Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Чаму беларускае кіраўніцтва зьмяніла стаўленьне да пярэчаньняў Літвы адносна пабудовы Беларускай АЭС? Ці мае гэты праект эканамічную абгрунтаванасьць? Ці можна сказаць, што яшчэ ня позна спыніць будаўніцтва АЭС у Астраўцы?

На гэтыя ды іншыя пытаньні ў перадачы «Экспэртыза Свабоды» адказваюць дырэктар Інстытуту палітычных дасьледаваньняў «Палітычная сфэра» Андрэй Казакевіч і экспэрт у справах экалёгіі і энэргетыкі, сябар рады руху «За свабоду» Юрась Меляшкевіч. Вядзе перадачу Віталь Цыганкоў.

Цыганкоў: Кіраўнік Беларусі Аляксандар Лукашэнка прапанаваў амбасадару Літвы, які пакідае Беларусь, «разам падумаць», як эксплюатаваць Беларускую АЭС. Лукашэнка заявіў, што Беларусь магла б пастаўляць электрычнасьць у Літву па прымальных цэнах, а таксама прыцягнуць спэцыялістаў з Ігналінскай станцыі ў Літве для працы ў Астраўцы. Раней беларускі бок ставіўся да літоўскіх пратэстаў супраць будоўлі Беларускай АЭС даволі паблажліва. І вось такая зьмена. Чым яе можна патлумачыць?

Казакевіч: Пакуль што мы ня бачым афіцыйнай зьмены пазыцыі Беларусі. Пакуль гэта толькі выказваньне Лукашэнкі, якое ні да чога сур’ёзнага не абавязвае. Але Беларусь так ці іначай зацікаўленая ў тым, каб праблема пабудовы АЭС ня стрымлівала разьвіцьцё стасункаў Беларусі і Літвы, Беларусі і Эўропы. Літва цяпер даволі шмат робіць, каб узьняць гэтае пытаньне на рэгіянальны і нават агульнаэўрапейскі ўзровень. Гэта не ў інтарэсах афіцыйнага Менску, і ён зацікаўлены, каб градус дыскусіі і процістаяньня тут быў зьменшаны.

Андрэй Казакевіч

Андрэй Казакевіч

Стратэгічна Літва — вельмі важная краіна з пункту гледжаньня эксплюатацыі станцыі. Таму асноўныя моманты Лукашэнка і абазначыў — Беларусь можа прыцягнуць спэцыялістаў з Ігналінскай станцыі, а таксама Менску патрэбны рынак збыту электраэнэргіі.

Цыганкоў: Беларусь баіцца меркаваньня Вільні як уласна толькі Літвы? Ці баіцца таго, што да меркаваньня Літвы могуць прыслухацца іншыя краіны Эўразьвязу, у пераважнай большасьці якіх ядзерная энэргія даўно ўжо не шануецца?

Казакевіч: І першае, і другое. Беларусі важна мець добрыя стасункі зь Літвой як суседняй краінай. А тое, што Вільня ўздымае гэтыя пытаньне на эўрапейскім узроўні — гэта можа значна ўскладніць пэрспэктывы адносінаў Беларусі і ЭЗ. Тым больш што ў Літве гэтае пытаньне вельмі моцна палітызаванае, актыўна ўключанае ў унутрыпалітычную барацьбу, становіцца ўсё больш уразьлівым.

Да таго ж зноў нагадаю, што пасьля пабудовы АЭС паўстане пытаньне продажу электраэнэргіі, магчымасьці прадаваць яе ў Літву і іншыя краіны ЭЗ. Некаторыя экспэрты нават кажуць, што гэта ці не адзіная магчымасьць зрабіць пабудову Беларускай АЭС эканамічна абгрунтаванай.

Цыганкоў: Беларускае незалежнае грамадзтва пераважна выступае супраць пабудовы АЭС. Але адны супраць атамнай станцыі ў прынцыпе, іншыя — супраць гэтага канкрэтнага расейскага праекту. Юры, якая ваша пазыцыя і ці можна нешта сёньня зрабіць тым, хто называе сябе праціўнікамі пабудовы АЭС?

Меляшкевіч: Я належу да тых экспэртаў, якія лічаць, што атамная станцыя нам у прынцыпе не патрэбная. Мы краіна, якая мае энэргапрафіцытную энэргасыстэму.

Юрась Меляшкевіч

Юрась Меляшкевіч

У нас рэзэрвовыя магутнасьці дазваляюць выпрацоўваць больш энэргіі, чым патрэбна. Да таго ж у нас вельмі мала разьвіваюцца ўзнаўляльныя кірункі энэргетыкі. Для краіны, якая пацярпела ад Чарнобыля, атамная энэргетыка — ня той кірунак, які быў бы бясьпечным і ўстойлівым спосабам разьвіцьця энэргасыстэмы.

Цыганкоў: Многія кажуць, што ўжо нічога ня зробіш. Але гісторыя кажа, што ў Эўропе часам спынялі будаўніцтва амаль гатовых АЭС...

Меляшкевіч: Так, гэта нармальная зьява. Калі АЭС застаюцца нават у стадыі пабудаванага рэактарнага адсеку. У сьвеце недабудаваных АЭС даволі шмат. Таму, калі заходзіць размова пра Беларускую АЭС — то гэты праект можна спыніць на любым этапе, нават калі будзе выраблены сам рэактар. Гэта не праблема.

