Лінкі ўнівэрсальнага доступу

logo-print

Аляксей Марачкін: “Усё наладзіцца – гісторыю не прытармозіш”


Аляксандар Уліцёнак, Менск Працягваем абмеркаваньне вынікаў кангрэсу дэмакратычных сілаў. Сёньня наш госьць – мастак і грамадзкі дзеяч Аляксей Марачкін. Якое ягонае стаўленьне да вынікаў форуму апазыцыйнай кааліцыі краіны? Што ён думае пра падтрымку адзінага кандыдата творчай элітай? Ці падзяляе думку Зянона Пазьняка, нібыта інтэлігенцыя вярнулася да савецкай звычкі прыстасоўвацца да ўлады? Паўтарэньне шматтысячных дэманстрацый – гэта рэальнасьць альбо мара рэвалюцыйных летуценьнікаў?

(Карэспандэнт: ) “Спадар Алесь, найперш - ваша ацэнка вынікаў кангрэсу: у прыватнасьці, як вы ставіцеся да фігуры абранага адзіным кандыдатам ад апазыцыі на прэзыдэнцкіх выбарах Аляксандра Мілінкевіча?”

(Марачкін: ) “Постаць гэтая, можа, і ня так вядомая шырокай грамадзкасьці. Мне думаецца, у гэтым ёсьць і свая інтрыга: людзі як бы хочуць ведаць – а хто ж ён такі? Але думаю – постаць самадастатковая. Галоўнае – нацыянальна арыентаваная. Ён ня тое, што з глыбінкі: Гародня – гэта не глыбінка. Аляксандар Мілінкевіч чалавек удумлівы, інтэлігентны...

Хопіць нас увесь час паганяць пугай! Нам патрэбны шчыры, разважлівы, спакойны чалавек на гэтым месцы”.

(Карэспандэнт: ) “Вы кажаце: “шчыры і спакойны”... Дык на першай сваёй прэсавай канфэрэнцыі спадар Мілінкевіч шчыра адказаў на пытаньне, ці дае ён у выпадку перамогі гарантыі бясьпекі дзейнаму прэзыдэнту. Не, не дае: мусіць быць аналіз вострых пытаньняў да Лукашэнкі... І многія мае калегі палічылі тую шчырасьць стратэгічнай памылкай. Маўляў, трэба быць больш “спакойным”, “разважлівым...”

(Марачкін: ) “Ён выказаўся як абсалютна разумны палітык. Бо сказаў: прыйдзе час, і разьбяруцца. Ня ён, а суд. Мілінкевіч вельмі мудра сказаў: якія могуць быць гарантыі? Ніякіх гарантый! Прыйдзе час – людзі разьбяруцца, і самае галоўнае – прафэсійныя суды”.

(Карэспандэнт: ) “Ну а што да кангрэсу, яго пэрспэктываў?”

(Марачкін: ) “Я асабіста за тое, каб кангрэс быў пастаянна дзейным. Чаму? Дэлегаты маглі б у любы час ня самі па сабе, а ўжо пад асобу адзінага кандыдата сабрацца і вырашаць нейкія праблемы. І некаторыя зь іх могуць быць вырашаныя ня ў штабе адзінага, а якраз на кангрэсе. І мяркую, што няблага, каб наступны кангрэс мы правялі 25 сакавіка ў Менску. Паглядзець на тое, што зроблена, як наш адзіны кандыдат працуе, якія ў яго ёсьць здабыткі, якія мінусы і якія плюсы”.

(Карэспандэнт: ) “Дык што: хоць вы “за” Мілінкевіча, але маеце на ўвазе і ратацыю апазыцыйных кандыдатаў?”

(Марачкін: ) “Палітра нашага жыцьця не звужаецца адзіным абраным на кангрэсе. Калі ёсьць сілы, шанец у нейкай іншай палітычнай партыі ці грамадзкай ініцыятывы выставіць сваю кандыдатуру, -- далібог, на здароўе! Толькі гісторыя нас вучыць: Канстанцін Астрожскі выйграў Аршанскую бітву, таму што ён быў адзіны, галоўны... А калі пайсьці іншым шляхам – калі кожны будзе камандаваць, ну мы ж не дурныя людзі, ведаем, што з гэтага адбываецца...”

