Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Тацьцяна Беланогая: Калі жанчына бʼе словам, то трапляе ў самую сарцавіну


Тацьцяна Беланогая

Тацьцяна Беланогая

28 песьняў на вершы Яўгеніі Янішчыц склалі новы альбом Тацьцяны Беланогай «Матылёк». Чым актуальная паэтка, жыцьцёвы шлях якой трагічна абарваўся дваццаць восем гадоў таму? Аўтарка альбому — госьцем перадачы.

— Тацьцяна, першую песьню на вершы Янішчыц вы напісалі яшчэ ў падлеткавым узросьце. Чым прывабіла вас яе творчасьць?

— Для мяне Яўгенія Янішчыц стала такім сюрпрызам лёсу. Калі я вучылася ў СШ № 6 у Маладэчне, мая маці выпісвала газэту «Переходный возраст». Там я і прачытала верш паэткі «Жораў ты, а я сініца». Я перажывала тады першае каханьне, і Янішчыц нібы стала маім голасам, выказьнікам маіх пачуцьцяў. Я прыдумала мэлёдыю да таго вершу і сьпявала паўсюль, у школе, у летніках. У нас жа як? Калі ў кампаніі даведваюцца, што хтосьці грае на гітары, адразу просяць засьпяваць. І я заўсёды сьпявала «Жораў ты, а я сініца». Усе ўражваліся і пыталіся: чый гэта верш.

— Альбом «Матылёк» — гэта амаль гадзіна гучаньня, 28 песьняў. Але ўсіх песьняў на вершы Янішчыц у вас каля паўсотні. Чаму ў альбом увайшла толькі палова?

— Сапраўды ў мяне шмат песень, але многія зь іх заслугоўваюць нашмат лепшай якасьці запісу і лепшага выкананьня. Я адэкватна ацэньваю свой узровень. Я не супэрмастак музычнага жанру, я аматар, і мне ня крыўдна выслухаць нейкія заўвагі. Я хачу расьці — і ў вакальным жанры, і ў музычным. А для гэтага трэба шмат працаваць. Таму песьні, якія не ўвайшлі ў альбом, нават па маіх аматарскіх крытэрах не праходзілі.

— «Зоры, як вершы Жэні Янішчыц, з суму і са сьвятла», — напісаў калісьці Рыгор Барадулін. А чаго там усё ж больш — сьвятла ці суму?

— Паэзія Янішчыц — як лякмусавая паперка для чалавека. Калі ў ім больш суму, ён бачыць там сум, а калі ў яго больш аптымізму і сьвятла, ён бачыць сьвятло. Калі я пісала свае песьні, ува мне было больш суму. А сёньня я бачу ў тых вершах больш сьвятла. Прызнаюся, да мяне гэтая паэтка прыйшла ў складаны для мяне пэрыяд, і мне хацелася знайсьці чалавека, які зразумеў бы мой сум. Янішчыц яго зразумела.

— Дык паміж вамі нейкі ўяўны дыялёг адбываўся?

— У мяне з усімі паэтамі ўяўны дыялёг адбываецца. Напрыклад, з Данутай Бічэль у мяне свой дыялёг. З Рыльке — свой. Чым людзей кранае паэзія Янішчыц? Калі ўжо жанчына бʼе словам, то трапляе ў самую сарцавіну. Янішчыц перажывала за стан беларускай мовы, за людзей — гараджанаў у першым пакаленьні, калі адбываецца перамена сьвядомасьці, калі людзі губляюць сябе, пераяжджаючы ў горад, страчваюць памяць, лад жыцьця. А ўсяго гэтага ні за якія грошы ня купіш. У яе вершах вельмі шмат разважаньняў на гэтыя тэмы.

— Я быў знаёмы з Яўгеніяй Янішчыц, але ніколі ня чуў, як яна чытае свае вершы. І вось дзякуючы вашаму альбому пачуў. Дзе вы адшукалі гэтыя запісы — некалькі дзясяткаў вершаў, прачытаных самой паэткай?

— Гэтыя запісы належаць Белтэлерадыёкампаніі. Я падпісвала зь ёю дамову. Гэта былі неабходныя дзеяньні, каб зрабіць усё па законе, каб ня ўзьніклі праблемы. Я з павагай стаўлюся да Андрэя Янішчыца, сына паэткі, які вельмі шмат мне дапамагаў. На дыску прадстаўленыя таксама падрадковыя пераклады шаснаццаці вершаў Янішчыц на ангельскую мову, якія зрабіла цудоўная паэтка і перакладчыца Вольга Гапеева. Ёсьць на дыску і акорды. Яшчэ мы зрабілі невялікі відэашэраг з фотаздымкаў Янішчыц пад музыку. Энэргетычна гэты дыск нам вельмі цяжка даваўся, над ім шчыравала вялікая колькасьць людзей. Я хачу падзякаваць кампаніі «Будзьма беларусамі» і асабіста Алене Макоўскай і Ніне Шыдлоўскай за падтрымку. Хачу сказаць вялікі дзякуй мастаку Міхалу Анемпадыставу і мовазнаўцу сьветлай памяці Зьмітру Саўку, які, на жаль, не пабачыў вынікаў нашай сумеснай працы. Я вельмі радая, што ўсё атрымалася.

