Лінкі ўнівэрсальнага доступу

logo-print

Лункі на беларускіх валунах — календары ці зорныя мапы?


Каардынатар «Уфакаму» Ільля Бутаў чытае даклад пра дасьледаваньне лункавых камянёў

Каардынатар «Уфакаму» Ільля Бутаў чытае даклад пра дасьледаваньне лункавых камянёў

Беларускія аматары недастаткова дасьледаваных навукай тэмаў падзяліліся сваімі працамі на канфэрэнцыі «Таямнічая Беларусь».

У Нацыянальнай бібліятэцы прайшла другая канфэрэнцыя «Таямнічая Беларусь», у межах якой быў прадстаўлены дзясятак дакладаў пра загадкі беларускай гісторыі.

Канфэрэнцыю ладзіць беларускі «Ўфакам». Арганізацыя цікавіцца ня толькі сьведчаньнямі пра агні ў небе і гісторыямі пра «зялёных чалавечкаў», яна ўзяцца за любыя тэмы, якім не знаходзіцца тлумачэньня ў цяперашняй навуцы.

Да такіх тэмаў адносіцца і крыптазаалёгія (часам «чупакабры», якіх знаходзяць у беларускіх вёсках, аказваюцца неўласьцівымі для гэтых мясьцінаў, але вядомымі навуцы жывёламі, а часам выяўляецца, што да вядомых жывёлаў прыпісаць «чупакабру» цяжка), і дасьледаваньні любога палтэргейсту і анамаліяў (прывідам і кругам на палях зноў жа часам знаходзіцца навуковае тлумачэньне, а часам — толькі здагадкі), і сакральная геаграфія (часта месцы культавых аб’ектаў зьвязваюцца з назіраньнямі цудаў, а мясьціны «народнага праваслаўя» маюць язычніцкі сьлед).

Аматары паранармальнага намагаюцца выкарыстоўваць навуковыя мэтодыкі, робяць усе магчымыя замеры, апытваюць як мага болей сьведак і дасьледуюць гістарычны «бэкграўнд» — так ці іначай спрабуюць знайсьці рацыянальнае тлумачэньне. І штогадовая канфэрэнцыя для іх — ня толькі справаздача «з палёў», але і спроба сыстэматызаваць дасьледаваньні, прадставіць іх вынікі на навуковай мове.

«На гэтых канфэрэнцыях мы традыцыйна асьвятляем пытаньні, зьвязаныя з археаастраноміяй, з фальклёрам, загадкамі гісторыі і сумежныя тэмы, — тлумачыць карэспандэнту Свабоды каардынатар „Уфакаму“ Ільля Бутаў. — Гэтая канфэрэнцыя нечакана для нас саміх стала міжнароднай, у ёй узялі ўдзел госьці з Расеі, Украіны і Латвіі, якія прадставілі свае дасьледаваньні ў галіне сакральнай геаграфіі, вывучэньні культавых камянёў, а таксама пячораў вострава Хорціца ва Ўкраіне, яны прывезьлі фільмы і кнігі па вывучэньні сакральных мясьцін. Людзі прыяжджалі зь іншых рэгіёнаў Беларусі, з Гомеля, зь Берасьця...»

Адны даклады, як даклад пра «хадзячых мерцьвякоў» у гісторыі ўсходніх славянаў, тычыліся пераважна дасьледаваньняў фальклёру і пісьмовых пераказаў гісторыяў з вусных крыніц, а таксама ўскосных сьведчаньняў кшталту незвычайных пахавальных абрадаў. У іншых гаворка ішла пра матэрыяльныя рэчы — як даклады пра лункавыя валуны, адзін зь якіх можна пабачыць у менскім Музэі валуноў ва Ўруччы.

