Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Ці зачыніліся дзьверы Эўропы?


Юры Дракахруст, Прага эфір 1 кастрычніка. Якія наступствы для Беларусі і іншых краінаў рэгіёну будзе мець тое, што пасьля запрашэньня далучыцца да Эўразьвязу Баўгарыі і Румыніі, Зьвяз надоўга спыняе сваё пашырэньне? Што азначае адмова Ўкраіны ад фарсіраваньня ўступленьня ў НАТА? Ці ня сталі забурэньні ў Вугоршчыне рэакцыяй на ўступленьне гэтай краіны ў Эўразьвяз? На гэтыя тэмы ў “Праскім акцэнце” разважаюць старшыня Беларускага Шуманаўскага таварыства Ігар Лялькоў, палітоляг Вталь Сіліцкі і ўкраінскі палітычны аналітык Віталь Портнікаў.

(Дракахруст: ) “На гэтым тыдні Эўразьвяз афіцыйна запрасіў стаць сваімі сябрамі Баўгарыю і Румынію. Пры гэтым вуснамі старшыні Эўракамісіі Барозу было абвешчана, што гэтае пашырэньне – апошняе на нявызначана доўгі час”

(Барозу: ) “Баўгарыя і Румынія далучаюцца да Эўразьвязу на апошнім этапе ягонага пашырэньня, які даў магчымасьць ізноў аб’яднаць Эўропу. Я думаю, што пакуль мы ня зможам больш нікога прыняць, да часу правядзеньня неабходных рэформаў”.

(Дракахруст: ) “Як гэтае “закрыцьцё эўрапейскіх дзьвярэй” адаб’ецца на ўнутранай і зьнешняй палітыцы краінаў постсавецкай прасторы? Ці не атрымліваецца так, што лёзунгі “Беларусь, Малдову, Украіну – у Эўропу” наагул сэнс ў якасьці нават далёкасяжнай мэты? Ігар Лялькоў, якое Ваша меркаваньне?”

І. Лялькоў: У статуце Зьвязу запісана, што кожная эўрапейская краіна, якая тэрытарыяльна знаходзіцца ў Эўропе, можа прэтэндаваць на сяброўства ў Эўразьвязе, калі яна адпавядае пэўным крытэрыям.


(Лялькоў : ) “Па-першае, я думаю, што гэта заява старшыні Эўрапейскай камісіі – гэта хутчэй эмацыянальнае выказваньне і выказваньне асабістае, чым вызначэньне рэальнай палітыкі Зьвязу на будучыню. Я абсалютна перакананы, што прымаючы Баўгарыю і Румынію, Зьвяз будзе вырашаць пытаньне аб прыёме Харватыі, потым будзе вырашацца пытаньне адносна іншых балканскіх краінаў. Іншая справа, што пашырэньне ў наш бок у бліжэйшы час можа быць не прадугледжанае.

Старшыні Эўракамісіі прыходзяць і сыходзяць, зьмяняецца склад Эўрапарлямэнту, кіраўніцтва Эўразьвязу. У статуце Зьвязу запісана, што кожная эўрапейская краіна, якая тэрытарыяльна знаходзіцца ў Эўропе, можа прэтэндаваць на сяброўства ў Эўразьвязе, калі яна адпавядае пэўным крытэрыям.

Я ня бачу тут кардынальнай зьмены, такога, на што трэба было б рэагаваць. Такіх заяваў было шмат і раней. Мяркую, што пэрспэктыва стаць сябрамі Эўразьвязу і перад Беларусьсю, і перад Украінай, і перад Малдовай застаецца і тут ужо усё залежыць ад нас, а не ад іх”.

(Дракахруст: ) “Віталь Портнікаў, спадар Лялькоў выклаў аптымістычны погляд, паводле яго заява спадара Барозу пра тое, што пашырэньне ЭЗ спыняецца на няпэўны тэрмін – ня больш чым асабістае меркаваньне старшыні Эўракамісіі. А які Ваш погляд?”

В. Портнікаў: Калі Віктар Юшчанка ці хтосьці іншы выступае з такімі прамовамі, трэба ўсьведамляць, што гэты чалавек спэкулянт, хлус, які выкарыстоўвае міт для павялічэньня ўласнага рэйтынгу і ў Эўропу нікога не прывядзе.


