбныя на супрацьстаяньне з Украінай. Таму РФ прапануе вынесьці гэтае пытаньне за дужкі, вырашыць потым, а цяпер падпісваць усе дакумэнты аб стварэньні ЭЭС.

А Лукашэнка, прымаючы Мясьніковіча ў сераду, цьвёрда заявіў, што Беларусь будзе настойваць на сваім. Бо пад прэзыдэнцкія выбары гэтыя грошы вельмі патрэбныя.

Мяркуючы па ўсім, Менск ставіць пытаньне так: беларускі бок падпіша пагадненьне аб утварэньні ЭЭС толькі пры ўмове, што Расея пагодзіцца задаволіць патрабаваньне Беларусі. Такі сабе лёгкі шантаж.

Вырашальная сустрэча прэзыдэнтаў Беларусі, Расеі і Казахстану адбудзецца 29 красавіка ў Менску. Яна павінна адказаць на важныя пытаньні. Як Расея трансфармуе сваю перамогу над Украінай у ціск на саюзьнікаў? Як яна гатовая плаціць хаўрусьнікам за палітычную ляяльнасьць?

Калі бакі не дамовяцца, то гэта будзе скандал. Чакаць засталося нядоўга.

Тэгі:расея, украіна, беларусь, ЭЭС


Асудзілі нявіннага, а кампэнсацыю ня плацяць

Міхаіл Гладкі

10 красавіка жыхар Менскага раёну Міхаіл Гладкі падаў у Менскі раённы суд скаргу аб прызнаньні ягонага права на кампэнсацыю стратаў у сувязі зь несправядлівым прысудам. Гэта ўжо другая скарга Міхаіла Гладкага. Першую ён падаў яшчэ ў лютым, і на яе дагэтуль няма адказу. Якой справядлівасьці дамагаецца Міхаіл Гладкі?

Ён быў асуджаны на 8 гадоў паводле абвінавачаньня ў забойстве брата Віктара, якога, як зараз высьветлілася, не забіваў. Трагедыя здарылася 9 лістапада 2002 году ў доме маці Міхаіла пасьля сумеснага расьпіцьця алькаголю паміж Віктарам Гладкім і ягоным знаёмым па калёніі Эдуардам Лыкавым. Летась у лістападзе Менскі абласны суд высьветліў, што гэта Лыкаў пасьля сваркі забіў спачатку гаспадыню дому, а потым яе сына Віктара. Чаму ж спачатку асудзілі за забойства Міхаіла Гладкага?

Сам Міхаіл ад кантактаў з прэсай устрымліваецца. Праваабаронца зь «Вясны» Валянцін Стэфановіч, які дапамагаў яму скласьці скаргу ў Менскі раённы суд, апавёў падрабязнасьці здарэньня зь ягоных словаў.

Аказваецца, Міхаіл Гладкі зьявіўся ў дом маці на наступны дзень пасьля трагедыі. Маці ляжала ў крыві, а побач на ложку ляжаў брат Віктар. Міхаіл вырашыў, што ягоны брат забіў маці, і ў гневе ўдарыў яго сякерай, якая ляжала побач. Потым вырашыў, што забіў брата, і выклікаў міліцыю. Тое, што забойства насамрэч адбылося днём раней, сьледзтва магло высьветліць дастаткова лёгка, калі б засумнявалася ў паказаньнях затрыманага. Але гэтага не адбылося.
 
Валянцін СтэфановічВалянцін Стэфановіч
x
Валянцін Стэфановіч
Валянцін Стэфановіч
Валянцін Стэфановіч: «Ён сапраўды меркаваў, што забіў. Гэтак склаліся абставіны. Але насамрэч забойства адбылося да яго. Ягоны брат быў ужо нежывы, калі Міхаіл ударыў яго сякерай некалькі разоў. Але справа ў тым, што сьледзтва было праведзена абсалютна дрэнна. Бо, паводле расьсьледаваньня справы Лыкава, ён быў у гэтай хаце амаль дзень. Піў зь Віктарам, пакінуў шмат сьлядоў. Але сьледчыя зусім не абцяжарвалі сябе пошукам нейкіх іншых доказаў. Іх цалкам задаволіла, што Міхаіл прызнаў віну. Ёсьць нібыта матыў, што забіў з мэтай помсты — і ўсё. Ніякіх нават адбіткаў пальцаў не шукалі».

Адметная дэталь: сьледзтву быў вядомы сьведка, які даводзіў алібі Міхаіла Гладкага на момант забойства ягонага брата, але на першы суд над Міхаілам яго проста не паклікалі, адзначае Валянцін Стэфановіч.

З 8 гадоў, прызначаных судом, Міхаіл Гладкі 5 гадоў адбыў у калёніі, а астатняе — на папраўчых працах. Паводле закону яму павінны выплаціць кампэнсацыю за маральную шкоду і вярнуць спагнаныя зь яго незаконна грошы. Але пакуль дзяржава не выяўляе жаданьня разьлічыцца з пацярпелым ад судовай памылкі грамадзянінам; ягоныя скаргі застаюцца нават без адказу. Чаму гэтак адбываецца?

Валянцін Стэфановіч: «Магчыма, дзяржава лічыць, што гэта нявыгадна ёй паказваць. Бо ў тым ліку атрымліваецца і нядобры аргумэнт супраць сьмяротнага пакараньня. Паводле тых абставінаў яго маглі тэарэтычна абвінаваціць і ў забойстве дзьвюх асобаў — ня толькі брата, але і маці. І быў бы яму прысуд не 8 гадоў, а сьмяротнае пакараньне. Але мы зыходзім з таго, што калі дзяржава зрабіла памылку, то яму мусіць кампэнсаваць усе страты. У яго жонка памерла неўзабаве пасьля таго, як яго вызвалілі. 30 зь нечым гадоў было, чакала яго. У яго шмат праблемаў узьнікла ў сувязі з прысудам, а цяпер гэта быццам нікога не цікавіць».

На дадзены момант у беларускіх турмах 4 чалавекі чакаюць выкананьня сьмяротных прысудаў, паведаміў Валянцін Стэфановіч зь «Вясны». Сярод іх і Эдуард Лыкаў, якога Менскі абласны суд прызнаў вінаватым у забойстве Віктара Гладкага. Вядома, што Эдуард Лыкаў абскардзіў прысуд і чакае разгляду скаргі ў Вярхоўным судзе Беларусі.

Тэгі:турмы, крымінал, Валянцін Стэфановіч, Эдуард Лыкаў, Міхаіл Гладкі


Чаму беларусы вераць расейскім тэлеканалам

Валер Карбалевіч

Калі падчас інфармацыйнай вайны паміж Менскам і Масквой напярэдадні прэзыдэнцкіх выбараў 2010 году высьветлілася, што антылукашэнкаўская прапаганда расейскіх мэдыяў не зрабіла вялікага ўплыву на большасьць беларусаў, у экспэртнай супольнасьці былі зроблены, як цяпер бачна, скарасьпелыя высновы. Маўляў, Беларусь вызвалілася ад інфармацыйнага ўплыву ўсходняга суседа.

Але вось здарыўся расейска-ўкраінскі канфлікт — і высьветлілася, што большасьць беларусаў глядзіць на яго скрозь прызму маскоўскіх тэлеканалаў. І гэты фэномэн патрабуе тлумачэньня. Я б прапанаваў некалькі меркаваньняў.

1. Мы жывем у эпоху інфармацыйнага грамадзтва, людзі маюць вялікія магчымасьці атрымаць інфармацыю зь вельмі розных крыніц. Можна карыстацца інтэрнэтам, глядзець сотні тэлеканалаў з дапамогай спадарожнікавай антэны і інш. Здавалася б, у такіх умовах замбаваць насельніцтва немагчыма, гістарычны час таталітарызму скончыўся.

Але ўкраінскі крызіс высьвеціў зусім нечаканыя рэчы. Высьветлілася, што інфармацыйны таталітарызм у эпоху свабоды інфармацыі цалкам магчымы. Калі ўсе расейскія тэлеканалы (плюс беларускія) цягам паўгода круглыя суткі цьвердзяць, што белае — гэта чорнае, што на Майдане сабраліся фашысты, гэта дае фэнамэнальны эфэкт. Расейскае і беларускае грамадзтва апынулася ў палоне прапагандысцкіх стэрэатыпаў. Абывацелю нават у галаву не прыходзіць, што яго могуць ашукваць, таму нават не спрабуе шукаць альтэрнатыўную інфармацыю.

2. Вядома, што прапаганда дае вынік тады, калі прапагандаваныя каштоўнасьці супадаюць з уласным сьветапоглядам людзей. У дадзеным выпадку эфэкт атрымаўся з-за таго, што расейскія мэдыі ўзбудзілі глыбінны архетып беларускай сьвядомасьці, у якой фашызм — усім вядомае, зразумелае, відавочнае і абсалютнае зло. Бо любая прапаганда ня столькі пераконвае, колькі стварае міталягічнае поле. Прыклей апанэнту ярлык «фашыст» ці «бандэравец» — і ня трэба больш нічога даводзіць, аргумэнтаваць. А Вялікая Айчынная вайна — гэта, можа, адзіная падзея беларускай гісторыі, пра якую ведаюць усе беларусы, тут ня трэба шмат тлумачыць. Таму калі называеш украінскіх нацыяналістаў «бандэраўцамі», бел-чырвона-белы сьцяг — «паліцэйскім» — адразу атрымліваеш патрэбны эфэкт.

3. Нягледзячы на 23 гады незалежнага існаваньня, беларусы падсьвядома жывуць у каштоўнасным полі Расеі. Таму тэзіс, што «Крым — расейская зямля», успрымаецца беларускім насельніцтвам як аксіёма.

Праблема яшчэ ў тым, што нацыянальныя рухі, якія ўзьніклі на постсавецкай прасторы падчас гарбачоўскай перабудовы і якія, у рэшце рэшт, і разбурылі СССР, усе насілі антырасейскі характар. Што зразумела, бо расейцы — імпэрская нацыя, і змаганьне за незалежнасьць, супраць імпэрыі, непазьбежна азначала дыстанцыяваньне ад Расеі з усімі наступствамі, якія адгэтуль вынікаюць.
Нягледзячы на 23 гады незалежнага існаваньня, беларусы падсьвядома жывуць у каштоўнасным полі Расеі

Лягічна, што самі расейцы, расейская дзяржаўная прапаганда ў тэрмін «нацыяналізм» укладаюць нэгатыўны зьмест. (Гэта не распаўсюджваецца на расейскі шавінізм, які цяпер палае ў Расеі ў зьвязку з «украінскім крызісам».) Грамадзяне Расеі шчыра не разумеюць, як жа гэта можна не хацець назад у імпэрыю. Таму, калі расейскія тэлеканалы ставяць знак роўнасьці паміж паняцьцямі «нацыяналізм» і «фашызм» (нават вядомыя асобы, пісьменьнікі, палітолягі ўжываюць гэтыя словы праз коску, ставяць у адзін шэраг), то для расейцаў гэта выглядае цалкам лягічна. Бо толькі ж фашысты могуць не хацець аб’яднаньня з Расеяй.

Калі ўзяць пад увагу нізкі ўзровень нацыянальнай самасьвядомасьці беларусаў, то зразумела, чаму яны ўспрымаюць сьвет з расейскага гледзішча. Для беларускага грамадзтва нацыяналізм — таксама нэгатыўная зьява, гэтаму добра паспрыяла дзяржаўная прапаганда. Беларускія афіцыйныя мэдыі таксама часта выкарыстоўваюць прыёмы атаясамліваньня «бээнэфаўцаў» з «фашыстамі».

І апошнім аргумэнтам, які пераканаў беларусаў у расейскай вэрсіі падзеяў ва Ўкраіне, стала моўнае пытаньне. Галоўным абвінавачаньнем супраць нацыяналістаў Майдану стала тое, што яны, страшна сказаць, хочуць, каб адзінай дзяржаўнай мовай ва Ўкраіне была ўкраінская. Беларусы тут жа прымерылі гэтую сытуацыю на сябе — і абурыліся.

4. Расейская прапаганда апэлюе да нізкіх інстынктаў, узбуджае ксэнафобію. Нянавісьць да Майдану хутка перарасла ў мэдыях РФ у нянавісьць да Ўкраіны як дзяржавы і ўвогуле да ўкраінцаў. А заадно і да Захаду. Вобраз ворага створаны. А вядома, што гэта нашмат лягчэй успрымаецца абывацелем, чым высокія пачуцьці.

Мяркуючы па тым, што расейска-ўкраінскі канфлікт доўгатэрміновы, нам давядзецца з усім гэтым жыць працяглы час. І неяк прыстасоўвацца.

Тэгі:расея, смі, украіна, тэлебачаньне, прапаганда


Рыкашэт. Сындром вернападданьніцтва

Валер Карбалевіч

Аляксандар Лукашэнка заўсёды кажа аўдыторыі ці партнэрам па перамовах тое, што ад яго хочуць чуць. Каб спадабацца. Гэта добра вядомы ягоны палітычны стыль. Таму тое, што падчас сустрэчы з губэрнатарам Калускай вобласьці ён рассыпаўся ў ветлівасьці, даказваючы сваю адданасьць Расеі, можна было б прыняць за звычайны прыём. Калі б ня шэраг чыньнікаў, якія выводзяць гэтую дэманстрацыю ня тое што ляяльнасьці, але і вернападданства на новы ўзровень.

Ня будзем браць 1990-я гады, калі Лукашэнка марыў аб рэальным аб’яднаньні Беларусі і Расеі. Але пачынаючы з 2000-х гадоў беларускі кіраўнік стараўся не казаць нешта такое, што ставіла б пад сумнеў яго як самастойнага палітыка, а Беларусь — як незалежную дзяржаву. А цяпер ён гэта кажа. Прычым так часта, як ніколі.

«З-за гістарычнага мінулага, таго, што мы адзін народ, ствараем адзіны праект — мы будзем з Расеяй. Трэба спыніць гэтыя спэкуляцыі. Калі паўстане пытаньне, мы заўсёды будзем з Расеяй», — заявіў беларускі кіраўнік на выбарчым участку 23 сакавіка.

«І ў любой сытуацыі мы будзем з Расеяй. Трэба спыніць усялякія інсынуацыі на гэтую тэму», — заўважыў прэзыдэнт Беларусі падчас сустрэчы з намесьнікам старшыні ўраду РФ Дзьмітрыем Рагозіным 1 красавіка.

І вось у пятніцу на перамовах з губэрнатарам Калускай вобласьці Анатолем Артамонавым ён заявіў:

«Але запомніце: што б я ні рабіў цяпер, размаўляючы з Украінай, Захадам, Усходам і гэтак далей ,— калі мы закранаем Расею, дык я ніводнага кроку не раблю без узгадненьня з кіраўніцтвам Расейскай Фэдэрацыі... Калі трэба будзе Расеі, каб мы за яе працавалі ва Ўкраіне — мы гэта будзем рабіць; калі трэба будзе Расеі, каб мы ехалі за трыдзевяць зямель і карысьць ёй прыносілі — мы гэта будзем рабіць. Таму што гэта: а) у інтарэсах нашага роднага брата, б) гэта ў інтарэсах Беларусі, гэта не супярэчыць нашым інтарэсам... Яшчэ не нарадзіўся той вырадак на зямлі, які б не разумеў, што такое Расея і што такое санкцыі, і чым яны абернуцца».

Што здарылася? Чаму Лукашэнка не баіцца паказваць сябе ў якасьці сатэліта Расеі? Бо пра свой імідж ён жа клапоціцца вельмі моцна.

Гэтыя ліхаманкавыя вернападданьніцкія прарасейскія заявы выдаюць, што Лукашэнка моцна напалоханы. І тут ужо не да захаваньня ранейшага вобразу. Бо кіраўнік Беларусі адчуў рэальную небясьпеку ад Расеі. І як чалавек з вострым палітычным пачуцьцём, ён на яе рэагуе. І справа тут, думаю, ня толькі ў апошніх агрэсіўных кроках Масквы ў дачыненьні Ўкраіны.
Кіраўнік Беларусі адчуў рэальную небясьпеку ад Расеі. І як чалавек з вострым палітычным пачуцьцём, ён на яе рэагуе


Выкажу вэрсію, што, магчыма, у тым сумна знакамітым тэлефанаваньні Пуціна Лукашэнку, пасьля якога апошні тэрмінова прыняў рашэньне дазволіць расейскай ваеннай авіяцыі перабазіравацца на тэрыторыю Беларусі, былі такія словы і пагрозы, якія вельмі моцна паўплывалі на прэзыдэнта Беларусі. Так моцна, што мы ўбачылі новага Лукашэнку, які бясконца і аднастайна паўтарае: мы ўсё робім «у інтарэсах нашага роднага брата».

Другі момант. Крымская спэцапэрацыя спрычынілася да таго, што ў беларускай масавай сьвядомасьці зьявіўся моцны прарасейскі трэнд. І Лукашэнка імкнецца асядлаць гэтую хвалю.

А тое, што такія вернападданьніцкія рэпрызы робяць дрэннае ўражаньне, ствараюць вобраз Беларусі і самога Лукашэнкі як сатэліта, марыянэткі Расеі — гэта пабочныя выдаткі палітыкі. Ва ўсялякім разе, мусіць, ён так думае. Але адкруціць сытуацыю назад будзе ўжо цяжка, калі ўвогуле магчыма.

Тэгі:расея, украіна, вайна, крым, Аляксандар Лукашэнка


Рыкашэт. Сцэнары прэзыдэнцкіх выбараў: новыя чыньнікі

Валер Карбалевіч

Праводзячы нараду па праблемах разьвіцьця навукі, Лукашэнка нечакана загаварыў пра прэзыдэнцкія выбары: «Хутка нам экзамэн здаваць перад беларускім народам. Больш сур’ёзныя будуць выбары, чым у мясцовыя Саветы дэпутатаў... Да гэтага часу супакоіцца сытуацыя ва Ўкраіне, і нас будуць спрабаваць на зуб. Мы павінны выстаяць».

Як кажуць, у каго што баліць. Як усім вядома, у дзейнага беларускага кіраўніка баліць заўсёды адзін і той жа зуб — ягоная ўлада. І ён пра гэта думае ў любы час дня і ночы, якая б тэма ні абмяркоўвалася.

Дасюль у кіроўнай каманды Беларусі быў зразумелы сцэнар правядзеньня прэзыдэнцкіх выбараў. Паколькі эканамічная сытуацыя цяжкая, рэсурсаў для подкупу выбаршчыкаў няшмат, то трэба 2014 год перажыць спакойна, безь вялікай дэвальвацыі, нейкіх эканамічных забурэньняў, але і бяз росту заробкаў. За гэты час дамовіцца з Расеяй, каб зь 1 студзеня 2015 году мыта за экспарт нафтапрадуктаў заставалася ў беларускім бюджэце. Гаворка ідзе пра суму ў 3-4 млрд даляраў. Лукашэнка выстаўляе ўмову, што не падпіша дамову аб стварэньні Эўразійскага эканамічнага саюзу (плянуецца падпісаць да 1 траўня гэтага году), пакуль Пуцін не пагодзіцца вырашыць пытаньне пра нафтавае мыта ў беларускім варыянце. Прэзыдэнт Расеі папярэднюю згоду даў. Гэтых грошай, паводле меркаваньняў кіраўніцтва Беларусі, павінна хапіць для падвышэньня заробкаў і пэнсій у 2015 годзе. Каб нагнаць патрэбны ўзровень, трэба некалькі месяцаў. Таму выбары, паводле гэтай лёгікі, павінны адбыцца не раней за другую палову 2015 году. Вось Ярмошына у інтэрвію сайту naviny.by адзначыла, што лепшы час — гэта лістапад. Мусіць, гэтая дата і прадугледжаная папярэднім сцэнарам.

Але ўкраінскі крызіс зблытаў усе карты. Па-першае, ці захоча цяпер Расея аддаваць нафтавыя мыты ў беларускі бюджэт? Бо пасьля крымскай анэксіі мы маем справу з новым Пуціным. Больш жорсткім, рашучым і нахабным.