(Карэспандэнт: ) “Вашае адчуваньне цэхавага настрою: калегі падзяляюць такія думкі, падыходы?”

(Марачкін: ) “Інтэлектуальная эліта ў нас неаднародная. Адны проста прафэсіяналы, якія лічаць сябе па-за палітыкай. Аднак, як бы там ні было, яны ўкручаныя ў палітычны працэс: кожнаму з нас трэба зрабіць выбар... Другія грунтуюць свае погляды на нечым іншым – гэта на неўспрыманьні ўсяго беларускага. Яны адчуваюць сябе камфортна ў асяродку “русскоязычных”... І безумоўна, іхны выбар вядомы, іхны досьвед адзін: “В Москве все решается...” У суседняй Літве ці Ўкраіне на Маскву не спадзяваліся. І нарэшце – самае галоўнае: гэта нашая нацыянальна-сьвядомая эліта – тыя, хто верныя ідэалам 25 сакавіка, Беларускай Народнай Рэспублікі. Ды толькі шляхі ў іх – розныя. А таму і бачым, дзякуй Богу, што адны яднаюцца хоць у гэтую “пяцёрку” ці там “дзясятку”, іншыя ж ідуць паасобку”.

(Карэспандэнт: ) “Нядаўна ў жывым эфіры Радыё Свабода Зянон Пазьняк даволі рэзка адазваўся пра інтэлігенцыю Беларусі. Маўляў, у большасьці яна стала прыслужваць, хутчэй нават не прыслужваць, а – прыстасоўвацца да рэжыму, як ужо прызвычаілася за Саветамі...”

(Марачкін: ) “Я б сказаў, што тут праўда, але ня ўся. Сапраўды, нашу інтэлігенцыю заганяюць у саўгасны кут, і калі ў грамадзтве пануе страх, калі чалавек баіцца згубіць працу, у такім стане безумоўна ёсьць рацыя ў сказаным Зянонам. Але ёсьць людзі, нязгодныя з гэтым рэжымам. І яны якраз вызначаюць нашу сілу. І нельга так пляжыць усіх – замазваць іх адным пэндзлем і адной фарбай. Усё гэта ня так!

Паглядзіце, якія ў нас музычныя гурты: як яны падняліся, які ўзровень! “Троіца” Івана Кірчука – ну гэта проста геніяльна, гэта фантастычна! Настолькі ён падняў культуру нашай аўтэнтычнай песьні – тут і старасьветчына, і сучаснасьць. І такіх – шмат”.

(Карэспандэнт: ) “І ўсё ж вострыя думкі Зянона Пазьняка шмат хто падзяляе, кажа: малавата агню ў былых “уладароў народных памкненьняў”.

(Марачкін: ) “Ёсьць у мэнталітэце нашага чалавека так званае “ціхае супраціўленьне...”

(Карэспандэнт: ) “Тады пра “ціхае супраціўленьне”: калі яны кажуць шчыра, а калі – скрозь зубы? Я маю на ўвазе перш за ўсё прадстаўнікоў інтэлігенцыі. Наколькі творчая інтэлігенцыя інтэграваная ў сучасны палітычны працэс?”

(Марачкін: ) “Я б сказаў, што ня так, як бы таго хацелася... Я ведаю, гэта нашы людзі, але яны ў любы момант могуць пазбавіцца кантракту, і яны як бы па-за палітыкай. Гэта нашы людзі, яны проста не актыўныя”.

(Карэспандэнт: ) “Традыцыйнае на сёньня пытаньне: ці магчымы беларускі Майдан?”

(Марачкін: ) “Ну, мы гаворым пра вуліцы – ці выйдзе на іх гэта інтэлігенцыя? Наступны год - гэта 20 гадоў Чарнобыльскай аварыі...”