Праблемы паўстаюць іншага парадку — эканамічныя аспэкты эксплюатацыі АЭС. Гэта ж не цеплавая станцыя, гэта зусім іншы паводле тэхналягічнага ўзору аб’ект. Ён патрабуе стабільнай аддачы энэргіі, інакш ён будзе працаваць у небясьпечным рэжыме. Беларуская энэргасыстэма не такая вялікая, як у Нямеччыне ці Расеі, дзе ёсьць рэзэрвовыя магутнасьці, якія дазваляюць у выпадку экстрэмальнага адключэньня станцыі гэты недахоп пакрыць.

А Беларуская АЭС, калі будзе запушчаная — то нават адзін блёк АЭС будзе моцна дысбалянсаваць усю сыстэму. І трэба будаваць другі атамны рэактар і ставіць яго побач. Зыходзячы з гэтага, мы разумеем, што маштаб праекту будзе ўзбуйняцца, складанасьці з пошукам рынкаў збыту будуць нарастаць. Праект будзе набываць такія памеры, калі эканамічна яго падтрымліваць будзе вельмі цяжка, а тэхналягічныя рызыкі будуць расьці вельмі істотна.

Рэактарнае аддзяленьне — у чорным колеры

Рэактарнае аддзяленьне — у чорным колеры

Цыганкоў: Андрэй, вы казалі пра тэарэтычную магчымасьць продажу энэргіі зь Беларускай АЭС у Літву. Але Літва — сябра ЭЗ, і яна працягвае інтэгравацца ўва ўсе праекты і структуры Зьвязу, у тым ліку энэргетычныя. Ёсьць праекты, згодна зь якімі швэдзкія АЭС будуць пастаўляць у Літву электраэнэргію. Навошта Літве беларуская электраэнэргія?

Казакевіч: Пытаньне стаіць ня толькі пра Літву, але і пра іншыя балтыйскія краіны. Я думаю, калі зьняць усе палітычныя аспэкты, то гэта найперш пытаньне коштаў. Калі беларусы здолеюць прадаваць электраэнэргію таньней за іншых, то чаму б яе тут і не закупляць? Але, сапраўды, існуюць праекты пабудовы адпаведных энэргетычных сетак са Скандынавіі, і яны будуць рэалізоўвацца.

Цыганкоў: Як на гэтым фоне ўвогуле выглядае ідэя пабудовы АЭС? Пра што думала беларускае кіраўніцтва, калі прымала гэтае рашэньне? Яны, відавочна, хацелі забясьпечыць энэргетычную незалежнасьць Беларусі, але з таго часу ўсё зьмянілася, у тым ліку зьменшыліся цэны на газ і нафту.

Меляшкевіч: Што было наўме ў беларускага кіраўніцтва ў момант прыняцьця гэтага рашэньня — мне цяжка сказаць. Рашэньне было цалкам валюнтарысцкае і дыктавалася нейкімі ўнутранымі прычынамі. Ёсьць такая праграма ў Польшчы, якая зьвязаная з абавязкамі Польшчы скараціць выкіды па СО2, у сувязі з чым будзе паступова зьмяншацца доля вугальных станцыяў у энэргетыцы Польшчы. Таму адна з ідэяў была — прадаваць беларускую электраэнэргію на вялікі рынак Польшчы. Але гэта такая нерэальная мара, бо Польшча ўваходзіць у Эўразьвяз, мае добрыя стасункі зь Нямеччынай, і праблемаў з энэргіяй там няма.

Таму разьлік быў на наступнае — балтыйскі рынак, польскі рынак, плюс надзея на тое, што будзе расьці беларуская эканоміка і, адпаведна, будзе расьці энэргаспажываньне. Але рэальнасьць дыктуе іншае. Я думаю, будучыня гэтага праекту сумная — хутчэй за ўсё, яго замарозяць, і я буду толькі рады, калі ён цалкам сыдзе.

Казакевіч: Мне падаецца, што станцыю ўсё ж дабудуюць — бо такія вялікія грошы ўжо былі ўкладзеныя. Гэта доўгатэрміновы праект. Цяжка сказаць, як будзе выглядаць энэргетычны рынак праз 5–10 гадоў, якія будуць цэны на газ і нафту, якая будзе структура спажываньня энэргіі. Будзе скарачацца транспарт, які езьдзіць на паліве, будзе больш электрамабіляў — і гэта можа паўплываць на энэргетычны рынак.

Хоць, вядома, рызыкі эканамічнай абгрунтаванасьці і мэтазгоднасьці гэтай станцыі — вядома, ёсьць.

  • 16x9 Image

    Віталь Цыганкоў

    Віталь Цыганкоў скончыў факультэт журналістыкі БДУ. Адзін з двух заснавальнікаў першага недзяржаўнага агенцтва навінаў БелаПАН. Працаваў ў газэтах «Звязда», быў карэспандэнтам у Беларусі расейскай «Независимой газеты», Associated Рress, аглядальнікам у газэце «Свабода».  На беларускай Свабодзе ад 1994 году. Карэспандэнт расейскай Свабоды ў Беларусі.
     

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG