Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Мядзьведзь што скочыць, то цыган грошы валочыць


Мікола Раманоўскі, Менск Новая перадача сэрыі "Магія мовы".

Ведама, што даўней цыганы вадзілі па кірмашах вучоных мядзьведзяў. Хлеб быў не цяжкі: грамадка зь некалькіх цыганскіх сем’яў езьдзіць са сваімі артыстамі зь вёскі ў вёску, з гораду ў горад, мядзьведзі бавяць людзей усякімі штукамі, а гаспадарам – прыбытак: то грошы, то ежа якая. Даглядаць мядзьведзя – ня тое, што зямлю араць. Гледзячы на такое жыцьцё, людзі і казалі: “Мядзьведзь што скочыць, то цыган грошы валочыць”. Казалі і так: “Мядзьведзь танцуе – цыгану на сала шанцуе”, – улюбёнае цыганамі сала было частай платай за мядзьведжае акторства.

Тыповую гісторыю мы чытаем у аповесьці Зьмітрака Бядулі “У дрымучых лясах”:

Аднаго разу мядзьведзь унадзіўся ў […] пчолы. Псаваў калоду за калодай. Тады Вышамірскі паставіў капкан. Мядзьведзь папаўся жывы. Прыйшлі цыганы. Адкупілі мядзьведзя. Закавалі ў ланцугі. Прабілі яму нос напаленым дачырвана жалезам. Прадзелі праз нос кальцо і пагналі ў мядзьведзкую смаргонскую акадэмію на навуку. Тады цыганы ў горадзе Смаргоні абучалі мядзьведзяў розным фокусам, пасьля чаго вадзілі іх па гарадах і гэтым зараблялі на хлеб.

Але час росквіту Смаргонскай акадэміі, адкуль выпускалі гэтых артыстаў, прыпадае на канец ХVIII стагодзьдзя. А ў сярэдзіне XIX-га бадзягаў-цыганоў, якія ня толькі мядзьведзяў вадзілі, а і быдла маглі зьвесьці пры нагодзе, ужо асадзілі на зямлі і прымусілі жыць з працы рук. Бядулевы пэрсанажы на пачатку ХХ стагодзьдзя ўспамінаюць пра цыганоў зь мядзьведзямі нароўні з прыгонам – як пра даўніну.

Але ж ведама, такіх цыганоў ува ўсе часы хапае, што для яго нехта шчыруе, а ён толькі грошы ў кашэль грабе. Тады і кажуць: мядзьведзь што скочыць, то цыган грошы валочыць.

Магія мовы: архіў 2005 (1-ы квартал) Магія мовы: архіў 2005 (2-і квартал)
XS
SM
MD
LG