Да таго ж у Расеі ад абстрактных палітычных абяцаньняў перайшлі да канкрэтных падлікаў. І высьветлілася, што гандаль з Казахстанам і Беларусьсю без тарыфных абмежаваньняў вядзе да бюджэтных стратаў РФ каля 30 млрд даляраў штогод. Намесьнік міністра фінансаў Расеі Сяргей Шаталаў кажа, што ў такім выпадку расейскім нафтавым кампаніям будзе ўвогуле нявыгадна экспартаваць нафту з РФ. Гэта будуць рабіць іх трэйдэрскія «дочкі» ў Казахстане і Беларусі.
Лукашэнку трэба было б правесьці прэзыдэнцкія выбары як мага хутчэй

Па-другое, зьявіўся новы нечаканы чыньнік, які гуляе на руку Лукашэнку. Яго можна назваць «фактарам Майдану». Украінскі крызіс выклікаў у беларускім грамадзтве страх хаосу, забурэньняў, распаду дзяржавы, запыт на стабільнасьць, моцную ўладу і цьвёрдую руку. То бок, пры ацэнцы дзеяньняў палітычных суб’ектаў і найперш дзейнай улады эканамічны чыньнік адыходзіць на другі плян. Украінскі крызіс актуалізаваў выхад на першае месца ў шкале прыярытэтаў людзей пытаньне бясьпекі. (Дарэчы, Лукашэнка гэта хутка зразумеў, таму цяпер шмат кажа пра абарону, паехаў на Баранавіцкі авіярамонтны завод, зьбіраецца наведаць Барысаўскі танкарамонтны завод).

Хачу нагадаць, што ў нечым падобная сытуацыя была ў Беларусі ў 1990-я гады. Тады таксама эканамічны чыньнік пры ацэнцы ўладаў ня быў галоўным. Дзейнічаў фактар харызмы Лукашэнкі, ён разглядаўся як выратавальнік ад хаосу, які ўзьнік пасьля распаду СССР.

Потым, з 2000-х гадоў падтрымка Лукашэнкі грамадзтвам стала насіць рацыянальны характар і моцна залежала ад ягонай здольнасьці забясьпечыць рост дабрабыту. Сацыёлягі фіксавалі жорсткую залежнасьць рэйтынгу прэзыдэнта ад росту заробкаў, узроўню цэнаў і іншых сацыяльна-эканамічных паказчыкаў.

І вось цяпер адбываецца ў пэўным сэнсе вяртаньне ў 1990-я гады. Іншае пытаньне, наколькі доўгатэрміновы гэты новы трэнд. Цалкам магчыма, што калі сытуацыя вакол Украіны супакоіцца, напружанасьць паміж Расеяй і Захадам пойдзе на спад, страх хаосу зьнікне, то эканамічнае пытаньне зноў выйдзе на першы плян.

У практычным сэнсе гэта азначае, што Лукашэнку трэба было б правесьці прэзыдэнцкія выбары як мага хутчэй. То бок, каваць жалеза, пакуль яно гарачае. Можа, нават і ў гэтым годзе. Вось у згаданым інтэрвію Ярмошынай сайту naviny.by ёсьць цікавая фраза:
 
«Правядзеньне выбараў прэзыдэнта можа зрушвацца на больш раньні тэрмін, як заўгодна. Закон у гэтым пляне не прадугледжвае нейкіх абмежаваньняў».

Зразумела, адмыслоўцы ў галіне канстытуцыйнага права сказалі б, што гэта ня так, што такія выбары называюцца датэрміновымі, а яны магчымыя толькі калі дзейны прэзыдэнт падае ў адстаўку ці па нейкіх прычынах ня можа выконваць свае абавязкі. Але хто ж іх будзе пытаць. Галоўны ж юрыст у Беларусі, вядома, Лідзія Ярмошына. У 2006 годзе прэзыдэнцкія выбары таксама правялі на чатыры месяцы раней за тэрмін, і народу растлумачылі, што ўсё правільна.

Таму Лукашэнка цяпер думае цяжкую думу.

Тэгі:прэзыдэнцкія выбары, Аляксандар Лукашэнка, выбары-2015


Умоўны рэфлекс

Валер Карбалевіч

Але, падаецца, прамінулая выбарчая кампанія паказала, што ў працэсе зьнікненьня выбараў адбылося новае паскарэньне. Тое, што большасьць апазыцыянэраў не ўключылі ў выбарчыя камісіі, што на адно дэпутацкае месца прэтэндавала 1,2 кандыдата, мала каго ўжо дзівіць, бо так было здаўна.

Але гэтым разам было шмат адмоваў у рэгістрацыі. Не зарэгістравалі нават ініцыятыўныя групы лідэраў АГП і Партыі БНФ — Анатоля Лябедзькі і Аляксея Янукевіча. Калі кіраўнікоў вядучых апазыцыйных партыяў не дапускаюць да выбараў, то для любой краіны гэта грандыёзны скандал.

Паводле зьменаў, унесеных у выбарчае заканадаўства, гэтым разам кандыдатам у дэпутаты не выдзялялі бюджэтных грошай на агітацыйную кампанію. Улада рацыянальна вырашыла: навошта траціць фінансы на імітацыю, калі вынік і так вядомы? Выбарчыя фонды стварылі толькі 3,5% кандыдатаў. Усім вядома, што калі грамадзянін афіцыйна ахвяруе апазыцыйнаму кандыдату, то ім абавязкова зацікавяцца падаткоўцы і іншыя структуры. У выніку кампанія прайшла практычна ўвогуле без агітацыі. Ніякіх агітацыйных улётак у паштовыя скрыні гэтым разам ніхто ня кідаў. Амаль татальна выбарцы знаёміліся з кандыдатамі толькі падчас галасаваньня. Цуд, а ня выбары.

Гэтым разам улады жорстка разганялі пікеты, на якіх апазыцыя спрабавала вылучаць тэмы па-за межамі непасрэдна выбарчай кампаніі. Ніякай палітыкі, абмяркоўваць можна толькі мясцовыя бытавыя праблемы. Выбары без палітыкі — гэта ўнікальнае беларускае ноў-хаў.

Ну і рэкорд датэрміновага галасаваньня быў дасягнуты менавіта на гэтых выбарах — 32%.

Незалежныя назіральнікі лічаць, што яўка завышаная прыкладна на 25%. Гэта значыць, што прагаласавала толькі каля 50% выбарцаў. Яўка — гэта галоўнае, што хвалявала ўлады. Ня тое што баяліся адсутнасьці кворуму. Паводле зьменаў у выбарчае заканадаўства, парог яўкі на мясцовых выбарах быў зьняты. Да таго ж, улады навучыліся даваць любую патрэбную лічбу.

Справа ў тым, што галоўная функцыя, якая засталася ў беларускіх выбараў — гэта дэманстрацыя ляяльнасьці рэжыму. Зьдзейсьніў рытуал, прагаласаваў, — значыць, прызнаеш існы парадак. І нават няважна, ці людзі робяць гэта пад ціскам начальнікаў.
Калі людзі правільна ўспрымаюць сьвіст нагайкі, то з такім народам можна рабіць што заўгодна

Па-першае, значная частка беларусаў не ўспрымаюць загад кіраўніка пайсьці і прагаласаваць датэрмінова як ціск. Пра гэта сьведчаць вынікі сацыялягічных апытаньняў.

Па-другое, гэта нават і нядрэнна, калі дэманстрацыя ляяльнасьці адбываецца па камандзе начальнікаў. Муштра, трэніроўка выпрацоўвае ўмоўны рэфлекс. Калі людзі правільна ўспрымаюць сьвіст нагайкі, то з такім народам можна рабіць што заўгодна.

Зь іншага боку, выбары паступова перастаюць выконваць функцыю легітымацыі ўлады, рэжыму. Хоць самі ўлады, магчыма, так ня лічаць. Сёньня ў Беларусі легітымнасьць рэжыму хутчэй забясьпечваецца ягонай здольнасьцю павышаць ці хоць бы падтрымліваць наяўны ўзровень дабрабыту. Калі ў 2011 годзе здарыўся эканамічны крызіс, то давер да ўсіх дзяржаўных інстытутаў і вынікаў прамінулых прэзыдэнцкіх выбараў рэзка ўпаў.

А ўвогуле, зьявілася цэлае пакаленьне беларусаў, якія ня ведаюць, што такое выбары. І шмат хто зь іх шчыра лічыць, што тая імітацыя, якую ім падсоўваюць улады, — гэта і ёсьць сапраўднае волевыяўленьне грамадзтва.

Тэгі:выбары, мясцовыя выбары, выбары-2014


Змрочныя наступствы для Беларусі

Па-першае, новае стаўленьне Расеі да сувэрэнітэту суседніх краін, спробы перайграць вынікі распаду СССР ствараюць новыя пагрозы для ўсіх постсавецкіх дзяржаваў. Гэтыя пагрозы асабліва вялікія для тых краін, якія моцна залежаць ад Масквы. Прастора сувэрэнітэту моцна звужаецца.

Дасюль беларускі рэжым дазваляў сабе даволі значную ступень самастойнасьці. Лукашэнку ўдалося пабудаваць у Беларусі эканамічны лад, моцна адрозны ад таго, які існуе ў РФ. Ён у вельмі абмежаваных маштабах пускаў сюды расейскі капітал. Менск не дапускаў умяшаньня Масквы ва ўнутрыпалітычныя працэсы ў Беларусі. Дый замежная палітыка беларускіх уладаў не ўва ўсім супадала з жаданьнямі Расеі. Узгадаем непрызнаньне Менскам незалежнасьці Паўднёвай Асэтыі і Абхазіі, уступленьне Беларусі ў Рух недалучэньня, шчыльнае сяброўства з Кітаем, якое не даспадобы Маскве, ды інш. Кіраўнік Беларусі дазваляў сабе інфармацыйныя, нафтавыя, малочныя ды калійныя войны з Расеяй.

Мяркуючы па ўсім, для Беларусі гульня ў сувэрэнітэт заканчваецца. Пра гэта сьведчыць тое, як хутка ўламала Масква Лукашэнку на разьмяшчэньне тут дадатковых расейскіх самалётаў. Па ўсім было бачна, што яму гэта вельмі не падабалася, ён два дні апраўдваўся, але мусіў пагадзіцца.

Цяпер Расея, якая «паднялася з кален», на хвалі эўфарыі ад лёгкага далучэньня Крыму будзе жорстка душыць любыя спробы супраціву. Паказальна, што ўжо на другі дзень пасьля крымскага «рэфэрэндуму» камандуючы ваенна-паветранымі сіламі РФ Юры Бондараў заявіў, што да канца году на аэрадроме ў Баранавічах будзе разьмешчаны расейскі авіяцыйны полк, які будзе налічваць 24 самалёты. Меркаваньне самой Беларусі, відаць, Маскву ўжо не цікавіць. Гэта статус сатэліта. Лукашэнка стане значна больш кіраваны, чым раней.

Па-другое, крымскі крызіс паказаў, што беларускае грамадзтва ў сваёй большасьці аказалася замбаваным расійскімі тэлеканаламі і інтэрпрэтуе падзеі вакол Украіны ў духу маскоўскага погляду на праблему. Так было падчас вайны Расеі з Грузіяй 2008 году, так ёсьць і цяпер. І гэтай большасьцю вельмі лёгка маніпуляваць, чым можа скарыстацца Масква.

Акрамя таго, на фоне крымскай анэксіі ў Беларусі актывізаваліся прарасейскія сілы, якія выступаюць за аб’яднаньне (аншлюс) з Расеяй. Што добра было бачна па апошняй перадачы «Пазыцыя» на канале АНТ, якую вядзе Гігін. Гэтыя людзі былі вельмі актыўныя ў 1990-я гады, калі стаяла пытаньне аб рэальным аб’яднаньні Беларусі і Расеі, яны стваралі Славянскую акадэмію, выдавалі газэту «Славянский набат» ды інш. Потым, калі праект «саюзнай дзяржавы» замарозіўся, яны прыціхлі. А вось цяпер зноў павылазілі. У зьвязку з узмацненьнем русафільскіх настрояў у беларускім грамадзтве гэта стварае пагрозу зьяўленьня тут прарасейскай «пятай калёны». Асабліва калі Масква прыкладзе для гэтага пэўныя намаганьні.

Па-трэцяе, Беларусь будзе немінуча ўцягнутая ў тую «халодную вайну» паміж Расеяй і Захадам, якая цяпер пачынаецца, на баку Масквы.
Беларусы, пад узьдзеяньнем расейскіх і беларускіх мэдыяў, моцна запалоханыя тым хаосам, разбурэньнем дзяржавы, якія ўзьніклі ў выніку Майдану. Таму ў Беларусі вырас запыт на моцную ўладу і цьвёрдую руку.

Вось цяпер афіцыйны Менск з усіх сіл імкнецца захаваць нэўтралітэт у расейска-ўкраінскім канфлікце. Ня толькі таму, што яму нявыгадна псаваць эканамічныя дачыненьні з Украінай ці ён ня хоча выглядаць відавочным сатэлітам Масквы, ці таму, што дзеяньні РФ у Крыме ствараюць пагрозу ўсім суседзям. Справа яшчэ і ў тым, што гэты канфлікт разбурае афіцыйны ідэалягічны канструкт. Калі адбываецца супрацьстаяньне Расеі з Захадам, то ўсё зразумела, хто сябра, а хто вораг. А расейска-ўкраінскі канфлікт разбурае звыклую карціну сьвету. Бо ва Ўкраіне ж жывуць, як кажа Лукашэнка, «нашы людзі», гэта братэрскі народ. А расейскія тэлеканалы перайшлі ад зьневажаньня Майдану, новай украінскай улады, складзенай з «фашыстаў» і «бандэраўцаў», да зьневажаньня самой Украіны як дзяржавы, украінцаў увогуле. І гэта стварае пэўную нязручнасьць для беларускіх дзяржаўных мэдыяў у інтэрпрэтацыі гэтага супрацьстаяньня.

Таму афіцыйны Менск усяляк імкнецца трансфармаваць канфлікт Расеі з Украінай у канфлікт Расеі з Захадам. У гэтым выпадку ўсё становіцца на сваё месца, і Беларусь звыкла залезе ў акопы. Глядзіце, Лукашэнка, даючы дазвол на разьмяшчэньне тут расейскіх ванных самалётаў, кажа, што яны ж скіраваныя ня супраць Украіны, а супраць актывізацыі НАТО ў Польшчы. МЗС Беларусі, камэнтуючы вынікі «рэфэрэндуму» ў Крыме, абвінавачвае нейкія «зьнешнія сілы»: «Цяпер асабліва глыбокую заклапочанасьць у нас выклікаюць спробы палітыкаў, насамрэч далёкіх ад падзеяў, якія адбываюцца ў рэгіёне, вырашаць, што добра, а што дрэнна для нашых славянскіх народаў», — гаворыцца ў заяве міністэрства. Гэта празрысты выпад у бок Захаду. То бок штучна ствараецца звыклая карціна сьвету, у якой месца Беларусі зразумела якое.

Але праблема ў тым, што ва ўмовах «халоднай вайны», якая пачалася паміж Расеяй (а значыць, і Беларусьсю) ды Захадам, мяняецца ўся парадыгма дачыненьняў з ЭЗ і ЗША. Цяпер усьлед за Масквой Менск будзе разглядаць Захад ужо ня толькі як геапалітычнага ворага, але і як ідэйнага ворага. Гэта значыць, варожымі становяцца і ягоныя каштоўнасьці. То бок сама ідэя дэмакратыі і правоў чалавека стане разглядацца як падступны інструмэнт у руках Захаду дзеля падпарадкаваньня постсавецкіх дзяржаваў. Такія тэзісы гучаць у Расеі, і яны з радасьцю будуць падхопленыя ў Беларусі.

Тым больш, што ўсё гэта добра кладзецца на настроі беларускага грамадзтва. Беларусы, пад узьдзеяньнем расейскіх і беларускіх мэдыяў, моцна запалоханыя тым хаосам, разбурэньнем дзяржавы, якія ўзьніклі ў выніку Майдану. Таму ў Беларусі вырас запыт на моцную ўладу і цьвёрдую руку. Не зьдзіўлюся, калі ў выніку гэтых падзеяў рэйтынг Лукашэнкі вырасьце. І нават сама ідэя апазыцыйнасьці ў Беларусі становіцца крамольнай. І апазыцыйныя палітыкі ці арганізацыі, якія ўдзельнічаюць у мясцовых выбарах, ужо адчулі на сабе гэтую зьмену стаўленьня насельніцтва да апазыцыі як такой.

Новы трэнд на палітыку зачысткі палітычнага поля ад палітычных праціўнікаў ужо назіраецца. Вельмі паказальна, як адправілі ў турму перадвыбарчы пікет АГП. Раней такога не было — падчас выбарчай кампаніі ўлады пакідалі апанэнтам хоць малую, але прастору для агітацыі.

І гэтая зачыстка легітымізуецца ня толькі новым запытам насельніцтва на моцную ўладу, але і станам «халоднай вайны» з Захадам. Калі ідзе вайна, то зь «пятай калёнай» ворага не цырымоняцца. І цяпер ужо беларускім уладам будзе няважна, што скажа Захад пра палітзьняволеных, выбары і інш. Так тэма правоў чалавека зьнікне з парадку дня дачыненьняў паміж Менскам і ЭЗ.

Сцэнар змрочны, але такія трэнды выглядаюць найбольш верагоднымі. Гэта той выпадак, калі я быў бы вельмі рады памыліцца.

Тэгі:сувэрэнітэт, беларусь, халодная вайна, Украіна крым расея


Як зьменіцца сьвет пасьля анэксіі Крыму

Валер Карбалевіч

Хоць расейскае кіраўніцтва ад самага пачатку крымскага крызісу выразна дэманстравала свае намеры, большасьць палітыкаў і экспэртаў не маглі даць веры, што гэта ня блеф. Яны лічылі, што Крым патрэбен Расеі ўсяго толькі дзеля шантажу і ціску на Ўкраіну. А для гэтага дастаткова было паўтарыць мадэль Прыднястроўя. Таму цяпер такі шок ад нахабства Масквы.

Усе кажуць, што Расея парушыла міжнароднае права. Усё так, але... Што такое міжнароднае права? Калі казаць простай мовай, то гэта воля вялікіх дзяржаў, зафіксаваная ў дакумэнтах. Клясычны прыклад — правілы функцыянаваньня Рады Бясьпекі ААН, дзе вялікія дзяржавы надалі сабе права вэта на прыняцьце абавязковых для ўсяго сьвету рашэньняў.

У пасьляваенны час, калі сфармавалася сучасная сыстэма міжнародных адносін, вялікія дзяржавы шмат разоў парушалі права на недатыкальнасьць сувэрэнітэту невялікіх краін. Падчас «халоднай вайны» гэта рабілі і СССР, і ЗША. І ўжо пасьля распаду савецкага блёку дзеяньні ЗША ў Іраку (2003 г.), Расеі ў Грузіі (2008 г.), Францыі ў Лібіі (2011 г.) былі сумнеўнымі з гледзішча міжнароднага права.

І да таго ж у міжнародным праве існуюць два пастуляты, якія ня толькі не стасуюцца адзін з адным, але супярэчаць адзін аднаму і нават узаемна выключаюць адзін аднаго. Гэта гарантыя тэрытарыяльнай цэласнасьці, сувэрэнітэту дзяржаваў — і права нацыяў на самавызначэньне. І ў кожным канкрэтным выпадку, калі ўзьнікаюць такога кшталту юрыдычныя калізіі, перамогу атрымлівае той, хто мае больш сілы ці мацнейшых саюзьнікаў.

Крымскі выпадак адрозьніваецца ад усіх іншых падобных канфліктаў чатырма важнымі асаблівасьцямі.

Па-першае, крызіс вакол Крыму абсалютна рукатворны, штучна створаны. Расея ўвесь час спасылаецца на прэцэдэнт Косава. Але Косаўскі край перажыў этнічныя чысткі, ад якіх пацярпелі дзясяткі тысяч людзей. 10 гадоў ішлі перамовы пра статус Косава. Нават праблемы Паўднёвай Асэтыі і Абхазіі існавалі задоўга да расейска-грузінскай вайны. Крымскі ж крызіс быў створаны зусім на пустым месцы, для яго ўзьнікненьня не было ніякіх перадумоў, праблема поўнасьцю выдуманая.

Па-другое, уражвае хуткасьць правядзеньня апэрацыі. Усё было зроблена ліхаманкава. Увялі вайсковыя падразьдзяленьні, прызначылі ўрад, абвясьцілі рэфэрэндум праз 10 дзён, праз два дні пасьля «рэфэрэндуму» Пуцін падпісаў адпаведныя дакумэнты. Кшталту — «дарагая, давай зробім гэта па-хуткаму».

Калі ЗША ў 2002 годзе рыхтавалі ірацкую апэрацыю, то шмат месяцаў ішла дыпляматычная падрыхтоўка, амэрыканцы стварылі немалую кааліцыю і толькі пасьля гэтага зрабілі рашучы крок. А тут усё з бухты-барахты. Калі так моцна сьпяшаюцца, значыць, хочуць нешта нядобрае схаваць.