(Портнікаў: ) “Мне даўно ўжо здавалася і я неаднаразова гэта падкрэсьліваў, што тэма пашырэньня Эўрапейскага Зьвязу за кошт такіх краінаў, як Украіна ці Беларусь ці Малдова ёсьць досыць спэкуляцыйнай і хутчэй выкарыстоўваецца пэўнымі палітыкамі, чым адпавядае рэчаіснасьці. Трэба сказаць, што сытуацыя відавочная і гэта ня толькі пункт гледжаньня спадара Барозу. Варта прыгадаць, што колішні кіраўнік Эўракамісіі спадар Продзі сказаў, што хутчэй Новая Зэляндыя стане сябрам Эўразьвязу, чым Украіна. Хаця зараз такія моцныя словы не паўтараюць, але гэта была выразная пазыцыя эўрапейцаў. Сапраўды, зараз узьнікае пытаньне, і яно ў Эўропе абмяркоўваецца вельмі сур’ёзна, што рабіць з Харватыяй, якая тэарэтычна магла б далучыцца да Эўразьвязу праз 2-3 гады. Магчыма, для Харватыі гэты шанец ня цалкам страчаны, таму што тэма спыненьня пашырэньня можа не распаўсюджвацца на краіны, зь якімі ўжо ідуць перамовы пра ўступленьне і Харватыя - адзіная краіна, зь якой такія перамовы праводзяцца.

Але відавочна, што дзьверы Эўрапейскага Зьвязу сапраўды зачыненыя ня толькі таму, што мы самі не гатовыя да ўступленьня. Гэта не зусім праўда, таму што эўрапейскія стандарты эканомікі, паводле якіх ацэньваюць сёньня Румынію ці Баўгарыю, могуць быць лёгка прыстасаваныя да сытуацыі ва Ўкраіне ці ў Малдове. І палітычная сытуацыя ва Ўкраіне і Малдове ня надта адрозьніваецца ад сытуацыі ў Румыніі ці Баўгарыі. Так што ня варта мець ілюзіяў. Трэба разумець, што эканамічны стан Эўропы і магчымасьць далейшай інтэграцыі, улічваючы крызыс з эўрапейскай Канстытуцыяй, такія, што былым савецкім рэспублікам проста варта пачаць думаць інакш. Трэба зразумець, што ў Эўропе іх не чакаюць і варта разглядаць іншыя мадэлі інтэграцыі з Эўразьвязам і спыніць слухаць палітыкаў, якія кажуць, што іх мэта - гэта інтэграцыя ў Эўропу. Калі Віктар Юшчанка ці хтосьці іншы выступае з такімі прамовамі, трэба ўсьведамляць, што гэты чалавек спэкулянт, хлус, які выкарыстоўвае міт для павялічэньня ўласнага рэйтынгу і ў Эўропу нікога не прывядзе”.

(Дракахруст: ) “Мы выслухалі тэзу спадара Лялькова і антытэзу спадара Портнікава. Віталь Сіліцкі, за Вамі сынтэз, калі атрымаецца”.

В. Сіліцкі: Мы можам вам паабяцаць што заўгодна. Але потым гэта пойдзем на рэфэрэндум ва Францыі і там скажуць "не"


(Сіліцкі: ) “Тут два пытаньні – ці дзьверы Эўразьвязу зачыненыя і што рабіць з лёзунгамі "Беларусь, Украіна, Малдова – у Эўропу". Наконт зачыненых дзьвярэй будзе тое, што сказаў Барозу – дзьверы зачыненыя на нявызначаны час. Калі гэты час вызначыцца, трэба будзе яшчэ паглядзець, у якім стане будзе Эўропа. Бо там адбываюцца пэўныя трансфармацыйныя працэсы, якія робяць Эўразьвяз ня надта прывабным. Перад элітамі краінаў Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы стаяла палітычнае пытаньне аб эўраінтэграцыі – заскочыць у цягнік і паехаць далей ад мінулага. Але грамадзтву гэтая ідэя "прадавалась" найперш як эканамічная - як ідэя дабрабыту. Цяпер гэты цягнік відавочна недасяжны для элітаў Украіны, Малдовы і Беларусі, хаця ня выключана, што такая магчымасьць і раней было ілюзорнай. Эўразьвяз - даволі нявызначаная супольнасьць, але гэта ў любым выпадку супольнасьць дэмакратычных краінаў. Гэта азначае, што электараты Англіі, Францыі і іншых краінаў уплываюць на сваіх палітыкаў. Як там баяцца "польскага вадаправодчыка", мы ведаем. Што адбудзецца пасьля далучэньня Баўгарыі і Румыніі, як эўрапейская публіка будзе ставіцца да далейшага пашырэньня – цяжка сабе і ўявіць. Гэта яшчэ 30 мільёнаў чалавекам далучаецца, і палічыце, колькі гэта яшчэ будзе імігрантаў, колькі "вадаправодчыкаў".