Сузор’і на валунах

Аляксандар Зайцаў распавядае пра лункавыя камяні на Вілейшчыне

Аляксандар Зайцаў распавядае пра лункавыя камяні на Вілейшчыне

Два даклады былі прысьвечаныя тэме лункавых валуноў — камянёў з павыскрэбванымі на іх невялічкімі, прыкладна да 10 сантымэтраў у дыямэтры і да 2 см у глыбіню, лункамі, якія ўтвараюць пэўны малюнак. Такія лункі магчыма высекчы іншым каменем, потым адшліфаваць з дапамогай пяску і палкі. Адзін з дакладаў пра лункавыя валуны прадстаўляў сам Бутаў:

«Гэтых камянёў вядома на сёньняшні дзень у Беларусі больш за 50. Афіцыйная навука крыху асьцярожнічае, хоць у афіцыйных публікацыях Нацыянальнай акадэміі навук прыводзіцца шэраг вэрсіяў. Даволі імаверна, што лункі высякаліся каля 500-1500 год да нашай эры. Ёсьць назіраньне вілейскага краязнаўцы Аляксандра Зайцава, які абагульніў зьвесткі па камянях, і ў яго атрымалася, што яны былі прывязаныя да палеаазёраў.

Вэрсіяў мноства, ёсьць экзатычныя, як выкарыстаньне іх для гульняў — мо перакладвалі камяні з адной лункі ў іншую і гэта былі нейкія гульні. Ці мо нават гэта былі музычныя інструмэнты, у лункі кідалі каменьчыкі і ўтваралі гукі з каменя. Ёсьць вэрсіі, якія кажуць, што гэта каляндар, заснаваны на фазах месяца, земляробчы каляндар».

Праблема дасьледаваньняў такіх валуноў, як казалі на канфэрэнцыі, у адсутнасьці сыстэмы. Няма ня толькі адзінага цэнтру, дзе б зьбіраліся зьвесткі пра лункавыя валуны, але і адзінай мэтодыкі. Адны дасьледчыкі бачаць на валуне 20 выразных лунак, іншыя налічваюць усе 200. І там, дзе нехта ня бачыць ніякай выявы, іншы можа разгледзець выразныя карціны.

Лункі на адным зь беларускіх валуноў складаюцца ў нешта падобнае да сузор’я. Падобных камянёў з лункамі па Беларусі знайшлі больш за 50, на некаторых іншых дасьледчыкі таксама бачаць сузор’і

Лункі на адным зь беларускіх валуноў складаюцца ў нешта падобнае да сузор’я. Падобных камянёў з лункамі па Беларусі знайшлі больш за 50, на некаторых іншых дасьледчыкі таксама бачаць сузор’і

«Адна з вэрсіяў, што лункі ўтвараюць пэўныя сузор’і. Гэтай тэмай я загарэўся, калі прачытаў кнігу нашых навукоўцаў — і геолягі, і гісторыкі падрыхтавалі пра гэта кнігу. Мы вырашылі праверыць, карціраваць [стварыць схему разьмяшчэньня лунак. — РС] шэраг валуноў. У нашых плянах карціраваць іх усе, гэта задача бліжэйшых гадоў. Я таксама правёў вялікі аналіз літаратуры — і можна казаць, што некаторыя з камянёў адлюстроўвалі зорнае неба, былі зорнымі мапамі».

Вэрсія пра зорныя мапы падаецца падобнай да праўды: незалежныя астраномы пацьвердзілі дасьледчыкам, што лункі на некаторых камянях нагадваюць сузор’і, хоць і ўзаемнае разьмяшчэньне сузор’яў не заўсёды дакладнае. Да таго ж нашы продкі ўмелі карыстацца зорным небам у каляндарных мэтах, што адлюстравалася ў прымаўках пра тое, калі трэба сеяць ці зьбіраць ураджай. Ёсьць і іншае тлумачэньне падабенства лунак да сузор’яў — можа, гэта і не каляндар, а абрадавая выява, у якой аб’екты «верхняга сьвету» пераносіліся ў «сьвет ніжні».

Бутаў абяцае, што на наступнай канфэрэнцыі зьявяцца новыя даклады на гэтую тэму, і адзначае, што калі яшчэ дзесяць год таму дасьледчыкі лункавых валуноў адчувалі сябе першапраходцамі, то цяпер тэма дасьледуецца даволі актыўна. На канфэрэнцыю ў наступным годзе таксама запрашаюць дасьледчыкаў любых тэмаў, зьвязаных з тым, на што афіцыйная навука не зьвяртае дастатковай увагі.

XS
SM
MD
LG