— На радзіме Яўгеніі Янішчыц, у вёсцы Парэчча на Піншчыне, ёсьць яе музэй, які сабрала і якім апякуецца надзвычай сьветлы чалавек Антаніна Сідарук. Ці былі вы ў тым музэі?

— Так, была. Неяк сабралася і паехала адмыслова, каб пазнаёміцца са спадарыняй Антанінай. У музэі якраз знаходзілася грамада школьнікаў, я зладзіла ім канцэрт, а потым мы паехалі да іх у школу і яшчэ адзін канцэрт зладзілі. У тых мясьцінах варта пабываць, каб адчуць зашыфраванае пасланьне нам.

Яўгенія Янішчыц

Яўгенія Янішчыц

— Напісаўшы 50 песьняў на вершы Янішчыц, вы, відаць, зьвярнулі ўвагу на некаторыя моманты яе біяграфіі. Прага, 1968 год, звальненьне мужа Сяргея Панізьніка з войска — за салідарнасьць з чэхамі, яго беспрацоўе. Усё гэта не магло не адбіцца на душэўным стане паэткі...

— Калі я пачынала працу над альбомам, мне хацелася як мага больш даведацца пра Янішчыц. Я адмыслова паехала ў Горадню да Дануты Бічэль, паколькі яны сябравалі. Думалася, што мы сядзем і будзем размаўляць пра Янішчыц. Але пра яе мы гутарылі толькі з паўхвіліны, а потым чамусьці пачалі пра сваё. Потым я пазнаёмілася зь Нінай Загорскай, мы дамовіліся сустрэцца з той самай мэтай. Ніна Сымонаўна прыйшла, але мы сталі чамусьці размаўляць пра царкву, пра ўсё на сьвеце, толькі не пра Янішчыц. Потым я пазнаёмілася з Андрэем Янішчыцам, зь літаратуразнаўцай Сьвятланай Калядка (яна цяпер складае пяцітомнік Янішчыц) — і мне ніхто нічога ня мог расказаць. Я не магла даўмецца, як так? Сазвоньваюся, шукаю людзей, сустракаемся — вынік нулявы. Урэшце я зразумела, што гэтая тэма для мяне чамусьці і кімсьці закрытая, і супакоілася.

— Яўгенію Янішчыц больш ведаюць як лірыка. Але ў яе нямала вершаў грамадзянскага гучаньня, пратэстных. Напрыклад: «Горка на чарнобыльскім Палесьсі, / хоць зьбірай майно на Калыму. / Наступіць на горла ўласнай песьні? / А за што, прабачце, і чаму?» Нехта ж прымушаў наступаць... Ці быў у паэткі свой чорны чалавек?

— І для мяне Янішчыц ня толькі лірык, але і бунтарка, яна падымала вельмі вострыя тэмы. Прачытайце верш «Мэрлін Манро» — там вобраз матылька, летуценьніцы, але якая ранімая ў яе душа! І ніхто не паспрабаваў разабрацца, што ў той душы адбывалася. Тое самае было і зь Янішчыц. Мы ведаем зьнешнюю абалонку, павярхоўны партрэт паэткі. А псыхалягічны партрэт чалавека складаецца аналітыкамі і псыхолягамі. Каб у нас былі такія спэцыялісты, мы маглі б больш сказаць пра Янішчыц. Ці быў у яе чорны чалавек? Калі любы творца выходзіць на высокі ўзровень, на яго пачынаюць нападаць цёмныя сілы. Я ў гэтым перакананая. «Таленавіты — значыць небясьпечны», — сказана ў адным зь вершаў Янішчыц. І вядомая формула паэткі «Пачынаецца ўсё зь любві» — гэта як адказ цёмным сілам.

— На жаль, пра Яўгенію Янішчыц сёньня мала ўспамінаюць. Чаму мы сёньня мусім чытаць яе кнігі і слухаць альбом «Матылёк»?

— Калі я была ў Вене, то паўсюль бачыла выявы Моцарта. Калі нехта прыяжджае ў Беларусь, ён мусіць ведаць пра нашы вяршыні. Яўгенія Янішчыц — гэта вяршыня, і таму яе творчасьць трэба ведаць.

  • 16x9 Image

    Міхась Скобла

    Міхась Скобла нарадзіўся ў 1966 годзе на Гарадзеншчыне. Скончыў філфак БДУ, працаваў у Міністэрстве культуры і друку, у рэдакцыі часопіса «Роднае слова», у выдавецтве «Беларускі кнігазбор». Сябра СБП і БАЖ.

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG