Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Дасягненьні й страты беларускай апазыцыі ў 2006 годзе


Валер Карбалевіч, Менск Удзельнікі: палітоляг Уладзімер Роўда й намесьнік старшыні Партыі БНФ Віктар Івашкевіч.

(Валер Карбалевіч: ) “Галоўнай палітычнай падзеяй году, а можа, нават і пяцігодзьдзя былі прэзыдэнцкія выбары. Паводле меркаваньняў экспэртаў, сёлета апазыцыя правяла выбарчую кампанію значна лепш, чым кампанію 2001 году. Адзіны кандыдат ад апазыцыйнай кааліцыі быў выбраны амаль за паўгоду да галасаваньня.

У больш неспрыяльных умовах, чым у 2001 годзе, апазыцыі ўдалося даць сур’ёзны бой, мабілізаваць і актывізаваць сваіх прыхільнікаў. Мы ўбачылі плошчу Каліноўскага, якая ўжо стала легендай. Часам стваралася ўражаньне, што гэта сапраўднае змаганьне за ўладу, а ня толькі імітацыя, як гэта звычайна адбываецца ў Беларусі. Мы ўбачылі страх уладаў перад рэвалюцыяй. Перамога ўладам далася дорага — а ў апазыцыйным асяродзьдзі не было адчуваньня паразы.

У тых канкрэтных умовах, у якіх апазыцыі давялося дзейнічаць, ці скарысталася яна напоўніцу сытуацыяй? Ці пры іншых дзеяньнях і паводзінах можна было дасягнуць большага?”

(Уладзімер Роўда: ) “З вамі можна і пагадзіцца й не пагадзіцца. Безумоўна, падрыхтоўчы працэс да выбараў прайшоў лепш, чым у 2001 годзе. Але вынікі прыблізна аднолькавыя. Колькасьць галасоў, атрыманых апазыцыйнымі кандыдатамі, не павялічылася. Крок наперад быў бы тады, калі б апазыцыя атрымала падтрымку большасьці грамадзтва.

Што для гэтага трэба было зрабіць? Найперш, ня трэба было вылучаць адзіным кандыдатам у прэзыдэнты чалавека, які прэзэнтуе апазыцыйную субкультуру. Трэба было Мілінкевічу й Казуліну дамовіцца пра вылучэньне адзінага кандыдата. А так атрымалася, што ўзровень падрыхтаванасьці да барацьбы моладзі, якая прыйшла на Плошчу, быў вышэйшы за ўзровень падрыхтаванасьці ўсёй беларускай апазыцыі”.

(Карбалевіч: ) “Мілінкевіч і Казулін у суме атрымалі прыкладна каля 25% галасоў. Вы думаеце, што калі б замест двух кандыдатаў застаўся адзін, то ён атрымаў бы больш за 25%?”

(Роўда: ) “Атрымалася б больш, калі б адзіным кандыдатам на Кангрэсе быў абраны Казулін, як у пэўным сэнсе прадстаўнік намэнклятуры. Тады ён прыцягнуў бы да сябе ўвесь пратэстны электарат”.

(Карбалевіч: ) “Але Казулін і ягоная Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) імкнуліся выконваць ролю трэцяй сілы, якая дыстанцуецца і ад улады, і ад апазыцыі, ідзе асобнай калёнай. У выніку галасаваньня, паводле дасьледаваньняў незалежных сацыёлягаў, Казулін набраў толькі каля 5% галасоў”.

(Віктар Івашкевіч: ) “Як было ў 1991 годзе — колькасьць людзей, якія хочуць свабоды й адчуваюць сябе канкурэнтаздольнымі ў гэтым стане, так іх і сёньня — 25%. Іх і ў Вялікім Княстве Літоўскім было таксама 25% — колькасьць шляхты і мяшчанаў.

Каля 20% выбарцаў — сьляпыя лукашысты. А большасьць людзей імкнуцца да стабільнасьці, кіруюцца прынцыпам: абы не было горш. Яны, умоўна кажучы, заключылі сацыяльны кантракт з рэжымам. Яны пагаджаюцца на ўладу Лукашэнкі пры умове пэўных сацыяльных гарантыяў. І спадзявацца, што апазыцыя магла гэтую большасьць перацягнуць на свой бок нейкімі асаблівымі словамі — ілюзія”.

(Карбалевіч: ) “А чаму апазыцыя не магла прапанаваць гэтай большасьць свайго сацыяльнага кантракту — лепшага, чым у Лукашэнкі?”

(Івашкевіч: ) “Тое, што мы можам прапанаваць, — гэта нашы словы. А Лукашэнка зрабіў нешта на справе. І пакуль ён будзе выконваць гэты кантракт, людзі ня будуць слухаць апазыцыю, чытаць незалежную прэсу. А вось калі іх жыцьцё пагоршыцца, тады вушы адкрыюцца й пачнуць слухаць альтэрнатыву.

У гэтым сэнсе новыя прапановы Эўразьвязу Беларусі даюць падставу апазыцыі выступаць як саліднаму купцу, які кажа насельніцтву: калі вы мяне ня ведаеце, то вось ёсьць гарантыйны ліст ад Эўразьвязу.

Таму падчас прэзыдэнцкіх выбараў мы ставілі задачу мабілізацыі гэтых 25%, каб яны з электарату ператварыліся ў змагароў. І гэтая мабілізацыя адбылася, далучылася шмат моладзі. Напрыклад, арганізацыя моладзі Партыі БНФ да выбараў налічвала 20, а цяпер — 500 чалавек. Нічога іншага зрабіць падчас гэтых выбараў было нельга”.

(Карбалевіч: ) “Апазыцыя выйшла з выбараў з пэўнымі набыткамі. Гэта і мабілізацыя свайго электарату, і новыя людзі, навабранцы дэмакратыі, якія зьявіліся падчас прэзыдэнцкай кампаніі, і маральная перавага, і спачуваньне міжнароднай супольнасьці. Чаму гэтыя набыткі растрачаныя? Чаму апазыцыя ня здольная імі эфэктыўна скарыстацца? Прычыны аб’ектыўныя ці суб’ектыўныя?”

(Роўда: ) “Пасьля выбараў Мілінкевіч у інтэрвію “Народнай Волі” сказаў, што мы ішлі на гэтыя выбары, ня ставячы за мэту заваяваньне ўлады. А людзі, якія выходзілі на Плошчу 19—25 сакавіка, былі арыентаваныя менавіта на барацьбу за ўладу. Але лідэры апазыцыі на мэнтальным і ідэалягічным узроўні аказаліся ніжэйшыя за тую моладзь, якая ахвяравала ўсім. Як вынік, апазыцыя згубіла асноўную масу тых людзей, якія выходзілі на Плошчу”.

(Івашкевіч: ) “Большасьць людзей, якая выйшла на Плошчу, спадзявалася на цуд. Яны розумам ведалі, што ў Мілінкевіча няма большасьці, ён ня можа сказаць, што выйграў выбары. Але спадзяваліся, што раптам, нечакана нешта абваліцца.

Я начаваў з моладзьдзю на Плошчы, апаратуру туды цягаў. Таму, мае ўражаньні — ніхто не спадзяваўся, што Мілінкевіч стане празь некалькі дзён прэзыдэнтам. Але людзі прыйшлі на Плошчу, каб захаваць самапавагу. Гэта быў маральна-этычны выклік. І ад гэтага эмацыйнага выкіду потым пачаўся псыхалягічны спад, расчараваньне.

Пасьля выбараў апазыцыя збавіла абароты і ўвогуле на паўгоду фактычна спыніла дзейнасьць, бо ня ведала, што далей рабіць. Дыскусія ў гэтым пытаньні ня скончылася й цяпер. І экспэрты, акрамя агульных словаў, кшталту “трэба працаваць з насельніцтвам”, нічога не прапануюць. Як толькі выпрацуем стратэгію, зноў пойдзем кансалідавана — як на прэзыдэнцкіх выбарах”.

(Карбалевіч: ) “Пад канец году апазыцыйны рух знаходзіцца ў стане крызісу. Гэта характарыстыка саміх лідэраў апазыцыі — напрыклад, Мілінкевіча. Сапраўды, кіроўны орган Аб’яднаных дэмакратычных сілаў амаль паралізаваны. Мілінкевіч і ягоныя прыхільнікі ствараюць нейкі новы рух, які, як можна зразумець, будзе існаваць паралельна апазыцыйнай кааліцыі, ці нават канкураваць зь ёй, ці заменіць яе. У рэгіёнах пачалася кампанія супраць супольнага рашэньня аб скліканьні Кангрэсу дэмакратычных сілаў. Няма агульнай тактыкі наконт удзелу ў мясцовых выбарах, Партыя камуністаў рэкамэндавала сваім сябрам не рэгістравацца кандыдатамі ў дэпутаты. Гэта заканамерны трэнд, лягічны вынік эвалюцыі апазыцыі пасьля вясновага ўздыму? Ці ў гэтым выявілася няздольнасьць лідэраў апазыцыі, вычарпанасьць патэнцыялу?”

(Роўда: ) “Праблема ў тым, што апазыцыя падыходзіць да палітыкі як да кампаніі. Вось была кампанія прэзыдэнцкіх выбараў, цяпер — мясцовыя выбары. Калі казаць, што мы маем толькі 25%, а бальшыню заваяваць ня можам, тады трэба проста здавацца. Калі здарыцца крызіс і парушыцца той самы сацыяльны кантракт, то апазыцыя будзе не гатовая да гэтага, ня здолее згуртаваць пратэстны электарат. Чамусьці апазыцыя зьвяртаецца да насельніцтва з словамі пра свабоду, а сацыяльна-эканамічныя пытаньні аддае Лукашэнку”.

(Івашкевіч: ) “Тое, што цяпер апазыцыя стаіць і думае, куды ісьці, можна назваць крызісам. Але трэба спачатку падумаць, чым бяздумна бегаць па коле. Але, адказваючы на папрокі, магу сказаць: запаліць іншых могуць толькі запаленыя. Таму й стаіць задача мабілізацыі гэтых 25%, іхная структурызацыя й падрыхтоўка на ролю лідэраў падчас сацыяльнага крызісу і ўзрушэньняў”.

(Карбалевіч: ) “Такім чынам, у момант, калі Беларусь апынулася, як кажуць, у пункце біфуркацыі, напярэдадні гістарычнага выбару эканамічнага, геапалітычнага курсу, стан апазыцыі не дазваляе ёй эфэктыўна змагацца за статус рэальнага гульца на беларускім палітычным полі, уплываць на прыняцьцё палітычных рашэньняў”.
XS
SM
MD
LG