Па-трэцяе, анэксія тэрыторыі іншай дзяржавы — гэта штосьці з ХІХ стагодзьдзя, калі рабіліся каляніяльныя захопы. У ХХ стагодзьдзі калёніі ўжо распадаліся. Калі чужыя тэрыторыі і далучалі, то толькі ў выніку перамогі ў вайне. Такіх прэцэдэнтаў у Эўропе пасьля Другой усясьветнай вайны не было. Таму нельга параўноўваць цяперашнія крокі Расеі зь дзеяньнямі ЗША ў Югаславіі, Аўганістане, Іраку.
Дый лічба 97% выдае арганізатараў з галавой. Справа ня толькі ў тым, што этнічных расейцаў у Крыме толькі 58%. На дэмакратычных выбарах такіх лічбаў не бывае

Па-чацьвёртае, Расея ня вельмі зважала на нейкія вонкавыя прыстойнасьці падчас гэтай спэцапэрацыі. Ня можа быць свабоднага волевыяўленьня народу Крыму пад акупацыяй замежным войскам, цягам дзесяці дзён, без публічных дыскусіяў, без стварэньня выбарчых камісіяў на парытэтных асновах, як, дарэчы, прадугледжвае ўкраінскае заканадаўства. Дый лічба 97% выдае арганізатараў з галавой. Справа ня толькі ў тым, што этнічных расейцаў у Крыме толькі 58%. На дэмакратычных выбарах такіх лічбаў не бывае. Падобныя вынікі бываюць толькі ў дыктатарскіх краінах.

Галоўныя высновы з крымскага крызісу:

1. Расея не прызнае больш вынікаў распаду СССР. Яна ўзяла курс на аднаўленьне імпэрыі сілавымі сродкамі. Калі раней яна спрабавала гэта рабіць з дапамогай «мяккай сілы», то цяпер стаўка робіцца на грубую вайсковую сілу. Памянялася дактрына вонкавай палітыкі Расеі. Цяпер яна не прызнае сувэрэнітэту постсавецкіх краін і прысвоіла сабе права абараняць «русский мир».

2. Існуе пагроза фашызацыі Расеі. Шавіністычны чад, гістэрыка, рыторыка афіцыйных асобаў і дзяржаўных мэдыяў моцна нагадваюць тое, што назіралася ў гітлераўскай Нямеччыне падчас захопу Аўстрыі, Судэцкай вобласьці ці Клайпеды. Сёньняшняя Расея вельмі падобная да вэймарскай Нямеччыны апошніх гадоў яе існаваньня.

3. Для Расеі добрыя ці нават нармальныя адносіны з Захадам больш ня важныя. РФ перастае быць партнэрам ЭЗ і ЗША ў стварэньні ўсясьветнай сыстэмы калектыўнай бясьпекі. А гэта значыць, што замест партнэрства пачынаецца новае выданьне халоднай вайны між Расеяй і Захадам. «Парогавыя дзяржавы» пачнуць актыўна ствараць ядзерную зброю. Бо калі б Украіна пад ціскам і гарантыямі Захаду ня вывела ядзерную зброю, анэксіі Крыму не было б.

4. Дэстабілізацыя рэгіёну расьцягнецца на доўгія гады. Канфлікт паміж Расеяй і Ўкраінай будзе трываць вельмі доўга. Гэтыя дачыненьні стануць падобнымі да адносінаў Армэніі і Азэрбайджану. Хто б ні прыйшоў да ўлады ў Кіеве, РФ там будуць лічыць ворагам. Украіна папросіць дапамогі ў НАТО, ЗША, там зьявяцца нейкія замежныя вайсковыя падразьдзяленьні, аб’екты. Гэта, у сваю чаргу, выкліча хваравітую рэакцыю Масквы. І нават калі да вайны ня дойдзе, тэрыторыя на поўдзень ад Беларусі на доўгі час ператворыцца ў парахавую бочку Эўропы.

Сардэчна запрашаем у новую рэальнасьць, спадарства.

Тэгі:расея, украіна, вайна, крым


Рыкашэт. «Выверты» Лукашэнкі

Рашэньне Лукашэнкі запрасіць у Беларусь расейскія ваенныя самалёты вельмі хутка рэалізавалася. Ужо назаўтра пасьля заявы беларускага кіраўніка, 13 сакавіка, на вайсковы аэрадром у Бабруйску прызямліліся 6 зьнішчальнікаў і 3 транспартныя самалёты з Расеі. Тут вельмі паказальнае месца іх зьяўленьня. Паводле афіцыйнай вэрсіі, гэтыя самалёты запрошаныя ў Беларусь дзеля супрацьдзеяньня вайсковай актыўнасьці НАТО ў Польшчы. Але Бабруйск бліжэй да Ўкраіны, чым да Польшчы.

І гэта толькі пачатак гісторыі, якая паступова пераходзіць у скандал. На сустрэчы Аляксандра Лукашэнкі з кіраўніком Мардовіі Ўладзімерам Волкавым 13 сакавіка, на якой прысутнічаў і амбасадар Расеі ў Беларусі Аляксандар Сурыкаў, кіраўнік Беларусі раптам выказаў незадаволенасьць расейскімі мэдыямі:

«Учора некаторыя расейскія каналы паставілі Беларусь у адзін шэраг з Крымам і — ай-яй-яй: Лукашэнка спалохаўся, папрасіў дапамогі, абароны ў Расеі. Навошта вы гэта робіце? Вы лепш скажыце, што вы даўно просіце ў нас гэта. І я ўжо тут, ведаеце, рознымі вывертамі прапанаваў, каб Расея прыехала і тут прызямлілася».

Але тэлеканалы РФ проста пераказалі ягоную заяву наконт запрашэньня расейскіх самалётаў на нарадзе Савету Бясьпекі. Што ж так абурыла Лукашэнку?

Я б адзначыў тут тры чыньнікі.

Па-першае, Лукашэнка вельмі незадаволены, што расейскія мэдыі зьвязалі гэтае рашэньне з расейска-ўкраінскім канфліктам, крызісам вакол Крыму. Ён жа ўсяляк спрабаваў схаваць такую сувязь. А тут яшчэ МЗС Украіны расцаніла дысьлякацыю расейскіх самалётаў у Беларусі менавіта як антыўкраінскую акцыю.

І, дарэчы, афіцыйны Кіеў адмовіўся ад удзелу ў нарадзе намесьнікаў міністраў замежных спраў краін СНД у Менску — бо такое мерапрыемства, паводле лёгікі, павінна прайсьці ў дзяржаве, якая захоўвае нэўтралітэт адносна расейска-ўкраінскага канфлікту. А Менск, дазволіўшы дысьлякацыю ў Беларусі самалётаў РФ, стаў удзельнікам канфлікту на баку Расеі.

Па-другое, Лукашэнка раскрыў сакрэт Палішынэля, тое, што было і так зразумела ўсім экспэртам. Высьветлілася, што Расея даўно прасіла пра гэта, і Беларусь была вымушана саступіць ціску. І Лукашэнка, апавядаючы на нарадзе Савету Бясьпекі, што ён з уласнай ініцыятывы запрасіў расейскія самалёты, казаў няпраўду. Ён сам гэта назваў «рознымі вывертамі».
Зьяўленьне ў Беларусі расейскіх самалётаў на патрабаваньне Пуціна выстаўляе беларускага кіраўніка як сатэліта, марыянэтку Расеі

Навошта ж спатрэбіліся гэтыя «выверты», чаму з самага пачатку не сказаць праўду? Бо Лукашэнка прэзэнтуе сябе як моцнага палітыка, які не паддаецца ціску. («На мяне ніхто ня цісьне, ніякія Крэмль і іншыя на мяне ніколі ня ціснулі, таму што гэта, па-першае, беспэрспэктыўна»). А тут ён выглядае як слабак, якога Масква зламала. А зь іншага боку, зьяўленьне ў Беларусі расейскіх самалётаў на патрабаваньне Пуціна выстаўляе беларускага кіраўніка як сатэліта, марыянэтку Расеі. Бо ніхто не падтрымаў Маскву ў гэтым канфлікце, акрамя Менску. Што вельмі непрыемна для палітыка, які шмат разоў спрабаваў выступаць у вобразе мэсіі, чалавека, які моцна ўплывае на ўсясьветныя працэсы. А расейскія тэлеканалы зьнялі зь яго ўвесь піяраўскі антураж, паказалі яму ягонае сапраўднае месца.

Па-трэцяе, і сам Лукашэнка, і Міністэрства абароны Беларусі ўжо заявілі, што расейскія самалёты прыляцелі ў Беларусь для ўдзелу ў манэўрах. Гэта новая вэрсія, адрозная ад той, якую кіраўнік Беларусі выказаў на нарадзе Савету Бясьпекі 12 сакавіка. Яна вылучаная для таго, каб супакоіць грамадзкасьць. Бо вайсковыя вучэньні — справа часовая. Паводле лёгікі, пасьля іх заканчэньня самалёты павінны вярнуцца назад.

Ня менш цікавая перапалка МЗС Украіны і Беларусі ў гэтым пытаньні. Афіцыйны прадстаўнік Міністэрства замежных спраў Украіны, у прыватнасьці, заявіў:

«Паводле апэратыўных зьвестак, якія мы атрымліваем, тыя вучэньні, што праводзяцца Расеяй у Белгародзкай, Курскай абласьцях, таксама праводзяцца некаторымі расейскімі ваеннымі часьцямі і на тэрыторыі Беларусі. Гэта ня можа не выклікаць трывогі. Фактычна гэта азначае тое, што да гэтай агрэсіі з боку Расеі спрабуюць усялякім чынам прыцягнуць і іншыя прыязныя нам дзяржавы».

У адказ прэсавы сакратар МЗС Беларусі Дзьмітры Мірончык абверг тэзіс пра вучэньні расейскіх вайсковых часьцей на тэрыторыі Беларусі, назваў гэта «домысламі», «неправеранай інфармацыяй». А потым прызнаў, што вайсковыя вучэньні ў Беларусі адбываюцца ў адказ на актывізацыю НАТО паблізу ад дзяржаўнай мяжы Беларусі. Пра вучэньні ў Беларусі з удзелам расейскіх самалётаў казаў і Лукашэнка. Дык ці ёсьць вучэньні, ці гэта домыслы? Што ж абвяргае МЗС Беларусі?

Выглядае, што і Лукашэнка, і МЗС спрабуюць выкруціцца зь непрыемнай сытуацыі, у якую трапілі праз свой дазвол на базаваньне тут расейскіх самалётаў. Выходзіць няўклюдна.

Тэгі:расея, украіна, вайна, крым, Аляксандар Лукашэнка


Беларусь займае месца ў акопах

Валер Карбалевіч

Доўгі час усе назіральнікі адзначалі, што Беларусь, нягледзячы на статус галоўнага саюзьніка Расеі, захоўвае нэўтралітэт у гэтым расейска-ўкраінскім канфлікце. Казалі, во які маладзец Лукашэнка, супраціўляецца ціску з Масквы, высьлізгвае зь яе абдымкаў. Параўноўвалі гэта з пазыцыяй афіцыйнага Менску пад час расейска-грузінскага канфлікту, калі Беларусь адмовілася прызнаць незалежнасьць Паўднёвай Асэтыі і Абхазіі. Але нядоўга музыка іграла.

Даўно заўважана, што калі Лукашэнка нешта вельмі настойліва адмаўляе, то насамрэч гэта так і ёсьць. Калі ён бясконца паўтарае, што «Майдану ў Беларусі ня будзе», то гэта значыць — тэма яго моцна хвалюе, ён пра яе ўвесь час думае.

Вось на нарадзе Савету бясьпекі Лукашэнка кажа:

«На мяне ніхто ня цісьне, ніякія Крэмль і іншыя на мяне ніколі ня ціснулі, таму што гэта, па-першае, беспэрспэктыўна, або, як кажуць дыпляматы, контрапрадуктыўна. На мяне няма чаго ціснуць».

Насамрэч гэта трэба разумець з дакладнасьцю да наадварот.

Існуе думка, вельмі распаўсюджаная ў беларускіх незалежных мэдыях, што калі на Лукашэнку ціснуць, то ён, каб не выглядаць слабым, робіць усё наперакор, нават калі гэта шкодзіць ягоным інтарэсам. Збольшага гэта так, але ўсё залежыць ад моцы ціску. Тое, як кіраўнік Беларусі хутка здаўся, сьведчыць, што Масква націснула вельмі моцна.
Тое, як кіраўнік Беларусі хутка здаўся, сьведчыць, што Масква націснула вельмі моцна

Назарбаеў і Лукашэнка абодва трапілі ў пастку саюзьніцкіх абавязаньняў. Але кіраўніку Казахстану, гледзячы па ўсім, удалося высьлізнуць. Яму тэлефануюць прэзыдэнт ЗША Абама, канцлер Нямеччыны Мэркель. Пэўна, просяць ці то паўплываць на кіраўніцтва Расеі, ці то выступіць пасярэднікам паміж Масквою і Кіевам.

А Лукашэнку ў аўторак пазваніў Пуцін. Як паведаміла прэс-служба беларускага прэзыдэнта, абмеркавалі ход мясцовых выбараў у Беларусі і сытуацыю ва Ўкраіне. І назаўтра Лукашэнка абвяшчае, што запросіць у Беларусь 15 расейскіх самалётаў дзеля супрацьдзеяньня НАТО.

Афіцыйны Менск, трэба аддаць яму належнае, упарта супраціўляўся. Міністар замежных спраў Макей выказваўся за тэрытарыяльную цэласнасьць Украіны і супраць яе «югаславізацыі». Афіцыйнае інфармацыйнае агенцтва БелТА распаўсюдзіла артыкул свайго маскоўскага карэспандэнта Эдуарда Півавара «Ці хочуць расейцы вайны?» з вострай крытыкай пазыцыі расейскага кіраўніцтва адносна Ўкраіны і Крыму.

Але гэта словы. А пазыцыю краіны вызначаюць па справах. На справе ж Лукашэнка, дазволіўшы разьмясьціць на беларускай тэрыторыі да 15 расейскіх самалётаў, заняў месца ў акопах пакуль яшчэ халоднай вайны Расеі супраць усяго сьвету. А разам зь ім — і ўся Беларусь. Бо калі з кожным годам усё мацней зацягваць сваю краіну ў сфэру ўплыву РФ, то ў крытычны момант, калі пытаньне ставіцца рубам, высьлізнуць ня ўдасца. Бо няма поля для манэўру, няма куды адступаць, за сьпінай Масква.
Менск дае карыстацца сваёй тэрыторыяй войскам праціўнікаў Украіны? Для Кіева гэта відавочная вайсковая пагроза з поўначы

Амаль увесь абнародаваны выступ Лукашэнкі на нарадзе Савету Бясьпекі прысьвечаны апраўданьню свайго рашэньня. Маўляў, мы ж саюзьнікі, зьвязаныя пагадненьнямі, а НАТО каля нашых межаў нарошчвае свае сілы, ладзіць вучэньні. Выйшла няўклюдна.

Актывізацыя ж НАТО выкліканая ўкраінскім крызісам. Лукашэнка пра гэта прамаўчаў. І адначасова ён кажа пра добрае стаўленьне да брацкай Украіны. Якое ж добрае, калі Менск дае карыстацца сваёй тэрыторыяй войскам праціўнікаў Украіны? Для Кіева гэта відавочная вайсковая пагроза з поўначы.

А апраўдвацца ёсьць за што. Ня думаю, што гэтае рашэньне абрадуе насельніцтва Беларусі. Бо адна справа — глядзець на расейска-ўкраінскі канфлікт збоку, як заўзятары глядзяць на спартовае спаборніцтва, і зусім іншая — стаць удзельнікам супрацьстаяньня, апынуцца ў акопах. Гэта зусім не стасуецца з страхамі беларусаў, выразанымі на скрыжалях беларускай сьвядомасьці: толькі б не было вайны. Зьяўленьне 15 расейскіх самалётаў у Беларусі падчас вострага ваенна-палітычнага супрацьстаяньня між Расеяй і ўсім астатнім сьветам — гэта відавочнае ўцягваньне краіны ў канфлікт, які можа скончыцца вайной.

Але нават калі ўсё скончыцца мірам, то ўкраінцы не забудуць, хто ў цяжкую хвіліну пагражаў ім са сьпіны. Гэта трэба Беларусі?

Тэгі:расея, украіна, вайна, крым, Аляксандар Лукашэнка


Масква пераходзіць Рубікон

Валер Карбалевіч

Гэтае пасяджэньне Вышэйшай Эўразійскай эканамічнай рады з удзелам прэзыдэнтаў Беларусі, Расеі і Казахстана чакалася з асаблівай цікавасьцю. Бліжэйшыя саюзьнікі Расеі сабраліся ў Маскве у момант надзвычай вострага міжнароднага крызісу, справакаванага дзеяньнямі кіраўніцтва РФ. Калі казаць пра вынікі абмеркаваньня пытаньняў, якія стаялі на афіцыйным парадку дня, то яны традыцыйныя: рознагалосьсі не пераадоленыя, але дамову аб стварэньні Эўразійскага эканамічнага саюзу (ЭЭС), хутчэй за ўсё, падпішуць у плянаваныя тэрміны.

Але галоўным было пытаньне, якое адсутнічала ў парадку дня: пра расейска-ўкраінскі канфлікт. Усіх цікавіла, ці падтрымаюць бліжэйшыя саюзьнікі пазыцыю Расеі. Хачу нагадаць, што пасьля расейска-грузінскай вайны 2008 году саюзьнікі РФ выступілі ў падтрымку дзеяньняў Масквы ў Грузіі. А вось цяпер Беларусь і Казахстан красамоўна прамаўчалі.

Пра тое, што Крэмль быў максымальна зацікаўлены калі не ў ухваленьні, то хоць бы ў публічна выказаным разуменьні кіраўнікамі Беларусі і Казахстана дзеяньняў РФ у Крыме, сьведчыць наступны факт. 3 сакавіка пасьля тэлефонных размоваў Уладзіміра Пуціна з Нурсултанам Назарбаевым і Аляксандрам Лукашэнкам прэс-служба прэзыдэнта Расеі дала наступнае паведамленьне: «Абмеркаванае крызіснае разьвіцьцё сытуацыі на Ўкраіне, якое стварае рэальную небясьпеку жыцьцю і законным інтарэсам рускамоўнага насельніцтва, перш за ўсё ў Крыме і ўсходніх рэгіёнах гэтай краіны...»

Але, падаецца, крамлёўская прапаганда выдала жаданае за рэальнае. Калі прэзыдэнты сабраліся на перамовы ўжывую, то нават такую моцна замаскаваную падтрымку выціснуць з Назарбаева і Лукашэнкі не ўдалося. Нагадаю, што напярэдадні міністар замежных спраў Беларусі Ўладзімер Макей у інтэрвію інфармацыйнаму агенцтву Baltic News Service выказаўся супраць «югаславізацыі» Ўкраіны (то бок падзелу яе на часткі).

І гэты факт стаў дыпляматычнай паразай Пуціна. Расея апынулася па крымскім пытаньні ў поўнай міжнароднай ізаляцыі.

Цяпер робіцца шмат прагнозаў, як будзе далей разьвівацца расейска-ўкраінскі канфлікт. Тут існуе шмат варыянтаў: далучэньне Крыму да Расеі; далучэньне да Расеі Крыму і Ўсходняй Украіны; Крым становіцца незалежнай дзяржавай па аналёгіі з Паўднёвай Асэтыяй і Абхазіяй; Крым застаецца аўтаноміяй у межах Украіны, але Кіеў заплаціць за гэта далучэньнем да Мытнага саюзу і ЭЭС.

Некаторыя экспэрты (Кірыл Коктыш, Аляксандар Алесін) кажуць, што Расея ня пойдзе на анэксію Крыма, а толькі будзе з дапамогай гэтай паўвыспы шантажаваць Украіну. Аднак рашэньне крымскага парлямэнту ад 6 сакавіка рэзка звужае Расеі поле для манэўру, стварае сытуацыю, якую цяжка адкруціць назад. Найперш, адзначым, што Вярхоўная Рада Крыму поўнасьцю дзейнічае пад дыктоўку Масквы, у яе самастойнасьць ніхто ня верыць. Таму, відавочна, рашэньні крымскага парлямэнту 6 сакавіка прадыктаваныя Расеяй. Дык вось зь іх вынікае, што Масква рэзка і рашуча памяняла сваю тактыку ў гэтым пытаньні.