(Карэспандэнт: ) “...Тут я хацеў бы перапыніць: выдатна памятаю адзін зь першых Чарнобыльскіх шляхоў, калі наперадзе ішоў Аляксей Марачкін і разам са сваімі сябрамі нёс напісаны ім абраз. Тады колькі было людзей? Мора! Што іх клікала на вуліцу і што можа вывесьці цяпер: асабістыя інтарэсы, палітычныя, грамадзкія? Чым вуліца можа выцягнуць людзей?”

(Марачкін: ) “Безумоўна, за мінулыя гады людзей прыглушыў страх, які фактычна паралізуе ў асобных волю. І калі ён сядзіць унутры, то падумаеш, выходзіць або не? Але ёсьць нейкія моманты, калі чалавек сам выйдзе. Мне думаецца, што могуць выйсьці...”

(Карэспандэнт: ) “...а могуць, як тая бабуля казала, і ня выйсьці...”

(Марачкін: ) “Ну, мы тут закранулі Зянона Пазьняка – чалавека, зь якім мы фактычна пачыналі рух БНФ... І мне хочацца верыць, што калі ў 20-ю гадавіну зьявіўся б Зянон Пазьняк і калі б мы йшлі разам наперадзе з нашымі сьвятарамі, і каб былі ўлёткі (а гэта якраз перад прэзыдэнцкімі выбарамі), то народ бы выйшаў!

У людзей псыхалёгія: а ён жа не зьяўляецца тут? А можа ён баіцца, дык чаму мы павінны ісьці на вуліцу?.. Мяне могуць папракнуць ягоныя сябры, што я як бы правакую, каб Зянон зьявіўся, а яго тут схопяць, арыштуюць... Аднак жа, ведаеце, ёсьць у гісторыі Беларусі моманты вызначальныя! Мы ўсе роўныя перад Богам: тут трэба, як кажуць, мець магчымасьць у часе зьявіцца! А ён якраз сасьпеў...

Але мае сябры і паплечнікі чамусьці кажуць: нічога з гэтага не атрымаецца. Вось так інтэлігенцыя разважае. Магчыма, Зянон і думае пра яе, што яна стала “саўковая”. Але ж трэба паглядзець ня толькі на тых, хто тут сёньня пакутуе, але і шчыра прааналізаваць уласныя паводзіны”.

(Карэспандэнт: ) “З улікам усіх гэтых акалічнасьцяў: ці зьяўляецца, па-вашаму, на сёньняшні дзень Зянон Пазьняк па-ранейшаму лідэрам? А мо людзі ўжо прызвычаіліся: мы – тут, ён – там?”

(Марачкін: ) “Гэта гістарычная постаць, асоба нашага беларускага Адраджэньня, ён увайшоў у гісторыю. Але сёньня, канечне, розныя думкі і розныя погляды на яго. Васіль Быкаў, які лічыў Зянона апосталам нашага беларускага Адраджэньня, таксама меў ня тое каб прэтэнзіі, а нейкія заўвагі да Зянона. Бо той заўсёды мудра гаварыў як стратэг. Але тактычна, мне здаецца, прайграваў...

Магчыма, ён гэта разумее, і яму вельмі цяжка. Бо ён на сёньня – лідэр. Многія б хацелі яго тут бачыць. Ну, ён рызыкуе. Дык а што – мы не рызыкуем? Як кажуць, доўга трымаць раяль у кустах немагчыма... Але калі ёсьць людзі, якія Зянона не ўспрымаюць абсалютна, я іх заўсёды прыпыняю. Мы б хацелі, любячы яго, бачыць тут, побач з намі”.

(Карэспандэнт: ) “Сярод праблемаў, якія сёньня ў эпіцэнтры грамадзкай увагі - і вяшчаньне на Беларусь нямецкай радыёстанцыі па-расейску. Вы, спадар Марачкін, адным зь першых пачалі пратэставаць супраць гэтага. Між тым многія, напрыклад, амбасадар Нямеччыны, кажуць: хай лепш гучыць так, чым – ніяк... Для вас такі падыход па-ранейшаму непрымальны?”