Я паўгода таму быў на адной канфэрэнцыі, там абмяркоўвалася пытаньне нямецкай палітыкі ва Ўсходняй Эўропе і першае, з чаго пачыналі свае выступы немцы – што трэба вызначыцца, дзе сканчаецца Эўразьвяз.

У далейшай размове пра будучую інтэграцыю, адказ быў такі:"Мы можам вам паабяцаць што заўгодна. Але потым гэта пойдзем на рэфэрэндум ва Францыі і там скажуць "не". Для тых палітыкаў у нашых краінах, якія выступаюць за эўраінтэграцыю, цяперашняя сытуацыя - сапраўды выклік. І відаць патрэбны пошук шляхоў інтэграцыі, якое не прадугледжвае сяброўства ў Эўрапейскім Зьвязе”.

(Дракахруст: ) “Віталь Портнікаў, Вы сказалі, што "трэба думаць інакш", і падкрэсьлілі, што "нашы краіны ў Эўропе ніхто не чакае". Такое ўражаньне, што палітыкі і пачынаюць думаць інакш, і дзьверы зачыняюцца, так бы мовіць, з двух бакоў.

У сярэдзіне верасьня прэм’ер-міністар Украіны Віктар Януковіч заявіў у Брусэлі, што Ўкраіна мае намер пачакаць зь інтэграцыяй у НАТА, паколькі большасьць украінцаў не падтрымліваюць гэтую ідэю. Пазыцыю прэм’ера скрытыкавалі і прэзыдэнт Юшчанка, і міністар абароны Грыцэнка, аднак большасьць Вярхоўнай Рады падтрымалі кіраўніка ўраду. У той жа час Януковіч рэзка выказаўся і супраць мытнага саюзу з Расеяй. Ці не азначаюць гэтая заявы ўкраінскага прэм’ера контуры таго, што Вы называеце "думаньнем інакш"?”

В. Портнікаў: Расея мусіць плаціць за кожнае сваё жаданьне быць вялікай, быць спонсарам постсавецкай прасторы. Але яна ўжо ня хоча за гэта плаціць.


(Портнікаў: ) “Магчыма сапраўды ў гэтых заявах украінскага прэм’ер-міністра, і ня толькі ў іх, але і шмат якіх абставінах інтэграцыі на постсавецкай прасторы, праглядае будучыня нашых краінаў на пераходным этапе.

Для чаго постсавецкім элітам і насельніцтву была патрэбная інтэграцыя ў Эўропу? Тыя, хто выступаў за такую інтэграцыю, успрымалі яе ня столькі як пашырэньне эўрапейскіх стандартаў на ўласныя краіны, колькі як пашырэньне эўрапейскага дабрабыту і атрыманьне эўрапейскіх датацыяў. Бяз гэтага, бяз атрыманьня эўрапейскіх датацыяў, толькі сваімі стандартамі Эўразьвяз на постсавецкай прасторы нікому непатрэбны. І ў гэтым вялікая праблема, бо інакш можна было б казаць, што эўрапейскія стандарты можна ўсталёўваць і без уступленьня ў Эўразьвяз, у такіх краінах, як Швэйцарыя і Нарвэгія, гэтыя эўрапейскія стандарты дзейнічаюць ня горш, а можа і лепш, чым у шмат якіх краінах Эўрапейскага Зьвязу. Але тыя краіны не ўваходзяць у Зьвяз, а магчыма і ня ўвойдуць ніколі.

Для чаго была патрэбная былым савецкім рэспублікам інтэграцыя з Расея? Зусім не для аднаўленьня Савецкага Саюзу, зусім не для таго, каб езьдзіць на пасяджэньні нейкіх супольных радаў у Маскву, а каб Расея давала танныя газ і нафту, каб стварала прэфэрэнцыі ў гандлі. Тое, што за 15 гадоў такія краіны, як Грузія і Малдова не падумалі пра тое, што ўласную сельскагаспадарчую прадукцыю варта прасоўваць ня толькі на расейскі, але і на іншыя рынкі, дае падставы характарызаваць эканомікі гэтых краінаў, як дэгенэратыўныя. Але зараз Расея не зьбіраецца па-першае даваць прэфэрэнцыі, і ў расейскіх крамах ужо няма грузінскіх і малдаўскіх він, а па-другое, скажам, Украіна ўжо ня мае магчымасьці атрымліваць танную нафту і танны газ.