Парлямэнт Крыму папрасіў Пуціна прыняць паўвостраў у склад Расеі і цалкам зьмяніў усю канцэпцыю рэфэрэндуму. Калі раней усенароднае галасаваньне плянавалася правесьці 25 траўня (адначасова з прэзыдэнцкімі выбарамі ва Ўкраіне), то цяпер вырашана, што яно адбудзецца 16 сакавіка 2014 году.

І самае галоўнае — памяняліся пытаньні рэфэрэндуму. Раней на галасаваньне меркавалася вынесьці пытаньне: «Вы за дзяржаўную самастойнасьць Аўтаномнай Рэспублікі Крым у складзе Ўкраіны на аснове дамоваў і пагадненняў?» Цяпер у бюлетэнь будуць уключаныя два пытаньні: «Вы за ўваходжаньне АРК у якасці суб’екта ў склад РФ?» і «Вы за аднаўленьне Канстытуцыі Крыму 1992 году і захаваньне Крыму як складовай часткі Ўкраіны?» Тут цікава, што захаваньне статус-кво паўвострава нават ня ўносіцца на галасаваньне. Як і варыянт утварэньня самастойнай дзяржавы, на ўзор Паўднёвай Асэтыі і Абхазіі.

Ані ў кога няма сумненьня, якім будзе абвешчаны вынік рэфэрэндуму. То бок пастаноўка пытаньня рубам адразае Расеі шляхі да адступленьня. Гэтыя ліхаманкавыя дзеяньні павінны падвесьці юрыдычную базу пад цяперашнюю фактычна вайсковую акупацыю паўвострава. Пра гэта сьведчаць і сёньняшнія заявы сьпікераў Савету Фэдэрацыі РФ — Валянціны Мацьвіенкі і Дзярждумы — Сяргея Нарышкіна пра гатоўнасьць у кароткія тэрміны аформіць вынікі рэфэрэндуму ў Крыме і далучыць яго да Расеі.

Мяркуючы па ўсім, Масква пераходзіць Рубікон і маральна гатовая на ўсе нэгатыўныя міжнародныя наступствы гэтага кроку.

Тэгі:расея, украіна, вайна, крым


Крымскі крызіс і выклікі для Беларусі

Валер Карбалевіч

На фоне заяваў, што Пуцін пагадзіўся з плянам Мэркель стварыць групу па сытуацыі ў Крыме пад эгідай АБСЭ, акупацыя паўвострава расейскімі войскамі актыўна працягваецца.

У палітычнай і экспэртнай супольнасьці даўно і трывала ўкаранілася думка пра мірны падзел і развод СССР. Хоць ён і ня быў зусім мірны (вайна за Нагорны Карабах, канфлікт вакол Прыднястроўя ды іншае), але, ва ўсялякім разе, калі параўноўваць зь Югаславіяй, то з гэтай высновай можна пагадзіцца.

І вось праз амаль чвэрць стагодзьдзя пасьля распаду СССР на нашых вачах адбываецца новы тэрытарыяльны перадзел постсавецкай прасторы збройным шляхам. Здарылася відавочнае — неверагоднае. Расея пачала аднаўляць савецкую імпэрыю з дапамогай войска. Як толькі палітыка «мяккай сілы» ў дачыненьні да суседніх дзяржаў не спрацоўвае, Масква пераходзіць да грубай сілы. Выявілася, што расейска-грузінская вайна 2008 году за Паўднёвую Асэтыю і Абхазію — гэта не адзінкавы эпізод, а пачатак доўгатэрміновай тэндэнцыі па рэанімацыі імпэрыі. Учора Грузія, сёньня Ўкраіна. Хто наступны?

У гэтым сэнсе сёньняшняя Расея нагадвае СССР. І мэтады абгрунтаваньня збройнага ўварваньня на тэрыторыю суседняй краіны такія ж самыя. У дзяржаве, якую хочуць акупаваць, знаходзяць марыянэтак, якія абвяшчаюць сябе законнай уладай, і тыя просяць Маскву ўвесьці войскі. Так СССР пачаў вайну зь Фінляндыяй у 1939 г. Паводле такога сцэнару былі ўведзеныя савецкія войскі ў Вугоршчыну ў 1956 г., Чэхаславаччыну ў 1968 г., Аўганістан у 1979 г.

Так і цяпер. Фактычная акупацыя Крыму расейскімі войскамі адбылася нібыта дзеля абароны расейскага насельніцтва ад украінскіх нацыяналістаў. Дарэчы, тут можна правесьці яшчэ адну гістарычную аналёгію. У 1938 годзе фашысцкая Нямеччына анэксавала Судэцкую вобласьць Чэхаславаччыны на падставе таго, што этнічныя немцы, якія там жылі, зазнаюць дыскрымінацыю.

Невыпадкова Расея, распальваючы гэты канфлікт, апынулася ў міжнароднай ізаляцыі. Дзеяньні Масквы ў Крыме напалохалі суседзяў на постсавецкай прасторы. Бо на тэрыторыі ўсіх дзяржаў былога СССР ёсьць этнічныя расейцы. І гэта значыць, што цяпер Расея, выкарыстоўваючы крымскі сцэнар, можа ўвесьці войскі ў любую з гэтых краін, матывуючы гэта абаронай расейскага насельніцтва.
Цяпер Расея будзе патрабаваць ад бліжэйшых саюзьнікаў падтрымаць яе ў канфлікце з Украінай. І Лукашэнку трэба будзе неяк выкручвацца

І гэта новы выклік для кіраўніцтва Беларусі. Тут паўстаюць як тэрміновыя праблемы, якія трэба вырашаць бліжэйшым часам, так і доўгатэрміновыя задачы.

Калі казаць пра бягучыя выклікі, то цяпер Расея будзе патрабаваць ад бліжэйшых саюзьнікаў падтрымаць яе ў канфлікце з Украінай. І Лукашэнку трэба будзе неяк выкручвацца. Бо, з аднаго боку, ступень залежнасьці Беларусі ад Расеі дасягнула такой мяжы, што без расейскіх крэдытаў у беларускай эканоміцы можа здарыцца абвал паводле сцэнару 2011 году. І гэта напярэдадні прэзыдэнцкіх выбараў.

А зь іншага боку, парушэньне Расеяй міжнароднага права, усіх дамоўленасьцяў у СНД, дый проста нейкіх нормаў прыстойнасьці настолькі відавочнае, што падтрымаць Маскву ў гэтых умовах — значыць канчаткова прызнаць свой статус сатэліта, разбурыць вобраз моцнага і справядлівага палітыка, якім Лукашэнка і сам сябе лічыць, і спрабуе сябе прэзэнтаваць.

Да таго ж ёсьць пэўнае адрозьненьне цяперашняй сытуацыі ад расейска-грузінскай вайны 2008 году, калі Лукашэнка праз два тыдні быў вымушаны публічна падтрымаць дзеяньні Масквы. Бо для Беларусі адносіны з Грузіяй ня мелі вялікага значэньня. А Ўкраіна — блізкі сусед, зь ёй разьвіваецца добры гандаль, прычым вялікае станоўчае сальда мае беларускі бок.

Таму афіцыйнаму Менску давядзецца выкарыстоўваць усю дыпляматычную эквілібрыстыку, каб захаваць нэўтралітэт.

Калі ж казаць пра доўгатэрміновыя выклікі для беларускіх уладаў у зьвязку з крымскім крызісам, то трэба ставіць пытаньне пра новую стратэгію нацыянальнай бясьпекі. У тым сэнсе, што трэба будзе цяпер улічваць зьнешнюю пагрозу ня толькі з Захаду, але і з Усходу.

Тэгі:расея, украіна, вайна, крым, Аляксандар Лукашэнка, Уладзімер Пуцін


Крымская авантура

Валер Карбалевіч

Псыхалягічная вайна расейскіх мэдыяў супраць Украіны, вайсковыя вучэньні блізу ўкраінскай мяжы, прыняцьце антыўкраінскіх рашэньняў Дзярждумай, гульня Януковічам былі толькі прэлюдыяй, кветачкамі. Сапраўднымі ягадкамі стала вайсковая апэрацыя прарасейскіх сілаў у Крыме.

Калі ў жніўні 2008 году РФ пачала ваенную апэрацыю ў Паўднёвай Асэтыі, то фармальнай падставай для гэтага былі два чыньнікі: на тэрыторыі гэтай рэспублікі знаходзіліся расейскія міратворчыя падразьдзяленьні, якія зазналі напад з боку Грузіі; бальшыня насельніцтва Паўднёвай Асэтыі мелі расейскае грамадзянства. Цяпер у Масквы няма нават такога, вельмі хісткага апраўданьня.

Узьнікае пытаньне: навошта гэта патрэбна Расеі? Навошта ўступаць у збройны канфлікт з суседнім славянскім народам? Бо з рацыянальнага гледзішча стратаў для Крамля ад гэтага значна больш, чым здабыткаў.

Па-першае, Расея ўступае ў зацяжны канфлікт з Украінай. Пасьля вайны з Грузіяй прайшло шмат часу, аднак расейска-грузінскія адносіны дагэтуль застаюцца ў стане «халоднай вайны». Тое ж самае чакае і дачыненьні РФ з Украінай, дзяржавай даволі вялікай і геапалітычна значнай.

Па-другое, Масква ідзе на жорсткае палітычнае супрацьстаяньне з Захадам. Рэакцыя ЗША і ЭЗ на адкрыты захоп Крыму будзе даволі жорсткай.

Па-трэцяе, дзеяньні Расеі выклікаюць, мякка кажучы, вялікае непаразуменьне ва ўсіх краін СНД. Бо, напрыклад, той жа Казахстан мае вобласьці, дзе этнічныя расейцы пераважаюць. Ня думаю, што Назарбаеў, гледзячы на Крым, гэтаму ўсьцешыцца.

Дарэчы, хацеў бы зьвярнуць увагу на заяву міністра замежных спраў Беларусі Макея падчас візыту ў Латвію: «Мы зацікаўленыя ў тым, каб Украіна засталася сувэрэннай, незалежнай, тэрытарыяльна цэласнай дзяржавай... Самае важнае — захаваць тэрытарыяльную цэласнасьць, сувэрэнітэт і незалежнасьць Украіны». Думаю, невыпадкова Макей два разы падкрэсьліў тэзіс пра тэрытарыяльную цэласнасьць Украіны. Ня можа быць сумневу, што гэта мяккая крытыка дзеяньняў Расеі ў Крыме.

Дык навошта гэта Расеі? Думаю, украінская рэвалюцыя нанесла Пуціну і ўсёй расейскай эліце цяжкую псыхалягічную траўму. І мы бачым хваравітую, неадэкватную, ірацыянальную рэакцыю. Імпэрскія комплексы і рацыянальнасьць — рэчы дрэнна сумяшчальныя.

Што да Беларусі. Памятаеце, як пасьля краху рэжыму Бакіева ў Кіргізстане Лукашэнка крытыкаваў АДКБ за неўмяшаньне і патрабаваў увесьці правіла, каб саюзьнікі баранілі збанкрутаваных правіцеляў?

Дык вось тое, што цяпер робіць Расея ў Крыме — гэта ці не адказ на прэтэнзіі Лукашэнкі? Хоць Украіна і не ўваходзіць у АДКБ, але сытуацыя вельмі паказальная. То бок калі Расея атрымлівае легітымнае права мець вайсковую прысутнасьць на чужой тэрыторыі, то яна будзе выкарыстоўваць яе ня дзеля абароны тамтэйшых правіцеляў, а дзеля ўласных інтарэсаў.

Дарэчы, вось генэральны сакратар АДКБ Мікалай Бардзюжа выступіў з заявай адносна ўкраінскіх падзеяў. У ім цяперашнія ўлады Ўкраіны называюцца нелегітымнымі, а Януковіч, фактычна, прызнаецца законным прэзыдэнтам гэтай дзяржавы. Такая пазыцыя не супадае з дыпляматычнай лініяй Беларусі, дый іншых чальцоў АДКБ, хіба акрамя Расеі.

У гэтым кантэксьце зусім па-іншаму пачынае выглядаць ідэя разьмясьціць расейскую авіябазу ў Беларусі. Ці не насьцярожыць Лукашэнку тое, як Расея выкарыстоўвае сваю вайсковую прысутнасьць у Крыме?

28.02.2014 г.

Тэгі:расея, украіна, адкб, крым


Урокі Майдана

Валер Карбалевіч

Прыкладна гэтаксама разважалі і палітычныя лідэры ЭЗ. Міністры замежных спраў Польшчы, Нямеччыны, Францыі прыехалі ў Кіеў пасьля той крывавай ночы, каб замірыць бакі канфлікту. Пад іхняй эгідай быў падпісаны дакумэнт, які прадугледжваў кампраміснае выйсьце з крызісу. Кіраўнік польскага замежнапалітычнага ведамства Сікорскі асабіста ўгаворваў Раду Майдана прыняць гэтае пагадненьне і спыніць супрацьстаяньне. А празь дзень пасьля падпісаньня і ад’езду высокіх паўнамоцных прадстаўнікоў ЭЗ рэжым Януковіча капітуляваў. Дык у гэтых жа палітыкаў дарадцы, вялікія амбасады ў Кіеве, на іх працуюць магутныя аналітычныя цэнтры...

Ужо не кажу, як апраставалосіўся Крэмль. Прычым другім наваратам. Для Пуціна Януковіч стаў увасабленьнем злога лёсу, нейкім злавесным знакам ганьбы. У час папярэдняй «аранжавай рэвалюцыі» (2004–2005 гг.) расейскі прэзыдэнт паставіў на яго сваю рэпутацыю. Ён тры разы прыяжджаў ва Ўкраіну, каб падтрымаць Януковіча, тры разы віншаваў яго зь перамогай. А ў выніку атрымаў у якасьці партнэра Віктара Юшчанку зь ягонай выразнай арыентацыяй на Эўропу, што было ўспрынята ў Маскве як антырасейскі курс.

Цяпер гісторыя паўтарылася амаль з матэматычнай дакладнасьцю. Кіраўніцтва Расеі распачало тытанічныя намаганьні, каб прадухіліць падпісаньне Ўкраінай пагадненьня аб асацыяцыі з ЭЗ. Хоць, шчыра кажучы, гэты дакумэнт меў хутчэй сымбалічны характар. Ён у рэальнасьці мала што памяняў бы ў геапалітычным становішчы Ўкраіны. Ад яго падпісаньня да рэалізацыі — вялізная дыстанцыя. Але кіраўніцтва Расеі чамусьці вырашыла, што такое разьвіцьцё падзеяў для яго абсалютна непрымальнае. Масква доўга выкручвала рукі Кіеву, арганізоўвала эканамічны шантаж і мытную блякаду ўкраінскіх тавараў. І зноў паставіла на Віктара Януковіча, гатовая была плаціць любыя грошы, абы ўтрымаць Кіеў у сваёй арбіце. І атрымала Эўрамайдан, які скончыўся рэвалюцыяй, прыходам да ўлады ва Ўкраіне палітычных сілаў, значна больш радыкальна настроеных у дачыненьні да курсу на Эўропу, чым Юшчанка. Двойчы наступаць на адны і тыя ж граблі — гэта вялікі палітычны талент. Адсюль цяпер такая гістэрыка ў Расеі.

Але пагаворым пра ўрокі Майдану, якія ў нечым могуць быць актуальнымі і для Беларусі.

1. Выхад на вуліцу вялікай колькасьці людзей у адказ на адмову кіраўніцтва Ўкраіны падпісаць пагадненьне аб асацыяцыі з ЭЗ быў нечаканы для ўсіх. У тым ліку і для ўкраінскай апазыцыі. Як, дарэчы, і выбух народнага гневу на арабскім Усходзе. Таму важная выснова: ніхто ня ведае загадзя, з-за чаго раптам усё ўспыхне.

2. Актыўная, пасіянарная меншасьць, якая добра ведае, чаго хоча, і гатовая за гэта памерці, — такая меншасьць, абапіраючыся на пасіўную сымпатыю большасьці, можа прымусіць да капітуляцыі ўсю дзяржаўную машыну. Але гэтая выснова слушная для слабых аўтарытарных рэжымаў, кшталту таго, які быў днямі зрынуты ва Ўкраіне, ці рэжыму Бакіева ў Кіргізстане (натоўп у некалькі тысяч чалавек зваліў яго за адзін дзень). Ва ўмовах жорсткага аўтарытарнага рэжыму, які існуе ў Беларусі, гэтае правіла не спрацоўвае.
Ва Ўкраіне вырасла «нябітае пакаленьне», у якога няма страху перад уладай. На жаль, у Беларусі такое пакаленьне вырасьці не пасьпела

3. Ва Ўкраіне вырасла «нябітае пакаленьне», у якога няма страху перад уладай. На жаль, у Беларусі такое пакаленьне вырасьці не пасьпела. Кароткага пэрыяду першай паловы 1990-х гадоў было недастаткова.

4. У беларускай супольнасьці, у сацыяльных сетках вельмі распаўсюджана думка, што адна з прычын адсутнасьці пэрспэктываў дэмакратыі тут — адсутнасьць лідэра, які б аб’яднаў усіх незадаволеных і павёў за сабой. Дык вось досьвед Майдану паказвае, што дзеля посьпеху народнага пратэсту наяўнасьць лідэра зусім не абавязковая. Там прызнанага ўсімі кіраўніка не было. Больш за тое, паміж лідэрамі парлямэнцкай апазыцыі (Яцанюк, Клічко, Цягнібок) і Майданам увесь час былі вялікія рознагалосьсі. Дарэчы, не было прызнаных лідэраў і падчас «Арабскай вясны».

5. Улада і ўвогуле кіроўная намэнклятура ў постсавецкіх краінах прызнае толькі сілу. Два месяцы Януковіч адмаўляўся сядаць і шукаць кампраміс з апазыцыяй. Толькі пагроза захопу пратэстоўцамі дзяржаўных установаў прымусіла яго да перамоваў.

6. Востры намэнклятурны нюх, абвостранае палітычнае чуцьцё чыноўнікаў — вельмі дакладны індыкатар сілы ці слабасьці рэжыму. Ва ўкраінскім выпадку, як толькі яны адчулі, што Януковіч прайграе, то навыперадкі кінуліся ад яго. Было шмат прагнозаў, што ўсход Украіны не прызнае ўладу Майдана, адбудзецца раскол краіны. Але цяпер бачна, што яны ня спраўджваюцца. Уся ўсходняя намэнклятура з Партыі рэгіёнаў здала свайго боса як шклатару. Як ні падкормлівай чыноўнікаў, у крытычны момант ніхто зь іх ахвяраваць сабой дзеля правіцеля ня будзе.

7. Урок для супрацоўнікаў сілавых структур. Стральба ў народ ніколі беспакаранай ня будзе, колькі б часу ні прайшло. Літва дагэтуль шукае вайскоўцаў, вінаватых у гібелі людзей падчас падзеяў 1991 году, каб судзіць. Кіргізстан шукае паплечнікаў Бакіева за расстрэл пратэстоўцаў у 2010 годзе. Тое самае цяпер пачынаецца ва Ўкраіне. Прычым адмазка, што «я выконваў загад», не пракоціць. Бо выкананьне злачынных загадаў не вызваляе ад адказнасьці.

Тэгі:украіна, кіеў, Эўрамайдан


Украінскі Майдан 2014 зьняверыў беларускую Плошчу 2015

«Майдану мы не дапусьцім у нашай краіне», — раптам заявіў Аляксандар Лукашэнка 18 лютага на нарадзе ў Менску па праблемах рэалізацыі тавараў індывідуальнымі прадпрымальнікамі. І цішком накіраваў у Палату прадстаўнікоў зьмены ў закон «Аб ваенным становішчы», паводле якіх супрацоўнікі сілавых структураў могуць беспакарана прымяняць зброю супраць грамадзян. У каго што баліць. І выглядае, што баляць зусім не праблемы з эканомікай.

Між тым узьдзеяньне цяперашніх украінскіх падзеяў на Беларусь здаецца значна большым, чым бачыцца на першы погляд.

Украінская «аранжавая рэвалюцыя» 2004–2005 гадоў стала клясыкай «каляровых рэвалюцыяў» 2000-х. Яе вялікі ўплыў на постсавецкія аўтарытарныя краіны ў значнай ступені грунтаваўся на тым, што яна была мірная, «аксамітная». Менавіта таму ня толькі беларуская дэмакратычная супольнасьць успрыняла яе з энтузіязмам, але і значная частка далёкіх ад палітыкі абывацеляў паставілася да яе станоўча, пра што сьведчылі сацыялягічныя апытаньні. Цалкам лягічна, што апазыцыя брала стратэгію Майдану за ўзор падчас прэзыдэнцкіх кампаніяў 2006 і 2010 гадоў. Слова «Плошча» стала пісацца зь вялікай літары, яно было і паролем для распазнаньня сваіх, і мэтай, і галоўным сэнсам, і сымбалем тых кампаніяў.