(Марачкін: ) “Сярод найгалоўнейшых чыньнікаў бясьпекі краіны, яе сувэрэнітэту якраз мова зьяўляецца самай важнай! Калі чыноўнікі і начальнік краіны не разумеюць важнасьці гэтай праблемы, то гэткім чынам яны здаюць нашу Беларусь. Мы ведаем карціну Сурыкава “Покорение Сибири Ермаком» -- з мушкетамі супраць лучнікаў: вось так ішла калянізацыя... А я думаю, эпоха калянізацыі, імпэрыі закончылася альбо заканчваецца. І тую хвалю пратэсту нацыянальна-сьведамых беларусаў, якую справакавала нямецкая радыёстанцыя Deutsche Welle, ужо не заглушыць. Даводзіцца толькі шкадаваць, што ў нямецкай амбасадзе тут у Менску не разумеюць нашых праблемаў і хочуць або не, але становяцца ў адзіны шэраг з русыфікатарамі.

Вялікі Казімір Малевіч выказаў наступнае: форма і ёсьць зьмест! Гэта нас з вамі савецкія настаўнікі вучылі, што форма адно, зьмест – іншае: нацыянальная па форме, сацыялістычная па зьмесьце... Для мяне, калі гаворыць Deutsche Welle па-расейску, гэта ёсьць форма і зьмест – гэта значыць, русыфікацыя працягваецца”.

(Карэспандэнт: ) “Я перакананы: вам неаднойчы казалі – слухайце, спадар Аляксей, навошта мастаку разьменьваць час на палітыку?”

(Марачкін: ) “Я заўсёды так разважаю: калі недзе хата гарыць, дык ты што – хавацца ў кустах будзеш ці палезеш пад стол? Думаеш там выратавацца? Мяне хвалюе тое, што хвалюе грамадзтва. Я нават у нейкім пляне ўдзячны гэтаму рэжыму: ён мяне правакуе на стварэньне карцінаў, каб выказаць праз жывапіс, праз малюнкі свае адносіны да таго, што творыцца ў нашай краіне. Калі бачу, як аднаўляюць гэтую “Лінію Сталіна”, калі я бачу, як абнаўляюць фасады Сувораўскай вучэльні, то мне гэтае 60-годзьдзе ўжо ня ў радасьць. Фактычна з гэтай “сталінскай лініі” аднаўляецца савецкая сыстэма. Я лічу, што Адоль Гітлер і Іосіф Сталін – постаці, што стаяць на адной масьніцы. І вось я пішу такую карціну. Хай мае калегі стаяць у чарзе на афармленьне бібліятэкі, пішуць жывапіс, кампазыцыі...”

(Карэспандэнт: ) “Вашы калегі, якія імкнуцца атрымаць замову на тую самую “нью-ленінку”, -- гэта яны па шчырасьці або каб “падкарміцца”? Яны з удзячнасьцю “падкормліваюцца”, або – з дуляй у кішэні, як кажуць?”

(Марачкін: ) “Абавязкова, канечне, дуля ў кішэні. Яны як прафэсіяналы разважаюць так: я валодаю майстэрствам, я магу намаляваць добрую карціну – дык што калі мне за тое дадуць добрыя грошы ня з той кішэні? Але ж у мяне будзе дуля ў маёй кішэні! А ў другой – грошы... Кожны выбірае, у кожнага свой выбар. Я, напрыклад, туды не пайду. Міністэрства культуры ў шырокім сэнсе слова культурай не цікавіцца. Абкатваюць адны і тыя ж аўтарытэты – гэта “Сябры”, Фінберг, ну, у крайнім выпадку “Харошкі” і гэтак далей. А хто ў Польшчу на “Басовішча” паедзе, мы таксама ведаем...”

(Карэспандэнт: ) “І напрыканцы: што падтрымлівае сёньня ваш аптымізм?”

(Марачкін: ) “Рэальнасьць выбару. Мілінкевіч – гэта такая постаць, якая паміж Шушкевічам і Пазьняком. Ён дастаткова “правы”, але ня “левы”. Ён ня будзе, з аднаго боку, праводзіць ізаляцыйную палітыку ад нашых суседзяў, а з другога - ён упэўнена будзе берагчы наш беларускі дом. Таму я з аптымізмам гляджу: усё наладзіцца. Бо гістарычныя працэсы, як кажуць, не прытармозіш”.
XS
SM
MD
LG