Інтэграцыя з такой Расеяй таксама непатрэбная. Расейскія стандарты - палітычныя, ідэалягічныя, таксама нікому непатрэбныя на постсавецкай прасторы бяз грошай. Расея мусіць плаціць за кожнае сваё жаданьне быць вялікай, быць спонсарам постсавецкай прасторы. Але яна ўжо ня хоча за гэта плаціць.

Так што відавочна зараз давядзецца краінам постсавецкай прасторы манэўраваць паміж Эўропай і Расеяй, вышукваючы нейкія пазытыўныя моманты ў гэтай сытуацыі, найперш з эканамічнага пункту гледжаньня. Каб сытуацыя зьмянілася, насельніцтва – падкрэсьліваю, насельніцтва, а ня толькі эліта, павінна ня быць патэрналісцкім, павінна кінуць спадзяваньні на дзяржаву, на добрага дзядзьку ў Брусэлі ці Маскве, мае пачаць працаваць ня толькі гастарбайтэрам, але ва ўласным доме. Гэта тычыцца і простых людзей, і бізнэсоўцаў, і ўлады. І вось толькі тады можна будзе размаўляць пра стандарты, ну хаця б якія, калі не пра эўрапейскія, то хаця б пра расейскія. Калі гэтыя стандарты будуць датрыманыя, тады мы будзем размаўляць пра Эўрапейскі Зьвяз альбо пра Расею. А пакуль мы маем справу з эканамічным і палітычным балотам, якое пачынаецца на межах Эўрапейскага Зьвязу і сканчаецца на межах Расейскай Фэдэрацыі”.

(Дракахруст: ) “Віталь Сіліцкі, ці не атрымліваецца так, што сытуацыя зараз выштурхае Беларусь і іншыя краіны рэгіёну ў незалежнасьць - ім няма мейсца ў аб''яднанай Эўропе і няма мейсца ў Расеі. Што гэта за палітыка, контуры якой, магчыма, былі абазначаныя ў апошніх заявах прем''ера Ўкраіны?”

В. Сіліцкі: Беларусь таксама не ізаляваная краіна, проста яна інтэграваная ў тых формах, у якіх гэта выгадна рэжыму Лукашэнкі і таму ён выжывае, а ні Захад, ні Расея ня могуць нічога зь ім зрабіць.


(Сіліцкі: ) “Контуры, якія абазначыў Януковіч, гэта хутчэй палітыка мінулага. Можа быць, на жаль, нас выціскаюць у палітыку балянсаваньня 90-х гадоў, як гэта было ў выпадку Ўкраіны. Але спадар Портнікаў дакладна пазначыў, што халявы з расейскага боку таксама не прадбачыцца. І Беларусі гэта таксама тычыцца.

Пытаньне тут іншае. Немагчыма быць і з тым, і з тым, але ў адзін бок не пускаюць, а ў іншы – ня хочацца. Самаізаляцыя для гэтых краінаў немагчымая, Беларусь таксама не ізаляваная краіна, проста яна інтэграваная ў тых формах, у якіх гэта выгадна рэжыму Лукашэнкі і таму ён выжывае, а ні Захад, ні Расея ня могуць нічога зь ім зрабіць. Калі ўмовы з расейскага боку будуць мяняцца, то Лукашэнка будзе вымушаны шукаць іншыя варыянты з іншымі партнэрамі. Пакуль ён спрабуе рабіць гэта з Вэнэсуэлай, Іранам, Кітаем. Але гэтыя варыянты не выглядаюць дастаткова сур’ёзнымі, каб на іх можна было выехаць з гэтай сытуацыі”.

(Дракахруст: ) “Ігар, Віталь Портнікаў выказаў меркаваньне, што падмурак праэўрапейскіх настрояў у краінах постсавецкай прасторы – гэта, груба кажучы, каўбаса, высокія жыцьцёвыя стандарты Эўропы. Для Польшчы. Чэхіі, Літвы выстаўлялася такая "маркоўка" - калі вы зробіце тое і тое, вы зможаце апынуцца ў Эўразьвязе.

А калі гаворыцца, што някепска вам зрабіць тое і гэтае, але ў Эўропе вам у любым выпадку ня месца, гэтыя мера для вас саміх карысныя, то ў краінаў, якія знаходзяцца па-за межамі Зьвязу, і ня будзе стымулу рабіць гэтыя крокі, часам вельмі балючыя”.