Першы ўдар па ідэі Плошчы як спосабу зьмены ўлады нанесьлі падзеі 19 сьнежня 2010 году. Улады напоўніцу выкарысталі разьбітыя дзьверы Дому ўраду, каб запужаць абывацеля.

Зразумела, без сацыялягічных апытаньняў цяжка аналізаваць і ацэньваць уплыў цяперашняга кіеўскага Майдану на Беларусь. Таму раблю высновы толькі на аснове асабістых уражаньняў. Уплыў Майдану можна разьдзяліць на два этапы. Першы этап — гэта калі ўкраінскі пратэст быў мірным. Падаецца, што ён, хутчэй, выклікаў сымпатыю большасьці беларусаў. Бо ўкраінцы зрабілі тое, чаго хацелі б, але баяцца ладзіць грамадзяне Беларусі. То бок паказалі ўладзе, што народ мае гонар і права, каб на яго хоць раз-пораз зьвярталі ўвагу.

Але як толькі канфлікт набыў форму сілавога супрацьстаяньня, пачаўся гвалт, то тады ў сьвядомасьці беларусаў адбыўся рэзкі паварот. Майдан стаў успрымацца са знакам мінус. Я кажу пра абывацеляў, пра большасьць, а не пра дэмакратычную супольнасьць.
Беларускаму грамадзтву бліжэй азіяцкае ўяўленьне пра сакральнасьць любой улады, якая мае права рабіць з сваім народам што хоча, чым эўрапейскі пастулят пра права народа на паўстаньне

Вядома, значную ролю тут іграюць расейскія і беларускія тэлеканалы, якія з дня на дзень бэсьцяць пратэстоўцаў. Але ня толькі. У прыродзе абывацеля закладзены страх перад гвалтам, хаосам. «Несправядлівасьць лепшая за беспарадак», — пісаў калісьці Ёган Вольфганг Гётэ. А вядомы амэрыканскі псыхоляг Абрахам Маслаў апісаў гэтую заканамернасьць чаканнай формулай: «У большасьці людзей пагроза хаосу выклікае рэгрэсію ўсіх вышэйшых патрэбаў да патрэбы ў бясьпецы. Агульная рэакцыя людзей у гэтым выпадку — лягчэйшае прыняцьце дыктатуры ці кіраваньня вайскоўцаў».

Гэтая псыхалягічная заканамернасьць накладаецца на мэнтальныя асаблівасьці беларусаў, у генэтычнай памяці якіх закладзены страх перад гвалтам: «Абы не было вайны!» Беларускаму грамадзтву бліжэй азіяцкае ўяўленьне пра сакральнасьць любой улады, якая мае права рабіць з сваім народам што хоча, чым эўрапейскі пастулят пра права народа на паўстаньне.

Таму цяпер на нейкі час у беларусаў зьявіцца «сындром Майдану». Кіеўскі Майдан стане пудзілам без асаблівага ўдзелу дзяржаўнай прапаганды. А апазыцыя страціць адзіную ў сёньняшніх умовах зразумелую стратэгію барацьбы.

Ідэя ж стабільнасьці, якую апошнім часам падрываюць эканамічныя катаклізмы, зазьзяе новымі фарбамі, верне сабе першапачатковую прывабнасьць і каштоўнасьць.

Але дыктатуры бяз вулічнага пратэсту ня звальваюцца. І ўсё гэта, на жаль, азначае, што шанцы на зьмену статус-кво ў Беларусі рэзка зьменшыліся. І Майдан гэтаму паспрыяў.

Тэгі:украіна, кіеў, Эўрамайдан


Украінская трагедыя

Валер Карбалевіч

У адным з сваіх папярэдніх блогаў пад назвай «Як сысьці з Майдану» я выказваў меркаваньне, у чым мог бы палягаць кампраміс паміж бакамі канфлікту. Бо, па-першае, кардынальная перамога аднаго з бакоў можа азначаць рэальны раскол краіны. А па-другое, Майдан мае пэрспэктыву маргіналізавацца. Галоўныя закіды маіх апанэнтаў былі такія: а навошта сыходзіць? Трэба змагацца да перамогі.

Цяперашні ход сілавога супрацьстаяньня, якое фактычна ператвараецца ў грамадзянскую вайну, калі колькасьць ахвяраў пайшла на дзясяткі, — гэта клясычная ілюстрацыя да вядомай аксіёмы, што палітыка — гэта мастацтва магчымага. І што можа быць альтэрнатывай кампрамісу?

Калі спрабуеш шукаць адказы на пытаньне, чаму стаў магчымы такі варыянт разьвіцьця падзеяў, то хацеў бы зьвярнуць увагу на дзьве акалічнасьці. Найперш, сытуацыя пачала разьвівацца паводле сцэнару, які добра вядомы з гісторыі: войны часта пачынаюцца, калі іх ніхто ня хоча. Але ніводзін бок ня можа саступіць, бо баіцца страціць твар, падацца слабым. У выніку канфлікт разьвіваецца па шляху эскаляцыі.

Другі момант. Элемэнты анархіі, якія пры такіх падзеях зьяўляюцца заўсёды, пачалі ва ўкраінскім крызісе дамінаваць. Тое, што ў Майдана няма кіраўніцтва, кажуць усе. Некаторыя лічаць, што гэта і добра — маўляў, рэвалюцыю вяршыць самаарганізаваны народ. Але з кім у такім выпадку Януковічу весьці перамовы, дамаўляцца, хто бярэ адказнасьць за выкананьне дамоваў? Вось у адказ на амністыю ўдзельнікаў масавых акцыяў апазыцыя мусіла вызваліць захопленыя ўрадавыя будынкі. Разьмен адбыўся, кіеўскую мэрыю вызвалілі, а потым зноў захапілі. Гэта зрабіла каманда на чале зь нейкім Мельнічэнкам, які заявіў, што чхаць хацеў на ўсе дамоўленасьці. Калі рэй пачынаюць весьці «палявыя камандзіры», новыя бацькі Махно, то гэта пагроза «афганізацыі» Ўкраіны.

Але праблема ў тым, што нешта падобнае адбываецца і ў кіроўным лягеры. Так таксама зьявіліся баевікі, якіх невядома хто кантралюе.
Нарастаюць супярэчнасьці паміж Януковічам і алігархамі. Бо багатыя ўкраінцы, якія маюць актывы на Захадзе, ня хочуць трапіць пад санкцыі ЭЗ і ЗША

Нарастаюць супярэчнасьці паміж Януковічам і алігархамі. Бо багатыя ўкраінцы, якія маюць актывы на Захадзе, ня хочуць трапіць пад санкцыі ЭЗ і ЗША. Рынат Ахметаў асудзіў прымяненьне сілы ў адносінах да мірнага насельніцтва, але прэзыдэнт яго ня слухае. Пачаўся «разброд і хістаньні» ў Партыі рэгіёнаў.

Таксама ва Ўкраіне ўжо доўгі час дыскутуецца пытаньне: ці кантралюе Януковіч сілавыя структуры? Гледзячы па ўсім, там таксама зьявіліся свае «палявыя камандзіры».

Супрацьлеглыя ацэнкі таго, што адбываецца ва Ўкраіне, тлумачацца ня толькі рознымі геапалітычнымі інтарэсамі, яны грунтуюцца на розных мэнтальных устаноўках. Як вядома, улада — гэта орган, які мае манапольнае права на легітымны гвалт. Але, напрыклад, заява МЗС Расеі ў падтрымку дзеяньняў Януковіча зыходзіць не з эўрапейскіх, а хутчэй, з азіяцкіх уяўленьняў, паводле якіх дзяржава — гэта нешта сакральнае, а значыць, яна заўсёды мае рацыю. Насамрэч жа ўва ўмовах вострага палітычнага крызісу, калі легітымнасьць улады ставіцца грамадзтвам пад сумнеў, гвалт з боку дзяржаўных інстытутаў таксама перастае быць легітымным.

Незразумела, што падштурхнула Януковіча да рашэньня пра «зачыстку» Майдану. Але сытуацыя набыла новую якасьць: цяпер на ім кроў і дзясяткі забітых. Ён пераступіў «чырвоную лінію», перайшоў праз Рубікон.

Вельмі зьдзіўляе пасіўнасьць усясьветнай супольнасьці, найперш — суседзяў Украіны. Падчас «памаранчавай рэвалюцыі», якая насіла мірны характар, не было ніводнай ахвяры, аднак у Кіеў прыехалі высокія прадстаўнікі ЭЗ і Расеі, пры іхнім пасярэдніцтве бакі селі за стол перамоваў і знайшлі кампраміс дзеля мірнага выйсьця з крызісу. Сёньня льецца кроў, каля трох дзясяткаў загінулых, сотні параненых, Украіна апынулася фактычна ў стане грамадзянскай вайны, а замежныя палітычныя лідэры толькі робяць нейкія няўцямныя заявы. Бяда не бывае чужой, а ў нашым глябальным сьвеце тым больш.

Тэгі:украіна, кіеў, Эўрамайдан


Чарговая пацёмкінская вёска

Валеры Карбалевіч

З выступу на нарадзе Аляксандра Лукашэнкі вынікае, што «працэс яго стварэньня... не ідзе ніяк». Мала таго, што «на распрацоўку і ўзгадненьне генэральнага пляну парку пайшло восем месяцаў», дык яшчэ адказныя чыноўнікі «потым апамяталіся і заяўляюць, што ня тое начарцілі... Мы ж валтузімся з боку ў бок, і ўсё тоне ў лявіне бюракратызму», — сказаў кіраўнік дзяржавы. Ягоныя пытаньні сьведчаць, што нейкіх сур’ёзных рэзыдэнтаў у КБІП пакуль няма і асаблівых намаганьняў для іх прыцягненьня чыноўнікі не прыкладаюць.

З гэтых заяваў Лукашэнкі можна зрабіць шэраг высноваў. Па-першае, сёньня ў Беларусі не засталося сфэраў, у якіх справа ішла б нават не пасьпяхова, а проста на нейкім нармальным, прымальным узроўні. Што ў будаўніцтве, што ў прамысловасьці, што ў Белкаапсаюзе — паўсюль правал. Прычым, што асабліва важна падкрэсьліць, гэта прызнае сам Лукашэнка. Вельмі паказальны вынік у год 20-годзьдзя ягонага праўленьня.

Па-другое, загады Лукашэнкі перастаюць выконвацца. Ён выдае ўказы і дэкрэты, раздае даручэньні, і ўсё гэта «тоне ў лявіне бюракратызму». Не дапамагаюць крымінальныя справы, гучныя адстаўкі і пагрозы ўсіх перасадзіць у турму. Гэта прызнае і сам кіраўнік Беларусі. Вось ён кажа, што яму прадставілі праект новага ўказу па парку. «Я ня супраць абмеркаваць гэты ўказ. Але баюся, што яго можа спасьцігнуць лёс папярэдняга, падпісанага ўказу», — адзначыў ён.

Па-трэцяе, у беларускіх умовах пляны ўладаў і рэальнасьць — гэта зусім розныя рэчы. Што было зразумела і раней, але цяпер стала абсалютна відавочным. Лукашэнка падпісаў указ аб стварэньні Кітайска-беларускага індустрыяльнага парку ў Смалявіцкім раёне 5 чэрвеня 2012 году. Летам мінулага году, напярэдадні візыту ў Кітай, Лукашэнка ў інтэрвію агенцтву «Сіньхуа», распавядаючы кітайскай аўдыторыі пра КБІП, заявіў: «З моманту рэалізацыі гэтага праекту ў поўным аб’ёме краіна ў год будзе атрымліваць дадаткова да $50 млрд экспарту. Гэта павялічыць нашу фінансавую стабільнасьць. Гэта самае хворае пытаньне на сёньняшні дзень для нашай краіны. Гэты праект здымае гэтую праблему». І вось цяпер высьвятляецца, што маем справу з чарговай манілаўшчынай, што «працэс яго стварэньня... не ідзе ніяк».

Па-чацьвёртае, з выступу Лукашэнкі вынікае, што пры распрацоўцы праекту КБІП, як і ўсіх іншых праектаў, не рабілася сур’ёзнага аналізу эфэктыўнасьці. Высьветлілася, што праектанты «ня тое начарцілі». А вось яшчэ паказальная заява кіраўніка дзяржавы: «Калі гарачыя галовы, якія прапаноўвалі стварэньне парку, сёньня астылі і цяпер лічаць, што ён не патрэбен краіне, — набярыцеся мужнасьці, скажыце пра гэта». Вось, аказваецца, нават так прымаюцца ў Беларусі важныя рашэньні.

Хачу нагадаць, што паводле ўказу Лукашэнкі аб стварэньні КБІП ягоныя рэзыдэнты атрымалі вялізарныя льготы. Яны да 2032 году вызваленыя ад падаткаў на прыбытак, на нерухомасць, на зямлю. За імпартныя тавары, якія выкарыстоўваюцца на тэрыторыі парку, ня трэба выплачваць мыта і падатак на дададзеную вартасьць. Нават падаходныя падаткі супрацоўнікі парку будуць плаціць у памеры 9%, а не 12%, як па ўсёй краіне. Іншаземцы могуць набываць тут зямлю ў прыватную ўласнасьць, хоць для беларусаў прыватная ўласнасьць на зямлю ў краіне забаронена. Такім чынам, заплянавана ў цэнтры Беларусі стварыць вялікі афшор. Калі б беларускі бізнэс атрымаў такія беспрэцэдэнтныя льготы, то, магчыма, увогуле б не было патрэбы ў замежных інвэстыцыях.

Тым ня менш замежны капітал у гэты беларускі афшор ісьці не сьпяшаецца. І кітайцы вядуць сябе стрымана. Падчас візыту прэм’ер-міністра Мясьніковіча ў Кітай у студзені гэтага году ён нават папракнуў кітайцаў, што тыя даюць толькі зьвязаныя крэдыты, а свае грошы ўкладаць у эканоміку Беларусі ня хочуць. «За апошнія гады ў Беларусь паступіла каля $50 млрд прамых замежных інвэстыцыяў. Пры гэтым з Кітая — усяго $195 млн», — заўважыў М. Мясьніковіч у інтэрвію кітайскай газэце China Daily ў Пэкіне. І прапанаваў перайсьці ад гандлёвага і крэдытнага супрацоўніцтва да інвэстыцыйнага.

Але кітайцы ня надта сьпяшаюцца. І нават не спакушаюцца на беспрэцэдэнтныя ільготы. Бо ведаюць пра адну акалічнасьць, пра якую беларускія ўлады імкнуцца ня ўзгадваць.

Справа ў тым, што паводле дамовы аб стварэньні Адзінай эканамічнай прасторы паміж Беларусьсю, Расеяй і Казахстанам з 2017 году на тэрыторыі краін-удзельніц павінны быць ліквідаваныя ўсе афшорныя зоны або раёны з эксклюзіўным ільготным рэжымам. І з гэтага гледзішча падвісае статус і свабодных эканамічных зон, якія існуюць у Беларусі ў кожнай вобласьці, і Парку высокіх тэхналёгій імя Валерыя Цапкалы, і КБІП. Акрамя таго, існаваньне афшорных зон супярэчыць правілам Усясьветнай гандлёвай арганізацыі, перамовы аб уступленьні ў якую цяпер інтэнсіўна вядзе афіцыйны Менск.

Так што, гледзячы па ўсім, на сёньняшні дзень гэты злашчасны парк пад Смалявічамі — вялікая хімэра, адна з пацёмкінскіх вёсак, якія так любяць будаваць беларускія ўлады.


14.02.2014 г.

Рыкашэт. Навошта Ізраілю роля адваката

Валер Карбалевіч

Чарговая скандальная заява амбасадара Ізраіля ў Беларусі Ёсіфа Шагала ў інтэрвію ізраільскаму каналу RTVI уражвае адразу зь некалькіх прычын. Яна выяўляе як элемэнтарную недасьведчанасьць яе аўтара, так і вельмі сумнеўную палітычную мэтазгоднасьць такіх развагаў.

Уражвае тое, што амбасадар бярэцца разважаць аб прадмеце, якога ён ня ведае, хоць ужо два гады працуе ў Беларусі. Здавалася б, быў час разабрацца. Давайце яшчэ раз паглядзім, што кажа спадар Шагал:

«Тыя, каго лічаць палітвязьнямі, – гэта чатыры чалавекі афіцыйна сёньня. Чатыры чалавекі засталося, сядзяць у турме... Як мы паставімся да палестынца, які кіне камень у Кнэсэт? Ён хто – палітвязень або крымінальнік? Яны ўсе сядзяць па крымінальным артыкуле, а не палітычным. Усе. За напад на парлямэнт, за кіданьне камянёў... З нашага пункту гледжаньня яны – крымінальнікі, таму што ў іх ёсьць артыкул – за хуліганства, за кіданьне камянёў, за зьнявагу ўладаў і гэтак далей».

У зьвязку з гэтай заявай хацелася б найперш зьвярнуць увагу на фактычную недакладнасьць той інфармацыі, якую падае ізраільскі амбасадар.

Па-першае, паводле заключэньняў праваабаронцаў, на цяперашні момант у Беларусі 11 палітзьняволеных, а не чатыры, як кажа сп. Шагал.

Па-другое, з блытаных развагаў амбасадара вынікае, што ён лічыць, нібыта ўсе чатыры палітвязьні сядзяць за Плошчу, за падзеі 19 сьнежня 2010 году. Насамрэч за гэта пакараньне адбывае толькі адзін Мікола Статкевіч. Праўда, яшчэ двое хлопцаў (Парфянкоў і Яроменак) сядзяць за падзеі, зьвязаныя з Плошчай, але фармальна – за парушэньне правілаў прэвэнтыўнага нагляду.

Па-трэцяе, Ёсіф Шагал кажа, што нібыта палітзьняволеныя кідалі камяні. Насамрэч камянёў 19 сьнежня не было, ім гэта і не інкрымінавалі. Фігурантаў той справы абвінавачвалі ў біцьці дзьвярэй іншымі прадметамі. Дарэчы, Статкевіч, які сядзіць за Плошчу, увогуле дзьвярэй не чапаў.

Па-чацьвёртае, сп. Шагал лічыць, што гэтыя людзі сядзяць за напад на парлямэнт. Насамрэч гаворка ідзе пра пашкоджаньне дзьвярэй Дому ўраду.

Далейшыя заўвагі тычацца ўжо палітычных ацэнак. Параўнаньне беларускіх апазыцыянэраў з палестынцамі, якія кідаюць камяні ў будынак Кнэсэту, некарэктныя. У Ізраілі канфлікт носіць зусім іншы характар. Ніхто ня ставіць пад сумнеў легітымнасьць Кнэсэту (іншае пытаньне, што палестынцы ставяць пад сумнеў само існаваньне дзяржавы Ізраіль). У Беларусі ж вялікая частка грамадзтва не прызнае вынікі выбараў, а значыць – легітымнасьць дзейных органаў улады.

Амбасадар паўтарае довады беларускай прапаганды, што гэтыя людзі «ўсе сядзяць па крымінальным артыкуле, а не палітычным». Справа ў тым, што ў дыктатарскіх рэжымах фармальна палітычных артыкулаў, ці палітычнага кодэксу, паводле якога судзілі б праціўнікаў улады, проста няма. Нават у СССР сумнавядомы 58 артыкул, паводле якога накіроўвалі ў ГУЛАГ за «контррэвалюцыйную» і «антысавецкую» дзейнасьць, быў часткай менавіта Крымінальнага кодэксу. Калі так разважаць, то і ў Савецкім Саюзе фармальна палітзьняволеных не было. Дзіўна, што так кажа чалавек, які да 40 гадоў жыў у СССР.

Важна тое, што ўлады Беларусі, дэ-юрэ адмаўляючы наяўнасьць у Беларусі палітзьняволеных, дэ-факта іх прызнаюць, праўда, дадаючы агаворку «так званыя». І на сустрэчы Лукашэнкі з кіраўнікамі мэдыяў 21 студзеня галоўны рэдактар «Советской Белоруссии» Павал Якубовіч задаў яму пытаньне наконт палітвязьняў. Улады Беларусі вядуць доўгі торг наконт іх вызваленьня з Захадам. Яны гатовыя абмяркоўваць гэтае пытаньне, калі будзе прапанавана адпаведная цана.

Вось сп. Шагал кажа, паўтараючы вэрсію кіраўніка Беларусі: «Лукашэнка прапаноўвае ім напісаць просьбу аб памілаваньні, як у гісторыі з Хадаркоўскім: напішы просьбу – цябе выпусьцяць. Яны ня хочуць, жадаюць лепш заставацца героямі ў турме».

Тут трэба неяк вызначыцца. Калі палітвязьняў няма, то няма і прадмету для развагаў, няма каму прапаноўваць пісаць просьбу аб памілаваньні, іх могуць вызваліць паводле закону, на агульных умовах. Калі ж Лукашэнка дэманструе намер іх выпусьціць пры пэўных, эксклюзіўных умовах, то, значыць, яны ёсьць.

Абвяшчаючы палітвязьняў крымінальнымі злачынцамі, сп. Шагал імкнецца быць сьвяцейшым за папу Рымскага. То бок не прызнае таго, што дэ-факта прызнаюць улады Беларусі. Гэтаксама ўсьлед за Лукашэнкам ён зьняважліва ставіцца да тых, хто адмаўляецца пісаць просьбу аб памілаваньні, «каб заставацца героямі ў турме».

Фактычна сп. Шагал выступае ў ролі адваката, нават прапагандыста беларускага рэжыму. Чаго, дарэчы ня робіць ніхто з амбасадараў тых краін, якія лічацца сябрамі афіцыйнага Менску. Паслы Кітая, Ірана, Вэнэсуэлы, Казахстана і іншых дзяржаў не чапаюць гэтую склізкую тэму, яны проста дыпляматычна маўчаць. А амбасадар Расеі ў Беларусі Аляксандр Сурыкаў нават некалі параіў беларускім уладам праявіць міласэрднасьць да тых людзей, якіх Захад прызнае палітзьняволенымі. Навошта Ізраілю і ягонаму амбасадару быць заўзятарам аднаго з бакоў у гэтым беларускім канфлікце, незразумела? Няўжо гэтага патрабуюць ізраільскія дзяржаўныя інтарэсы? Якія ўжо такія дывідэнды ён атрымае, каб так ахвяраваць рэпутацыяй дэмакратычнай дзяржавы? Нават калі сп. Шагалу так ужо падабаецца існы рэжым у Беларусі, то ён забыў вядомую ісьціну, што язык дадзены дыплямату дзеля таго, каб хаваць свае думкі.

Тэгі:палітвязьні, шагал, ізраіль, карбалевіч


Расплата за хімічную атаку

Валер Карбалевіч

Але зь «Віцебскдрэвам» сытуацыя адмысловая. Справа ў тым, што падчас нарады ў Барысаве кіраўнік дзяржавы даручыў наступную нараду па дрэваапрацоўцы правесьці да 10 сьнежня, прычым у Віцебску на прадпрыемстве «Віцебскдрэў», каб падвесьці вынікі мадэрнізацыі і на канкрэтным прыкладзе паказаць посьпехі беларускай эканомікі.

Але чарговую нараду давялося праводзіць 31 студзеня ў Менску. Бо высьветлілася проста фэнамэнальная, трагікамічная акалічнасьць. Мадэрнізацыя на «Віцебскдрэве» прайшла гэтак пасьпяхова, што ў цэхах, куды зьбіраліся весьці прэзыдэнта, можна знаходзіцца толькі ў рэсьпіратарах, бо ўзровень фармальдэгіду ў два разы перавышае дапушчальную канцэнтрацыю, не працуе вэнтыляцыйная сыстэма. На кагосьці рыхтавалася хімічная атака? Калі б і хацелі прыдумаць больш красамоўны вынік гэтага праекту, то наўрад ці ўдалося б. Фантазіі б не хапіла. Жыцьцё выявілася багацейшым.

Зразумела, пакінуць гэты інцыдэнт без пакараньня было немагчыма. Прэзыдэнт можа дараваць нават безгаспадарчасьць, але за такое давядзецца адказваць.

Дарэчы, на той нарадзе Лукашэнка прыгразіў крымінальнай адказнасьцю за парушэньні чарговых тэрмінаў рэалізацыі ўсім — ад прэм’ер-міністра, губэрнатараў да кіраўнікоў прадпрыемстваў.

У заяве генпракурора па «Віцебскдрэве» ёсьць цікавы момант. Высьвятляецца, што, акрамя вызначэньня вінаватых, «будуць заяўлены пазовы аб кампэнсацыі шкоды, якая нанесена дзяржаве — гэта самае галоўнае», — адзначыў Аляксандар Канюк. То бок дырэктары цяпер будуць ня толькі сядзець, але і расплачвацца ўласнай маёмасьцю.

Увогуле, караць крымінальнай адказнасьцю за безгаспадарчасьць — гэта клясыка адміністратыўнай сыстэмы. У 1930-х гадах у ГУЛАГу масы людзей сядзелі за гаспадарчае «шкодніцтва». Бо калі эканамічных стымулаў няма, іх трэба нечым замяніць. Страх пакараньня — адзін з чыньнікаў, які дазваляе гэтай сыстэме працаваць. Лукашэнка гэта інтуітыўна разумее. Таму кожны раз на эканамічных нарадах ці пры наведваньні прадпрыемстваў зь ягоных вуснаў чуюцца пагрозы пасадзіць у турму.
У постіндустрыяльную, інфармацыйную эпоху сілай прымусіць людзей працаваць значна цяжэй. Тут патрэбныя стымулы, а не прымус

Але фактар страху можа працаваць у індустрыяльную эпоху, калі праца нескладаная, а вытворчасьць простая. Калі трэба будаваць Беламорканал, то можна паставіць вертухая зь вінтоўкай, і сотні людзей будуць капаць. А вось у постіндустрыяльную, інфармацыйную эпоху сілай прымусіць людзей працаваць значна цяжэй. Тут патрэбныя стымулы, а не прымус. Пра што і сьведчаць вынікі эканамічнага разьвіцьця Беларусі.

Улады хоць і дэманструюць паказны аптымізм, аднак усё часьцей вымушаны прызнаваць змрочную рэальнасьць. На сустрэчы з кіраўнікамі мэдыяў 21 студзеня Лукашэнка заявіў: «Мы дасягнулі нейкай столі ў разьвіцьці нашых вытворчых сіл і аддачы ад іх». А на нарадзе аб праблемных пытаньнях разьвіцьця прамысловасьці ў аўторак кіраўнік дзяржавы мусіў канстатаваць, што ў прамысловасьці чысты прыбытак скараціўся амаль у два разы, колькасьць стратных прадпрыемстваў павялічылася ў 1,8 раза, сумарныя чыстыя страты вырасьлі ў 2,6 раза.

Сёньня ўжо можна канстатаваць, што праект мадэрнізацыі правалены. Яскравая ілюстрацыя — дрэваапрацоўчая галіна. Але ня толькі. «МТЗ, МАЗ дамадэрнізаваліся да таго, што прадаць прадукцыю ня могуць», — з абурэньнем казаў Лукашэнка на нарадзе ў аўторак. А старшыня Камітэту дзяржкантролю Аляксандар Якабсон прывёў прыклад з цэмэнтнымі заводамі, на якіх адбылася «глыбокая мадэрнізацыя» за кітайскія крэдыты, а цяпер яны загружаныя ледзь на траціну і стратныя.

На нарадзе чарговым разам высьветлілася, што людзі ня хочуць ісьці ў дырэктары. Гэта ўжо ня першая канстатацыя такога кшталту. Пра такія факты гаварылася і раней, напрыклад, на нарадзе пра будаўніцтва напрыканцы мінулага году.

І гэта цалкам зразумела. Ніхто ня хоча ісьці ў турму, ды яшчэ страціць маёмасьць.

Тэгі:улада, крымінал, чыноўнікі, вытворчасьць, дрэваапрацоўка, Аляксандар Лукашэнка


Штосьці ня так

Валер Карбалевіч

Можна распавядаць шмат гісторыяў, як звычайная немудрагелістая фраза нечакана станавілася вызначальным знакам, нават сымбалем цэлай эпохі. У разгар гарбачоўскай перабудовы вядомы кінарэжысэр Станіслаў Гаварухін выпусьціў публіцыстычны фільм, які хутка стаў надзвычай папулярным, пад красамоўнай назвай: «Так жыць нельга!» Назва фільму дакладна адлюстроўвала настроі і сьветаўспрыманьне савецкіх людзей у апошнія гады існаваньня СССР.

Слоган «Штосьці ня так!» імгненна ўзарваў сацыяльныя сеткі. Дзяржаўныя ідэолягі, за што ім асаблівая падзяка, парадаксальным чынам, самі таго не падазраючы, пацэлілі ў самы яблычак грамадскіх настрояў, у фокус сьветаадчуваньня сярэдняга беларуса, закранулі самы хворы нэрв беларускага соцыюму.

Бо сёньня нават далёкія ад палітыкі абывацелі пачынаюць ня тое што разумець, але адчуваць на падсьвядомым узроўні, што ў краіне штосьці ня так. Гэта такое электрычнае поле, якое не вымяраецца нават сацыялёгіяй. Бо сацыёлягі задаюць пытаньні, якія патрабуюць рацыянальнага адказу. А як зафіксаваць адчуваньні?

Зрэшты, перамены грамадзкіх настрояў адзначае і сацыялёгія. Ужо шмат гадоў супрацоўнікі НІСЭПД задаюць пытаньне: «На ваш погляд, стан рэчаў у нашай краіне разьвіваецца ў правільным кірунку ці ў няправільным?» Дык вось, пачынаючы з крызіснага 2011 году ўсе апытаньні паказваюць, што колькасьць людзей, якія лічаць, што Беларусь разьвіваецца ў няправільным кірунку, перавышае колькасьць тых, хто лічыць наадварот. У сьнежні мінулага году 69% насельніцтва адзначала, што беларуская эканоміка ў крызісе.

Як прызнаў Лукашэнка на сустрэчы з кіраўнікамі мэдыяў, увесь народ у 2013 г., уключна з урадам, чакаў дэвальвацыі. Краіны зь няўстойлівай валютай — самыя нестабільныя ў сьвеце. Бо гэтая праблема тычыцца кожнага чалавека. І калі ўсё насельніцтва чакае дэвальвацыі, то пра якую стабільнасьць можна казаць? На гэтым фоне ўлада робіць выгляд, што ўсё нармальна, нічога не адбываецца, існуюць толькі асобныя недахопы.

Вядомы ангельскі гісторык Арнольд Тойнбі ацэньваў разьвіцьцё і жыцьцяздольнасьць цывілізацыяў, грамадзтваў паводле іхняй здольнасьці адэкватна рэагаваць на выклікі. Беларускі рэжым выяўляе вельмі невялікую здольнасьць да пераменаў, дэманструе нежаданьне прызнаваць вычарпанасьць цяперашняй сацыяльнай мадэлі.
Альтэрнатыва трансфармацыі — не захаваньне статус-кво, а паступовая дэградацыя сыстэмы

Кіраўніцтва Беларусі не жадае прызнаваць, што альтэрнатыва трансфармацыі — не захаваньне статус-кво, а паступовая дэградацыя сыстэмы. Бо сёньня нават дзеля падтрыманьня беларускай мадэлі ў нязьменным стане трэба прыкладаць вялізныя намаганьні.

Толькі каб утрымаць цяперашні ўзровень жыцьця, патрабуецца ня проста вонкавая дапамога, новыя крэдыты. Праблема ў тым, што ўсё гэта патрэбна ва ўсё большай колькасьці. Бо адмоўнае сальда гандлёвага балянсу і дэфіцыт бягучага рахунку з кожным годам павялічваюцца. У выніку будуецца крэдытная піраміда.

Эканоміка, сыстэма кіраваньня знаходзіцца ў такім стане, што для разьвязаньня самых элемэнтарных праблемаў трэба прыкладаць надзвычайныя высілкі. Напрыклад, дзеля мадэрнізацыі дрэваапрацоўчых прадпрыемстваў Лукашэнка мусіў сам некалькі разоў іх наведаць, правесьці багата нарадаў, прыняць дэкрэт аб «прыгонным праве» ў галіне, завесьці некалькі крымінальных спраў, пазвальняць кіраўніка Менскай вобласьці, кіраўніка канцэрну (двойчы), дырэктараў заводаў (некаторых па чатыры разы). Вынік: зь дзевяці прадпрыемстваў завяршыць мадэрнізацыю ўдалося толькі на адным.

Каб навесьці парадак у будаўніцтве, давялося ствараць надзвычайную камісію з надзвычайнымі паўнамоцтвамі на чале з кіраўніком адміністрацыі прэзыдэнта Андрэем Кабяковым. Дзеля скарачэньня складзкіх запасаў трэба кожныя некалькі месяцаў праводзіць вялікую нараду ў прэзыдэнта з практычна нулявымі вынікамі. Падобная сытуацыя складаецца ў адукацыі, мэдыцыне, спорце і інш. Увогуле, сёньня ў Беларусі цяжка знайсьці сфэру, якая б добра працавала.

І схаваць гэта ад людзей не ўдаецца. Таму дзяржаўныя ідэолягі, прапануючы слоган «Штосьці ня так!», выпадкова ўпершыню трапілі ў рэзананс з грамадзкімі настроямі.

Тэгі:улада, эканоміка, рэжым, что-то не так


Рыкашэт. На чыю карысьць украінскі «раздрай»?

Валер Карбалевіч

У прыватнасьці, важна ацаніць, як падзеі ва Ўкраіне паўплываюць на Беларусь. Аляксандар Класкоўскі сваім артыкулам «Украінскі раздрай даў козыры Лукашэнку» на сайце naviny.by распачаў дыскусію на гэтую тэму.

Галоўная выснова аўтара палягае ў наступным:

«Вельмі падобна да таго, што ад раздраю на Ўкраіне Лукашэнка парадаксальным чынам выйграе на абодвух галоўных замежнапалітычных вэктарах — усходнім і заходнім. І Маскве, і Брусэлю Менск уяўляецца хоць і цяжкім, але досыць прадказальным партнэрам. Прынамсі, не параўнаць з Кіевам».

Мне такая выснова падаецца непераканаўчай. Сапраўды, такую выснову можна зрабіць, зважаючы на досьвед найноўшай гісторыі. Бо раней заўсёды, калі дачыненьні паміж Расеяй і Захадам абвастраліся, то афіцыйны Менск атрымліваў дадатковыя дывідэнды. Найперш — ад Масквы. Бо ў пэрыяд канфрантацыі палітычная вага Беларусі як саюзьніка РФ узрастала. З усімі наступствамі ў выглядзе эканамічных прэфэрэнцый, якія адгэтуль вынікаюць. Лукашэнка гэта добра разумеў, таму часта бег паперадзе паравоза, выступаў з больш рэзкімі антызаходнімі заявамі, нават правакаваў эскаляцыю канфлікту.

Толькі падчас расейска-грузінскай вайны 2008 году Менск заняў асьцярожную пазыцыю, не прызнаў незалежнасьць Абхазіі і Паўднёвай Асэтыі. Але якраз за гэта атрымаў «падзяку» ад Захаду. Паміж Беларусьсю і ЭЗ пачаўся дыялёг, МВФ выдзеліў беларускаму ўраду крэдыт у памеры 3,5 млрд даляраў пад прэзыдэнцкія выбары.

Цяпер мы перажываем чарговае абвастрэньне расейска-эўрапейскіх адносін. Віленскі саміт праграмы ЭЗ «Усходняе партнэрства», а яшчэ больш — драматычныя падзеі ва Ўкраіне рэзка актуалізавалі канфлікт РФ і ЭЗ. Магчыма, мы перажываем найвастрэйшы момант суперніцтва паміж двума цэнтрамі сілы (Эўрапейскім Зьвязам і Расеяй) за ўвесь час з моманту распаду савецкага блёку.

Але вось менавіта гэтым разам афіцыйны Менск ніякіх дывідэндаў не атрымаў ні з аднаго, ні з другога боку. Нават наадварот. Паколькі Ўкраіна стала галоўным пляцдармам барацьбы паміж Масквой і Брусэлем, стала краінай, геапалітычную ляяльнасьць якой трэба «купляць», то Кіеў стаўся важным канкурэнтам Менску за расейскія рэсурсы. І расейскі фінансавы балівар можа ня вытрымаць дваіх.

Глядзіце: амаль адначасова Расея паабяцала Ўкраіне 15 млрд даляраў плюс вялікія зьніжкі на газ, а Беларусі — толькі 2 мільярды. Гэта пры тым, што Менск — надзейны і стабільны саюзьнік Масквы, а Ўкраіна — зусім наадварот. Парадаксальным чынам якраз гэты чыньнік працуе не на карысьць Беларусі. Бо яна нікуды ад Расеі ня дзенецца, ёй няма куды ўцякаць з падводнай лодкі. А за ляяльнасьць Кіева трэба плаціць. Тым больш, што геапалітычная вага Ўкраіны ў замежнай палітыцы Расеі, у сьвядомасьці расейскага грамадзтва значна большая, чым Беларусі. Паcлухайце, які лямант з нагоды Майдану гучыць на тэлеканалах РФ.
Магчыма, каб не было 15 млрд для Ўкраіны, то не было б і 2 млрд для Беларусі

Выкажу гіпотэзу, якую нічым пацьвердзіць не магу. Магчыма, каб не было 15 млрд для Ўкраіны, то не было б і 2 млрд для Беларусі. Гэтае пытаньне вісіць з канца 2012 году. Больш за год ішлі перамовы, Масква ўвязвала выдзяленьне гэтых грошай з рэалізацыяй пяці праектаў па аб’яднаньні беларускіх і расейскіх прадпрыемстваў. І вось нечакана для сваіх міністраў Пуцін у сьнежні 2013 году прымае рашэньне пра згаданы крэдыт. Думаю, Менск атрымаў гэты падарунак за кампанію з Кіевам. Бо на фоне заліваньня ўкраінскага пажару вялізнымі расейскімі грашыма адмова даць крэдыт найбліжэйшаму саюзьніку выглядала б ужо занадта скандальнай.

Падаецца, што гэтую небясьпеку ўкраінскага чыньніку для сябе адчувае беларускае кіраўніцтва. І афіцыйныя асобы, і дзяржаўныя мэдыі Беларусі адносна падзей ва Ўкраіне паводзяць сябе стрымана, асьцярожна. Кантраст заўважны, калі параўноўваць з расейскімі тэлеканаламі і з тым, як паводзілі сябе беларускія дзяржаўныя СМІ падчас «памаранчавай рэвалюцыі». Тады яны вялі агрэсіўную антырэвалюцыйную кампанію, проста размазвалі «аранжавых» па сьценцы. Цяпер жа рэакцыя спакайнейшая.

Што да адносін з ЭЗ, то ня бачу прычын, чаму ўкраінскі чыньнік заахвоціў бы Брусэль пайсьці на саступкі беларускаму рэжыму. «Раздрай» ва Ўкраіне пакуль не стварыў ніякіх праблемаў для транзыту праз украінскую тэрыторыю. Хіба што калі ўжо падзеі там будуць разьвівацца паводле катастрафічнага сцэнару (грамадзянская вайна, раскол краіны на часткі), тады беларускую стабільнасьць ацэняць у Эўропе.

Але пакуль ня бачу ніякіх заўважных выйгрышаў для Лукашэнкі на абодвух галоўных замежнапалітычных вэктарах. Хутчэй — новыя праблемы ў адносінах з Расеяй.

Тэгі:расея, украіна, грошы, кіеў, Эўрамайдан


Як сысьці з Майдану

Валер Карбалевіч

Ва Ўкраіне перамір’е. Сілавое супрацьстаяньне прыпынілася, бакі пачалі перамовы і пошукі кампрамісу.

У пэўным сэнсе падзеі апошніх двух тыдняў вельмі паказальныя. У Эўропе, калі адбываецца масавая акцыя пратэсту, улада на гэта тут жа рэагуе. Яна, як правіла, цалкам або часткова задавальняе патрабаваньні пратэстоўцаў, уступае ў перамовы зь іхнімі лідэрамі ў пошуках кампрамісу. На постсавецкай прасторы ўсё па-іншаму. Што ў Расеі, што ў Беларусі, што ва Ўкраіне ўлада робіць выгляд, што не заўважае пратэстоўцаў, абвяшчае іх «адмарозкамі», агентамі Захаду, «бандэраўцамі».

Два месяцы стаіць Майдан, а Віктар Януковіч паводзіў сябе так, быццам нічога не адбываецца, адмаўляўся ўступаць у перамовы з апазыцыяй. Але як толькі апанэнты ўлады перайшлі да сілавых дзеяньняў, прэзыдэнт Украіны адразу ж запрасіў іх на перамовы, прапанаваў Арсенію Яцанюку пасаду прэм’ера, а Віталю Клічко — віцэ-прэм’ера. Апазыцыя загаварыла на мове, зразумелай дзейнаму прэзыдэнту — і адразу атрымала вынік.