І. Лялькоў: Пытаньне зачыненыя дзьверы ці не – досыць схалястычнае да тае пары, пакуль ні Беларусь, ні Ўкраіна, ні Малдова не адпавядаюць стандартам Эўразьвязу.


(Лялькоў : ) “Па-першае, я цалкам згодны са спадаром Портнікавым – у той сытуацыі, якая ёсьць, галоўным стымулам зьяўляўся і зьяўляецца дабрабыт. Гэта было характэрна і для краінаў Ўсходняй Эўропы, гэта характэрна і для нашых краінаў, у масавай сьвядомасьці Эўропа - гэта ў першую чаргу дабрабыт, а ня нейкія эўрапейскія стандарты ў галіне палітыкі ці судовай сыстэмы.

Тым ня менш у руху да эўрапейскіх стандартаў найперш павінны быць зацікаўленыя самі гэтыя краіны, а не Эўропа. Не Эўропа прасіла палякаў ці чэхаў – уступіце, калі ласка, у нас. Да гэтага рухаліся самі палякі, чэхі, славакі, літоўцы, латышы.

У выказваньнях Януковіча я ня бачу нічога кардынальна новага. Я згаджуся са спадаром Сіліцкім, што выказваньні Януковіча – гэта старая палітыка Ўкраіны 90-х гадоў. Я бачу іншае – я бачу задачу дэмакратычных сілаў краінаў нашага рэгіёну тлумачыць людзям, даводзіць людзям, што эўрапейскі дабрабыт і эўрапейскі ўзровень жыцьця магчымыя толькі пры эўрапейскіх стандартах дэмакратыі, правоў чалавека, праўнай сыстэмы.

Трэба паказаць гэтую ўзаемазалежнасьць, пераканаць людзей, што калі яны будуць мець эўрапейскія палітычныя і судовыя стандарты, яны наблізяцца і да эканамічных эўрапейскіх стандартаў

Пытаньне зачыненыя дзьверы ці не – досыць схалястычнае да тае пары, пакуль ні Беларусь, ні Украіна, ні Малдова не адпавядаюць стандартам Эўразьвязу. Гэта трэба казаць абсалютна шчыра. Давайце рабіць нашы краіны такімі, каб нашы краіны ім адпавядалі, а потым будзем размаўляць з Эўропай, адчыненыя дзьверы ці зачыненыя”.

(Дракахруст: ) “Маё наступнае пытаньне – як раз пра стандарты. Вось перада мной артыкул з “Financial Times” "Усходняй Эўропе больш ня трэба прыкідвацца". Газэта піша пра тыя крызысы, якія апанавалі Польшчу і асабліва Вугоршчыну, пра тыя хваляваньні, якія адбыліся ў верасьні у Будапэшце. Яны былі выкліканыя абнародаваньнем прызнаньня прэм''ер-міністра, што ўладная партыя хлусіла народу. Гэта было падставай, але ці было прычынай? І ці не было прычынай, пра што ўласна і піша “Financial Times” пэўнае расчараваньне вугорцаў уступленьнем у Эўразьвяз, бо на гэта ўскладаліся такія вялікія надзеі, якія ў прынцыпе не маглі спраўдзіцца – у чымсьці сытуацыя палепшылася, у чымсьці – нават пагоршылася, зьявіліся новыя праблемы. Віталь Портнікаў, а як Вы лічыце, у чым прычына гэтых падзеяў прынамсі ў Вугоршыне?”

В. Портнікаў: Юлія Цімашэнка пасьля прыходу да ўлады сказала: "Наш урад пачынае рабіць цуд". Дык вось да таго моманту, пакуль пасьля такіх словаў людзі ня будуць усьведамляць, што такога прэм’ера трэба на наступны ж дзень папрасіць пакінуць пасаду, мы будзем усе будзем хварэць на "ўкраінскую хваробу".


(Портнікаў: ) “Я гэта называю "украінскай хваробай". Чаму адбыўся Майдан? Таму што сапраўды ва Ўкраіне склалася такая сыстэма ўлады – я кажу ня толькі пра фальсыфікацыі (была яна ці не), але пра кантроль улады над выбарчымі камісіямі, над мэдыямі, наагул – над сьвядомасьцю грамадзтва. І ў такой сытуацыі апазыцыя можа прыйсьці да ўлады не электаральным шляхам, а толькі выкарыстоўваючы вуліцу. Толькі выкарыстаньне вуліцы дае магчымасьць прарвацца да сродкаў масавай інфармацыі і зьмяніць сьвядомасьць грамадзтва, у тым ліку і той яго часткі, якая арыентуецца н
XS
SM
MD
LG