Чарговым разам канфлікт апынуўся ў кропцы біфуркацыі, на ростанях. Цяпер паміж бакамі палітычнага супрацьстаяньня ўзьнікла сытуацыя раўнавагі, ніхто ня можа перамагчы. У Майдана няма сілаў, каб змусіць да адстаўкі прэзыдэнта і Вярхоўную Раду, памяняць Канстытуцыю. У сваю чаргу, Януковіч ня ў стане загнаць майданаўскага джына ў бутэльку. Думаю, у яго б хапіла рэсурсаў, каб зрабіць тое, што зрабіў Лукашэнка 19 сьнежня 2010 году. Але палітычныя страты былі б непрымальныя. Бо ён жа хоча езьдзіць у Эўропу, а яго дзеці — мець рахункі ў эўрапейскіх банках.
Думаю, у яго б хапіла рэсурсаў, каб зрабіць тое, што зрабіў Лукашэнка 19 сьнежня 2010 году. Але палітычныя страты былі б непрымальныя

Яшчэ адно цікавае назіраньне. Вось у беларускім дэмакратычным асяродзьдзі выказваюцца думкі — маўляў, навошта вулічны пратэст абавязкова прымяркоўваць да выбараў? Можна ж у любы час выходзіць на плошчу.

Дык вось, падчас «аранжавай рэвалюцыі» 2004–2005 гадоў доўгае стаяньне народу на плошчы прымусіла ўлады ісьці на саступкі. Таму што была сытуацыя прэзыдэнцкіх выбараў. А выбары — гэта заўсёды крызіс легітымнасьці. Цяпер жа, у адрозьненьне ад «аранжавай рэвалюцыі», легітымнасьць і прэзыдэнта, і Вярхоўнай Рады не выклікае сумневу, усе яны абраныя законна. У выніку Майдан не дабіўся вялікіх перамог.

І цяпер лідэры апазыцыі паўсталі перад цяжкай дылемай: што рабіць далей? Працягваць стаяць на Майдане? Шанцаў на тое, каб даціснуць Януковіча, няшмат. Народ стаміўся, можа пачаць разыходзіцца, на Майдане застануцца толькі прафэсійныя рэвалюцыянэры.

У 2000–2001 гадах пасьля забойства журналіста Георгія Гангадзэ ў краіне адбывалася кампанія пратэстаў «Украіна бяз Кучмы». Яна была гучная, прыцягнула шмат увагі, але ў палітычным сэнсе безвыніковая. Ні прэзыдэнт Леанід Кучма, ні парлямэнт у адстаўку не сышлі. Дык вось, ёсьць пагроза, што і цяпер апазыцыйны пратэст паўторыць тую кампанію ў сэнсе вынікаў, будзе ісьці па сыходнай.

Да таго ж існуе яшчэ адна небясьпека: перамога аднаго з бакоў можа азначаць рэальны раскол краіны.
Дзейны ўкраінскі прэзыдэнт цяпер страшна баіцца страціць уладу і будзе чапляцца за яе зубамі

То бок, цяпер абодва бакі апынуліся ў сытуацыі, калі можна паспрабаваць шукаць кампрамісу, захаваўшы пры гэтым палітычны твар. Пасьля таго, як у аўторак уладны бок пайшоў на саступкі — адстаўка ўраду, адмена «антырэвалюцыйных законаў» — апазыцыя можа абвясьціць гэта сваёй перамогай і прапанаваць мараторый на вулічныя акцыі. І будзе чакаць чарговых выбараў, спадзеючыся на тое, што апошнія падзеі рэзка панізілі рэйтынгі Януковіча і Партыі рэгіёнаў.

Зразумела, улады могуць мець спакусу, зьбіўшы пратэстную хвалю, пачаць рэпрэсіі супраць апанэнтаў. Але яны разумеюць, што такім чынам могуць справакаваць новы Майдан. Што ўжо адбылося перад Новым годам.

Але тут ёсьць адна праблема. Яна называецца Віктар Януковіч. Справа ў тым, што цяпер пытаньне пра ўладу стала для яго асабістай псыхалягічнай праблемай. Бо, арыштаваўшы Юлію Цімашэнку, ён зрабіў фатальны крок, пераступіў рысу, якую не павінен быў пераступаць, стварыў прэцэдэнт, адчыніў скрыню Пандоры, загнаў сябе ў пастку. Дзейны прэзыдэнт выдатна разумее, што калі прайграе выбары, то цалкам верагодны варыянт, пры якім ён сам апынецца за кратамі. Гэта значыць, Януковіч і Цімашэнка могуць проста памяняцца месцамі. Нездарма кажуць — не капай іншаму яму... Віктар Юшчанка, калі атрымаў уладу, не пасадзіў свайго апанэнта Віктара Януковіча ў турму. Таму цяпер жыве і нічога не баіцца, карыстаецца выгодамі і прывілеямі. А дзейны ўкраінскі прэзыдэнт цяпер страшна баіцца страціць уладу і будзе чапляцца за яе зубамі. І з гэтай прычыны новыя выбары ва Ўкраіне могуць прайсьці паводле беларускага сцэнару.

Тэгі:украіна, кіеў, Віктар Януковіч, Эўрамайдан


Рыкашэт. Мабыць, да 2030 году…

Валер Карбалевіч

На навагодняе сьвята трэба віншаваць свой добры народ. А на пачатку новага году – ладзіць прэсавую канфэрэнцыю. Каб чарговым разам нагадаць удзячнаму электарату пра мудрасьць дзяржаўнай палітыкі.

У студзені мінулага году дзяржаўныя мэдыі з захапленьнем камэнтавалі прэсавую канфэрэнцыю Лукашэнкі. Павал Якубовіч у «Советской Белоруссии» пісаў пра яе як пра «найбуйнейшую мэдыйную падзею апошніх гадоў», казаў пра «ашаламляльны ўзровень, які прадэманстраваў прэзыдэнт», ягоны «палемічны дар», рабіў іншыя хваласьпевы. Здавалася б, калі прапагандысцкі досьвед такі добры, то трэба было б і сёлета яго працягнуць.

Аднак гэтым разам фармат сустрэчы Лукашэнкі з мэдыямі радыкальна памяняўся, стаў кулюарным. Да яго запрошаны толькі кіраўнікі СМІ, не было жывой трансьляцыі па радыё ці ТБ. Тлумачэньне гэтым пераменам простае. Сытуацыя ў краіне такая, што ён баіцца рызыкаваць. Тэлегледачам трэба прапанаваць толькі адцэнзураваны варыянт.

Што да зьместу выступу Лукашэнкі. Ні слова не было сказана пра тыя гістарычныя выклікі і праблемы, якія паўстаюць перад краінай. Наадварот, як звычайна, Лукашэнка супакойваў народ, усяляк хваліўся сваёй эканамічнай палітыкай, яе вынікамі, дасягнутай стабільнасьцю («мы ніколі так добра не жылі, як цяпер»). І прыхарошваў сытуацыю: «Ёсьць прапановы, вельмі выгадныя для нас, па крэдытаваньні нашай эканомікі, па прадстаўленьні нам фінансавых сродкаў. Але мы ўжо глядзім, каб гэта было ня больш за 5%. Ёсьць прапановы і пад 3%. КНР – гэта дзесьці 3%». Калі б насамрэч было так лёгка знайсьці замежныя пазыкі, то ня езьдзіў бы кіраўнік Беларусі па ўсім сьвеце ў пошуках крэдытаў, і то ў асноўным безвынікова.

Але калі Лукашэнку слухаць уважліва, то час ад часу, ненаўмысна ён прагаворвацца пра рэальную сытуацыю ў краіне. Вось, напрыклад, кіраўнік дзяржавы кажа, што ўсе чакалі дэвальвацыі, і ўрад, і дырэктарат прасіў аб гэтым. Усе, акрамя мяне, а я, маўляў, насуперак прагнозам «адмарозкаў», каб пасароміць іх, яе не дапусьціў.

Па-першае, калі ўся краіна ад абывацеля да чальцоў ураду чакае дэвальвацыі, то пра якую стабільнасьць можна казаць? Дзяржава зь няўстойлівай нацыянальнай валютай, у якой людзі пачынаюць дзень з інфармацыі пра абменны курс, – самая нестабільная.

Па-другое, Лукашэнка прызнаўся, што ў пытаньні дэвальвацыі ён кіраваўся не эканамічнай лёгікай, а палітычнай ці піяраўскай мэтазгоднасьцю. То бок эканоміка прыносіцца ў ахвяру палітыцы.

Цікавыя былі ягоныя разважаньні на эканамічныя тэмы. Сваю зацікаўленасьць у сумесным беларуска-кітайскім праекце па вытворчасьці аўтамабіля «Gelly» ён тлумачыць тым, што даўно марыў, каб у беларусаў было сваё легкавое аўто. То бок гэта праект не эканамічны, а палітычны. Як і АЭС, і запуск касьмічнага спадарожніка.

Ён шмат тлумачыў, што ў Беларусі багата лесу, таму ў краіне павінна быць дрэваапрацоўка, вытворчасьць мэблі, паперы. І няважна, што Якубовіч ня хоча купляць гэтую паперу, бо яна нізкай якасьці. Куды ён дзенецца. Галоўнае, што ёсьць вытворчасьць, выкарыстоўваюцца свае рэсурсы, людзі занятыя. Пытаньне пра эканамічную выгаду ня ставіцца ўвогуле.

Тое ж самае і зь сельскай гаспадаркай. У АПК уклалі 50 млрд даляраў, экспарт мяса-малочнай прадукцыі расьце, пэрспэктывы пашырэньня яе продажу за мяжой вялікія. Праўда, ёсьць маленькая праблема: беларуская сельскагаспадарчая вытворчасьць нерэнтабэльная, існуе на дзяржаўных датацыях. Таму «надышоў час разабрацца зь сельскай гаспадаркай». Нарэшце, праз 20 гадоў кіраваньня.

То бок Лукашэнка мысьліць і дзейнічае строга ў рамках сацыялістычнай эканомікі, дзе галоўнае – вытворчасьць, а праблема прыбытку, эканамічнай мэтазгоднасьці адыходзіць на другі плян. Важна, каб усё працавала, не стаяла. А што да стратаў, то гэта дробязь, неяк выкруцімся, тая ж Расея дапаможа.

Яшчэ адно назіраньне. Яно ня новае, але вельмі характэрнае. Усю прэсавую канфэрэнцыю Лукашэнка вытрымліваў вобраз мудрага, спакойнага, разважлівага, нават паблажлівага кіраўніка. Спрабаваў жартаваць. І вось зайшла гаворка пра палітвязьняў, апазыцыю. І яго адразу сарвала, чалавека нібы імгненна падмянілі: «падонкі», «мразь».

І апошняе пытаньне – пра Беларусь у 2030 годзе. «Беларусь будзе дзяржавай сувэрэннай і незалежнай. Я, мабыць, не дажыву як прэзыдэнт», – адказаў Лукашэнка. Тут ключавое слова «мабыць».

А маўчальнікі выйшлі ў начальнікі

Калі прачытаў анэкдатычную гісторыю пра тое, як старшыня камітэту па ахове здароўя Мінгарвыканкаму Віктар Сірэнка сем хвілін круціў галавой у адказ на пытаньні журналіста газэты «Наша ніва», то адразу прыгадалася літаратурная клясыка. Але не беларуская («Цьвёрда трымаўся юнак на дапросе»), а хутчэй расейская (вобраз Маўчаліна з камэдыі Грыбаедава «Гора ад розуму») ці нават савецкая. Найбольш гэтаму выпадку адпавядае знакамітая песьня Аляксандра Галіча пра маўчальнікаў. А ёсьць яшчэ цудоўны афарызм незабыўнага ў сваёй непасрэднасьці Віктара Чарнамырдзіна: «На любой мове я ўмею гаварыць з усімі, але гэтым інструмэнтам я стараюся не карыстацца».

З гэтай камэдыйнай гісторыі можна было б пасьмяяцца, паіранізаваць. Але яна лепш, чым што іншае, адлюстроўвае псыхалёгію беларускага чынавенства. Тут якраз той выпадак, калі ўсё гэта было б сьмешна, калі б не было так сумна.

Першае пытаньне, якое ўзьнікае: чаму яны не баяцца выглядаць сьмешнымі ў вачах тысяч карыстальнікаў інтэрнэту? Бо, як вядома, насьмешкі баіцца нават той, хто ўжо нічога не баіцца. Відаць, для чыноўніка ёсьць нешта страшнейшае за публічную ганьбу. Што? Незадавальненьне вышэйшага начальства.

Доўгае жыцьцё ў сыстэме, якая дзейнічае паводле прынцыпу «ты — начальнік, я — дурань», спарадзіла цэлае пакаленьне чыноўнікаў, якіх мы кожны дзень бачым па ТБ на розных нарадах у кіраўніка дзяржавы.

У гэтай сыстэме чыноўнікі ня маюць ніякай адказнасьці перад народам. Грамадзтва іх не выбірае, не кантралюе, ня можа іх вызваліць ад пасады. Таму ў іх няма ні юрыдычнага, ні маральнага абавязку даваць насельніцтву справаздачу за свае дзеяньні. І яны могуць дазволіць сабе не адказваць на пытаньні прадстаўнікоў мэдыяў. Роля сродкаў масавай інфармацыі як чыньніка ўплыву на палітычныя рашэньні ў Беларусі мінімальная.
У гэтай сыстэме чыноўнікі ня маюць ніякай адказнасьці перад народам. Грамадзтва іх не выбірае, не кантралюе, ня можа іх вызваліць ад пасады

Затое ад волі вышэйшага начальніка чыноўнік залежыць цалкам. І кар’ера, і дабрабыт, і дараваньне грахоў, якіх у кожнага намэнклятурнага работніка шмат. І на гэтым тле ўсе эмацыйныя і маральныя пачуцьці адыходзяць на другі плян.

Калі вяртацца да згаданага кур’ёзу з старшынёй камітэту па ахове здароўя Менгарвыканкаму Віктарам Сірэнкам, то тут варта адзначыць два моманты. Найперш, «Наша ніва» — незалежная газэта. А паводле афіцыйнага ідэалягічнага канструкту, незалежныя мэдыі — ворагі цяперашняга рэжыму. Хто ня верыць, паслухайце, што кажа пра іх Аляксандар Лукашэнка. Таму для чыноўніка любы кантакт з ворагам — гэта, як на вайне, раўназначна здрадзе. Дзеля гэтага існуюць адмысловыя структуры, кшталту парлямэнцёраў. Яны называюцца прэс-службамі і існуюць у кожным ведамстве. Па-за імі ўступаць у камунікацыю зь незалежнымі мэдыямі чыноўнікам забаронена.

Яшчэ больш напужала Віктара Сірэнку сама тэма пытаньняў. Журналіст спрабаваў даведацца пра рэакцыю ўладаў на ліст мэдыкаў аб падвышэньні заробкаў. У мэдыях сам збор подпісаў пад гэтым дакумэнтам ужо назвалі акцыяй пратэсту. Хоць, на мой погляд, гэта ніякі не пратэст, а звычайная чалабітная да начальства з просьбай паспагадаць гаротнаму стану працаўнікоў службы хуткай дапамогі. Але ў беларускіх умовах любое публічнае незадавальненьне, калектыўная дзея — гэта замах на жалезабэтонную стабільнасьць. І камэнтар на згаданую тэму — рэч палітычная. А палітыка для чыноўніка — гэта вялікая крамола.

А яшчэ высьвятляецца, што Віктар Сірэнка — чыноўнік мечаны. На яго распаўсюджваюцца візавыя санкцыі ЭЗ. Бо ён, займаючы пасаду галоўнага лекара менскай бальніцы хуткай дапамогі, мэдычна абгрунтаваў выкраданьне і гвалтоўны вываз з гэтай установы зьбітага экс-кандыдата ў прэзыдэнты Ўладзімера Някляева 19 сьнежня 2010 году. За пару гадзін ён памяняў дыягназ: першапачаткова ў дакумэнтах значылася «закрытая чэрапна-мазгавая траўма», а потым яна кудысьці зьнікла. За што і атрымаў падвышэньне: яго прызначылі ў Менгарвыканкам старшынём камітэту па ахове здароўя.

Як тут зноў не ўзгадаць Аляксандра Галіча:

«Пусть другие кричат от отчаянья,
От обиды, от боли, от голода!
Мы-то знаем — доходней молчание,
Потому что молчание — золото!»

Тэгі:санкцыі, улада, чыноўнікі, Віктар Сірэнка


Прывыканьне да абсурду

Валер Карбалевіч

З нармальнага гледзішча выглядае дзіўным, што гэтыя спаборніцтвы намаганьнямі дзяржаўных органаў становяцца падзеямі агульнанацыянальнага значэньня. За вялікія грошы запрашаюць вядомых спартсмэнаў. Каб зрабіць прэзыдэнту прыемна, запоўніць трыбуны, школьнікаў і студэнтаў здымаюць з заняткаў і шчыльнымі радамі пад кіраўніцтвам выкладчыкаў гоняць у Лядовы палац. На спаборніцтвах прысутнічае ўсё вышэйшае кіраўніцтва краіны. А на «Менскай лыжні» іх вымушаюць станавіцца на лыжы. Дзяржаўныя мэдыі на поўным сур’ёзе распавядаюць пра гэтыя падзеі як пра галоўныя палітычныя навіны. Напрыклад, ужо некалькі гадоў калядны хакейны турнір аматарскіх камандаў абвяшчаецца выбітнай спартыўна-палітычнай падзеяй. На гэтым тле зусім ня дзіва, што хакеісты з каманды прэзыдэнта атрымалі званьне заслужаных майстроў спорту.

У гэтых падзеях можна разгледзець адразу некалькі фэномэнаў. Найперш, гэта мэдыйная зьява. Клясычны прыклад, як з мухі робяць слана.

Другі момант. На гэтых прыкладах добра бачна, як грамадзтва прызвычаілася да абсурду, даўно лічыць гэта нормай. Ні выкладчыкі, ні студэнты не абураюцца, што іх заганяюць на трыбуны дзеля задавальненьня спартовых амбіцыяў аднаго чалавека. Вышэйшыя чыноўнікі кідаюць працу, прыяжджаюць у лядовы палац, каб памахаць сьцяжкамі і выказаць нечуваную радасьць ад таго, што Аляксандар Лукашэнка закінуў шайбу. А на «Менскай лыжні» яны з усіх сілаў імкнуцца выказаць пачуцьцё глыбокага задавальненьня, што іх прымусілі ў выходны дзень цягнуцца за горад, начапляць лыжы і імітаваць добрую спартовую форму. Нікога не абурае, што ва ўмовах жорсткага бюджэтнага сэквэстру, увядзеньня фактычна падатку на валоданьне аўтамабілем улады праводзяць нятанны калядны хакейны турнір.

Нарэшце, галоўная загадка: навошта гэта патрэбна самому Лукашэнку? Чаму яму мала быць палітычным трыюмфатарам, 20 гадоў трымаць абсалютную ўладу, перамагаць усіх канкурэнтаў і праціўнікаў як у Беларусі, так і за межамі, кожны дзень зьяўляцца на экранах тэлевізараў у ролі кіраўніка дзяржавы? Здавалася б, гэта поўнасьцю павінна задаволіць ягоную ганарыстасьць, прагу велічы.
Палітычнага трыюмфу яму недастаткова. Лукашэнку чамусьці вельмі важна быць пераможцам яшчэ і ў спартовых спаборніцтвах

Але ж не. Палітычнага трыюмфу яму недастаткова. Лукашэнку чамусьці вельмі важна быць пераможцам яшчэ і ў спартовых спаборніцтвах. Зразумела, тут такім экзатычным чынам рэалізавалася дзіцячая мара стаць спартыўнай зоркай, кумірам тысяч заўзятараў, гуляць пад шум трыбун. Акрамя таго, у людзей падобнага тыпу існуе пастаянная патрэба ў пераможным допінгу, прага перавагі.

Самае загадкавае ў тым, што Лукашэнка ў палітычным жыцьці валодае вострай інтуіцыяй, прыродным здаровым сэнсам. Інакш столькі гадоў не ўтрымаў бы ўладу. Але, апранаючы спартыўную форму, беручы ў рукі клюшку ці становячыся на лыжы, чамусьці адразу страчвае здаровы сэнс. Ён зусім не адчувае фарсавасьці таго, што ва ўсіх гэтых спаборніцтвах, няхай гэта будзе хакейны матч або лыжная гонка, Лукашэнка абавязкова перамагае, нават калі яго каманда гуляе супраць алімпійскіх чэмпіёнаў з былой зборнай СССР або канадзкіх прафэсіяналаў з НХЛ. У гэтых пацешных гульнях ёсьць элемэнт нейкага ўпадзеньня ў дзяцінства, калі дарослыя, каб зрабіць дзіцяці прыемнае, гуляюць не ўсур’ёз, паддаюцца.

Мяркуючы па ўсім, ён сапраўды лічыць сябе вялікім хакеістам. У 2006 годзе, прымаючы віншаваньні з чарговай перамогай на традыцыйным калядным турніры, Лукашэнка сьціпла адзначыў: «Спорт — вялікі дыплямат. Таму мы значную ўвагу ўдзяляем спорту. У тым ліку і таму была створана каманда прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь, пра якую ведаюць у кожнай спартыўнай дзяржаве плянэты» («Звязда», 2006, 10 студзеня). А ў далёкім цяпер 1998 годзе пасьля матчу ў Маскве паміж вэтэранамі хакея Беларусі і Расеі кіраўнік дзяржавы ў інтэрвію «Советскому спорту» заявіў: «Я шкадую, што не гуляў Трацьцяк, — так мне хацелася закінуць яму шайбу. Пасьля матчу я размаўляў з Уладзіславам, і ён сказаў, што не хацеў мяне засмучаць, а я жартам заўважыў, што ён проста спалохаўся: не прапускаў шайбы ад легендарных прафэсіяналаў Філа Эспазіта або Бобі Хала, і раптам аматар Лукашэнка падмочыць яму рэпутацыю» («Советская Белоруссия», 1998, 19 сьнежня). Вось яскравы прыклад таго, калі ў жарце толькі доля жарту, астатняе — праўда.

Тэгі:хакей, спорт, Аляксандар Лукашэнка


Рыкашэт. Работа над памылкамі

Валер Карбалевіч

Мая рэпліка на артыкул вельмі паважанага мною за самаахвярнасьць Зьмітра Дашкевіча «Наш і ваш кандыдат» на сайце «Хартыі» 6 студзеня 2014 году выклікала ягоную рэакцыю. У адказ ён напісаў новы артыкул «Тры памылкі і адна праўда Карбалевіча». Паколькі прызнаваць свае памылкі ня хочацца, то дазволю сабе пракамэнтаваць гэты матэрыял.

Першая мая памылка, на думку Зьмітра Дашкевіча, тычыцца таго, што я няправільна ацаніў ступень рашучасьці пратэстоўцаў 19 сьнежня 2010 году. Мой апанэнт лічыць, што яны якраз дзейнічалі нерашуча. Ён не тлумачыць, што значыць у ягоным разуменьні «рашучыя дзеяньні». Таму тут цяжка нешта аспрэчваць. Ці то трэба было штурмаваць будынак адміністрацыі прэзыдэнта, ці ісьці на Дразды...

Хачу зазначыць, што некалькі гадоў таму ў Малдове прадстаўнікі апазыцыі, незадаволеныя абвешчанымі вынікамі выбараў, узялі штурмам будынак парлямэнту, шмат чаго там паламалі, пабілі. І што? А нічога, пад раніцу пратэстоўцы разышліся па дамах, будынак хутка адрамантавалі, і ўсё вярнулася да статус-кво. Рэвалюцыі не атрымалася.

Гэта я да таго, што захапіць будынак і захапіць уладу — гэта розныя рэчы. Ёсьць такая нематэрыяльная, трохі абстрактная рэч, як легітымнасьць. Рэвалюцыя адбываецца тады, калі рашучыя дзеяньні праціўнікаў улады прызнаюцца грамадзтвам, а ўсьлед за гэтым — і дзяржаўнымі інстытутамі (у тым ліку і сілавымі структурамі), як справядлівыя і правільныя.

Затым Зьміцер Дашкевіч аспрэчвае неабходнасьць адзінага кандыдата. Ягоны тэзіс гучыць так: «Не адзіны кандыдат можа мабілізаваць больш галасоў пратэстнага патэнцыялу, а спэктар кандыдатаў, кожны зь якіх мабілізуе сваю каманду аднадумцаў і кожны зь якіх зьбярэ галасы менавіта свайго электаральнага поля».

Любыя спрэчкі маюць сэнс, калі апанэнты чуюць адзін аднаго. Падаецца, што ў дадзеным выпадку паважаны апанэнт мяне ня чуе. Я кажу пра тое, што неабходная ўмова, без выкананьня якой Плошча ня мае пэрспэктываў, — гэта электаральная перавага апазыцыйнага кандыдата над Аляксандрам Лукашэнкам. Яшчэ раз пра мой сцэнар. За месяц да выбараў незалежныя сацыёлягі даводзяць, што галоўны апанэнт кіраўніка Беларусі набраў рэйтынг, сувымерны з лукашэнкаўскім. У гэтым выпадку наступае палітычны і псыхалягічны пералом у грамадзтве, вэртыкалі, сілавых структурах, выбарчых камісіях. І калі Ярмошына абвяшчае, што Аляксандар Лукашэнка набраў 85%, гэтаму ніхто ня верыць. Выхад людзей на Плошчу — заключны этап, які завяршае пераможную кампанію.

Але для такога сцэнару наяўнасьць адзінага кандыдата — неабходная ўмова. Калі гэта будзе спэктар кандыдатаў, як прапануе Зьміцер Дашкевіч, то галасы праціўнікаў Лукашэнкі расьцярушацца. Кожны будзе мець у лепшым выпадку па 10–15%. І сацыёлягі давядуць, што дзейны кіраўнік апярэджвае бліжэйшага канкурэнта ў 2–3 разы. У такім выпадку абывацель на Плошчу ня выйдзе. Бо ня ўбачыць сэнсу: дыктатар жа перамагае. Туды прыйдуць толькі актывісты апазыцыі. З усім вядомым вынікам.

Нарэшце, пра трэцюю, «самую заскарузлую» маю «памылку». Зьміцер Дашкевіч піша: «Аксамітныя рэвалюцыі», якія скінулі з Польшчы, Германіі, Чэхаславакіі і іншых краін камуністычнае ярмо, адбываліся безь перамогі адзінага кандыдата на выбарах. Але ж нават ня ў гэтым асноўная памылка, а ў тым, што мы выходзім на Плошчу перадусім не перамогу нейкага кандыдата абвяшчаць (хаця можа быць і гэта!), а патрабаваць сумленных выбараў. Людзі, вы разумееце розьніцу?"

Гучыць вельмі прыгожа, але ідэалістычна. Вядома, можна заклікаць народ на «Майдан» дзеля голай ідэі свабодных выбараў. Але досьвед апошніх 15 гадоў паказвае, што беларусы выходзяць масава на вуліцу толькі адзін раз за пяць гадоў: у дзень прэзыдэнцкіх выбараў. Было адно выключэньне, калі быў пратэст пасьля рэфэрэндуму аб дазволу Лукашэнку балятавацца без абмежаваньня тэрмінаў у 2004 годзе. Можна назваць гэта «асноўнай памылкай», але ж гэта — беларуская рэальнасьць. І нікуды ад яе ня дзецца. Палітыкі, якія ня лічацца з рэальнасьцю, заўсёды прайграюць.

10.01.2014 г.

Тэгі:выбары, Зьміцер Дашкевіч


Рыкашэт. Дзе ключ да перамогі

Валер Карбалевіч

У гэтым сэнсе даволі паказальны артыкул Зьмітра Дашкевіча «Наш і ваш кандыдат» на сайце «Хартыі» 6 студзеня 2014.

Паказальны ён таму, што адлюстроўвае даволі распаўсюджаныя ў апазыцыйным асяродзьдзі ўяўленьні пра стратэгію і тактыку апазыцыі. Зьміцер Дашкевіч лічыць няслушным акцэнтаваць увагу на пытаньні выбару адзінага кандыдата ў прэзыдэнты ад дэмакратычных сілаў. І галоўны ягоны аргумэнт палягае ў тым, што ў 2001 і 2006 гадах гэтая тактыка не дала выніку. Бо, на ягоны погляд, у абодвух выпадках асоба адзінага кандыдата аказалася няўдалаю. І аўтар робіць выснову:

«Адзіны кандыдат ад апазыцыі — гэта, канечне, добра; але, як яскрава сьведчаць 2001 і 2006 гады, далёка не панацэя ад усіх немачаў апазыцыі і грамадзтва. Як такія адзіныя, дык лепей ужо ўвесь палітычны спэктар кандыдатаў у 2010-м — кожны мог падтрымаць упадабанага. Ды і што казаць, 30–50 тысячаў на праспэкце ў 10-м — гэта пасур’ёзней удар па самазванцу, чым 100 чалавек у 2001-м ці 500 чалавек у 2006-м.

Не, не ў адзіным кандыдаце ключ да перамогі, а ў тым, што мы робім у дзень, калі Лукашэнка крадзе нашыя галасы... раз на пяць гадоў наш і ваш кандыдат — гэта Плошча».

Такім чынам, як лічыць Зьміцер Дашкевіч, ключ да перамогі ў тым, што мы робім у дзень выбараў. Цягам трох папярэдніх прэзыдэнцкіх кампаніяў апазыцыя па-рознаму выкарыстоўвала чыньнік Плошчы. У 2001 годзе адзіны кандыдат Уладзімер Ганчарык заклікаў сваіх прыхільнікаў разысьціся па дамах. У 2006 годзе адзінага кандыдата Аляксандра Мілінкевіча доўга папракалі, што ён дзейнічаў нерашуча, павёў пратэстоўцаў да плошчы Перамогі ўскладаць кветкі. У 2010 годзе апазыцыя дзейнічала рашуча, разьбілі дзьверы ў Доме ўраду.

Тактыкі розныя, а вынік адзін: рэжым нават не пахіснуўся. Зразумела, калі крытэрыем эфэктыўнасьці і посьпеху кампаніі лічыць ня моц «удару па самазванцу», не маральнае задавальненьне, а сапраўдную перамогу.
Калі ўвесь выбарчы маратон апазыцыя правяла слаба, выбрала няўдалую тактыку, то няважна, што яна робіць у дзень выбраў

На мой погляд, прычына паразаў — у тым, што Плошча разглядалася як самастойны чыньнік у адрыве ад хады ўсёй выбарчай кампаніі. Насамрэч фактар Плошчы можа адыграць ключавую ролю толькі ў выпадку, калі яна — заключны акорд, моцная кропка ў пераможнай кампаніі. Калі ж увесь выбарчы маратон апазыцыя правяла слаба, выбрала няўдалую тактыку, то няважна, што яна робіць у дзень выбраў, наколькі рашуча дзейнічае, бо гэта мала на што ўплывае. Пра што і сьведчаць папярэднія кампаніі.

Плошча можа адыграць вырашальную ролю толькі пры ўмове, калі апазыцыйны кандыдат атрымаў рэальную электаральную перамогу, а Лідзія Ярмошына яе не прызнае. Вось тады ад рашучасьці «Майдану» ў першыя гадзіны і дні пасьля выбараў залежыць лёс краіны. І, дарэчы, менавіта ў гэтым выпадку для абывацеля зразумела, навошта выходзіць на вуліцу, дзеля чаго рызыкаваць.

А вось якраз дзеля электаральнай перамогі і патрэбен адзіны кандыдат. Ён не панацэя, але неабходная ўмова. Бо каб атрымаць большую, чым Лукашэнка, падтрымку насельніцтва, апазыцыйны кандыдат павінен забраць галасы ўсяго пратэстнага электарату. А гэта магчыма пры ўмове, што ён будзе адзін. Калі апазыцыйных кандыдатаў шмат, то галасы распыляюцца.

Вось ва Ўкраіне Юлія Цімашэнка лічыць, што адзіны кандыдат апазыцыі не патрэбен, няхай у першым туры ідуць усе апанэнты Віктара Януковіча, гэта зьнізіць узровень падтрымкі дзейнага ўкраінскага прэзыдэнта. А ўжо ў другім туры ўсе падтрымаюць кандыдата, які будзе спаборнічаць зь Віктарам Януковічам. Ва Ўкраіне такая тактыка мае пад сабою грунт, бо там галасы лічаць.

У Беларусі такая тактыка не працуе, бо тут другога туру ня будзе. Перамагаць дыктатара трэба ў першым туры.

Адразу чую пярэчаньні. Маўляў, пра што ты гаворыш, у нас жа выбараў няма, галасоў ня лічаць, як даведацца, што насамрэч апазыцыйны кандыдат перамог?
Ёсьць шмат спосабаў высьветліць рэальны электаральны расклад: сацыялёгія, экзыт-полы

Ёсьць шмат спосабаў высьветліць рэальны электаральны расклад: сацыялёгія, экзыт-полы. Калі апазыцыя не давярае незалежным беларускім сацыёлягам, можна запрасіць адмыслоўцаў з-за мяжы. Пагроза таго, што ўлады не дадуць правесьці апытаньне, таксама пераадольная. Апытаць жа трэба ўсяго толькі каля 3 тысяч чалавек спаміж шасьці мільёнаў выбаршчыкаў, каб мець рэпрэзэнтатыўны малюнак. Усю краіну перакрыць немагчыма, ня хопіць міліцыянтаў і КДБ. І калі ў краіне адбываецца псыхалягічны пералом на карысьць апанэнтаў Лукашэнкі, то і сілавікі ня надта будуць шчыраваць.

Дарэчы, Уладзімер Ганчарык, якога так рэзка адмоўна характарызуе Зьміцер Дашкевіч, набраў у 2001 годзе звыш 30% галасоў. Ніхто з праціўнікаў Аляксандра Лукашэнкі пасьля больш не набіраў, ні Аляксандар Мілінкевіч, ні хто іншы. Калі б сёньня ў Беларусі быў кандыдат, за якога былі б гатовыя галасаваць так шмат людзей, то і праблемы б не было. Бо гэта ж сувымерна зь цяперашнім рэйтынгам Аляксандра Лукашэнкі.

Тэгі:Зьміцер Дашкевіч, Уладзімер Ганчарык, выбары-2014


Крызіс даверу

Валер Карбалевіч

Самая галоўная зь іх палягае ў тым, што ў краіне назіраецца трэнд да пагаршэньня сацыяльнага самаадчуваньня і росту недаверу да ўлады. Насуперак запэўніваньням афіцыйных асобаў, амаль 69% насельніцтва лічаць, што эканоміка Беларусі ў крызісе. 54% апытаных адзначаюць, што краіна разьвіваецца ў няправільным кірунку. Гэта значыць, што крызіс, на думку большасьці рэспандэнтаў, — вынік няправільнай палітыкі ўладаў. А Лукашэнка ж запэўнівае, што ўва ўсім вінаватыя вонкавыя прычыны (усясьветны крызіс і інш.) Упершыню ў мінулым годзе колькасьць тых, хто не давярае прэзыдэнту, значна перавысіла колькасьць тых, хто давярае — 47,5% супраць 37,7%. Высновы незалежных экспэртаў і адчуваньні насельніцтва супалі.

Прычыны гэтага трэнду відавочныя, і яны ляжаць на паверхні. Па-першае, падвышэньне рэйтынгу Лукашэнкі ў верасьні тлумачыцца ў значнай ступені «калійнай вайной». Да сьнежня яна скончылася без станоўчых эканамічных вынікаў для Беларусі.

Па-другое, увосень рост заробкаў ня толькі спыніўся, але і пачалося рэальнае зьніжэньне даходаў.

Па-трэцяе, у апошнія два месяцы мінулага году заўважна паскорылася аслабленьне абменнага курсу беларускага рубля. І, адпаведна, вырасьлі дэвальвацыйныя чаканьні грамадзян.

Па-чацьвёртае, насельніцтва незадаволенае прапановамі ўладаў наконт увядзеньня новых, прычым экзатычных, падаткаў (на аўтамабілі, на «дармаедаў»).

Па-пятае, тэлекарцінкі пра сытуацыю ў дрэваапрацоўчай галіне, у будаўніцтве выявілі няздольнасьць улады вырашаць эканамічныя пытаньні.

За мінулыя гады беларусы прывыклі, што рэальныя даходы павольна, але стабільна растуць. Людзі прызвычаіліся да пэўнага ўзроўню даходаў, будавалі новае жытло, набывалі іншамаркі, езьдзілі адпачываць да мора. Рэжым мала-памалу пачалі падтрымліваць ня толькі сацыяльныя аўтсайдэры, як у сярэдзіне 1990-х, але і сярэдняя кляса, якая толькі пачала нараджацца. І спыненьне гэтага трэнду стала даволі нечаканым і псыхалягічна балючым для грамадзтва. Што і адбіваецца на ўзроўні даверу да ўлады.

Але беларуская сацыяльная мадэль ня здольная прадукаваць прыбытак. Яе існаваньне ва ўсё большай ступені залежыць ад расейскай падтрымкі. Лукашэнка стаў закладнікам ранейшага эканамічнага росту, у пэўным сэнсе трапіў у пастку.

Ці сьведчаць згаданыя вышэй лічбы, што большасьць беларусаў бачаць прычыну ўсіх праблемаў у неэфэктыўнасьці самой беларускай сацыяльнай мадэлі? У падтрымку гэтай вэрсіі можна прывесьці яшчэ адзін паказьнік: амаль 60% рэспандэнтаў лічаць, што «ў Беларусі трэба праводзіць рынкавыя рэформы».

Экспэрт НІСЭПД Сяргей Нікалюк аспрэчвае гэтую тэзу. Ён лічыць, што ніякай «новай большасьці» не зьявілася, расчараваньне пэрсанальна ў Лукашэнку не азначае расчараваньня ў беларускай сацыяльнай мадэлі. І як толькі заробкі падвышаюцца, то ўсё вяртаецца назад. Так, напрыклад, у верасьні рэйтынг Лукашэнкі вырас да 43%, а давер да яго ўзьняўся да 47%.

Але на гэта можна запярэчыць, што ўва ўсіх краінах, нават самых рынкавых, народ любіць «халяву». Глядзіце, у Эўропе, як толькі ўрад спрабуе скараціць нейкія сацыяльныя ільготы, то з пратэстам на вуліцы выходзяць мільёны.

Тут цікава тое, што за студзень-жнівень рэальныя заробкі насельніцтва вырасьлі амаль на 20%. Прыкладна такі самы рост быў у 2012 годзе. Гэта фантастычны паказьнік для любой краіны. У іншай дзяржаве ўраду, які б забясьпечыў такі рост дабрабыту, была б гарантаваная доўгая і трывалая грамадзкая падтрымка. А ў Беларусі гэтага аказалася мала, каб утрымаць высокі рэйтынг Лукашэнкі хоць бы да канца году. Бо людзі адчувалі, што гэты рост адбываецца на нездаровай аснове. І ўлетку, адначасова з падвышэньнем заробкаў, пачалі расьці дэвальвацыйныя чаканьні.

Сьнежаньскае апытаньне НІСЭПД зафіксавала зьніжэньне даверу ня толькі да Лукашэнкі, але і да ўсіх дзяржаўных інстытутаў. Ёсьць падстава гаварыць пра сымптомы крызісу легітымнасьці ўлады. Можна сказаць, што падобныя тэндэнцыі існуюць і ў іншых краінах сьвету. У шмат якіх дэмакратычных дзяржавах на выбары прыходзіць менш за палову насельніцтва. Але ў Беларусі роля дзяржавы зусім іншая, яна непараўнальная, напрыклад, з эўрапейскімі краінамі. Тут мы маем справу з патэрналісцкай дзяржавай, якая цалкам дамінуе над грамадзтвам і пераразьмяркоўвае львіную долю рэсурсаў. Крызіс легітымнасьці такой дзяржавы нагадвае сытуацыю, якая існавала ў СССР напярэдадні перабудовы.

І што з гэтага вынікае? Пакуль нічога. Бо, па-першае, падзеньню даверу да ўлады не спадарожнічае сацыяльны крызіс. Зьвярніце ўвагу, што яшчэ ў 2012 годзе ў розных месцах Беларусі ўзьнікалі нейкія канфлікты ў працоўных калектывах, людзі патрабавалі падвышэньня заробкаў. А ў 2013 годзе ўсё было ціха. Як пісаў клясык, «народ безмолвствует». Бурленьне ў сацыяльных сетках ня ў лік.

Па-другое, няма альтэрнатывы. Бо давер да апазыцыі — удвая меншы, чым давер да дзяржаўных інстытутаў. І адказу на культавае беларускае пытаньне — а хто замест Лукашэнкі? — пакуль няма.

03.01.2014 г.

Каляндар

Паказаць :
Відэа