Лінкі ўнівэрсальнага доступу

"Шмат залежыць ад таго, якім будзе канец кіраваньня Лукашэнкі"


Юры Дракахруст, Прага Выпадковым ці заканамерным быў прыход да ўлады ў Беларусі Аляксандра Лукашэнкі? Ці сталі беларусы за апошнія 12 гадоў жыць лепш? Ці былі на працягу гэтых гадоў моманты, калі разьвіцьцё падзеяй магло пайсьці кардынальна інакш? У гадавіну прыходу Лукашэнкі да ўлады над гэтымі пытаньнямі ў “Праскім акцэнце” разважаюць рэдактар газэты “Наша ніва” Андрэй Дынько, публіцыст Аляксандар Фядута і кіраўнік аддзелу спэцыяльных праектаў Першага каналу расейскага тэлебачаньня Павал Шарамет.

(Дракахруст: ) “12 гадоў таму Аляксандар Лукашэнка заступіў на пасаду прэзыдэнта. З трыбуны тады яшчэ Вярхоўнага Савету прагучалі словы прэзыдэнцкай прысягі.

(Лукашэнка: ) "Заступаючы на пасаду прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь, урачыста клянуся служыць народу Рэспублікі Беларусь, выконваць Канстытуцыю і законы Рэспублікі Беларусь, добрасумленна выконваць ускладзеныя на мяне высокія абвязкі".

(Дракахруст: ) “Гледзячы рэтраспэктыўна, а таксама і з ўлікам падзеяў, што адбыліся ў іншых краінах рэгіёну, у якой ступені прыход тады да ўлады ў Беларусі менавіта такога палітыка быў выпадковым, у якой – неабходным і непазьбежным? Аляксандар Фядута, як Вы лічыце?”

(Фядута: ) “На мой погляд, прыход Аляксандра Лукашэнкі да ўлады быў ня толькі невыпадковым, але заканамерным і непазьбежным. Народ патрабаваў, каб прыйшоў чалавек, здольны быць моцным, нават жорсткім кіраўніком, і абраў чалавека, які абяцаў перагледзіць тое, што было, і навесьці парадак. Народ і час патрабавалі , каб прыйшоў чалавек, які будзе выкарыстоўваць настальгію ў адносінах паміж уладай і людзьмі. І прыйшоў чалавек, які сымбалізаваў менавіта гэта. Добра гэта ці дрэнна, я мяркую, час паказаў і яшчэ больш пакажа”.

(Дракахруст: ) “Павал Шарамет, Ваша кніга пра Лукашэнку так і называлася -- "Выпадковы прэзыдэнт". А як бы Вы адказалі на гэтае маё пытаньне: у якой ступені ён быў выпадковым, а ў якой ступені ягоны прыход быў заканамерным?”

(Шарамет: ) “Я згодны з Аляксандрам Фядутам, што ў 1994 годзе ў Беларусі насьпелі палітычныя зьмены і беларускае грамадзтва мела патрэбу ў новых лідэрах. Да 1994 году беларускае грамадзтва нарэшце асэнсавала і сасьпела ды тых глябальных палітычных зьменаў, якія адбыліся ў 91-м годзе ў іншых рэспубліках былога СССР. Гэта была гэткая адкладзеная на некалькі гадоў антынамэнклятурная, "аксамітная" амаль рэвалюцыя. Але тое, што ў выніку першых прэзыдэнцкіх выбараў да ўлады прыйшоў Аляксандар Лукашэнка, я лічу выпадковасьцю ці ланцугом выпадковых падзеяў. Сышліся ў адной кропцы, на адной асобе некалькі лініяў і Лукашэнка перамог. Але тое, што у любым выпадку павінен быў прыйсьці новы чалавек для Беларусі -- тут я згодны”.

(Дракахруст: ) “Павал, удакладніце, калі ласка -- мог прыйсьці іншы чалавек проста як іншая індывідуальнасьць, ці іншага тыпу? Вы цяпер жывеце ў Расеі і расейскі досьвед ведаеце ня горш за беларускі. Прыход да ўлады Пуціна -- гэта ж таксама быў у пэўнай ступені адказ на пэўны запыт расейскага грамадзтва. Не было ў расейскім грамадзтве запыту на расейскага Гаўла. Дык вось і прыйшоў не Гавэл, а Пуцін”.

(Шарамет: ) “Шмат у чым выбар прэзыдэнта ў Расеі быў суб''ектыўнай справай Барыса Ельцына ці некалькіх клянаў. У 1999 годзе розныя кляны вылучалі на ролю пераемніка абсалютна розных палітыкаў. Тое, што Пуцін стаў пераемнікам і прэзыдэнтам і шмат у чым сфармуляваў ідэалёгію разьвіцьця Расеі на гады наперад -- гэта таксама было выпадковасьцю. Але нельга параўноўваць 1999 год у Расеі і 1994 год у Беларусі. Я ня згодны, што беларускае грамадзтва 12 гадоў таму было моцна ахоплена настальгіяй па Савецкім Саюзе. Тады беларускае грамадзтва магло хіснуцца як у бок нацыянальнага, дэмакратычнага разьвіцьця, гэтак і ў бок аўтарытарнага. Атрымалася, што абралі аўтарытарны шлях. Але ўсё ж прыход такіх палітыкаў быў выпадковасьцю.

Калі б Кебіч ня бачыў у Генадзю Карпенку галоўнай пагрозы і ня кінуў увесь свой рэсурс на барацьбу з Карпенкам і Пазьняком, а сканцэнтраваўся на Лукашэнку, на якога па вялікім рахунку ніхто не зьвяртаў вялікай увагі - ані журналісты, ані экспэрты, ані палітыкі, то да ўлады мог бы прыйсьці Карпенка і разьвіцьцё падзеяў магло б пайсьці паводле зусім іншага сцэнара”.

(Дракахруст: ) “Андрэй Дынько, мы ў нашай размове па змаўчаньні зыходзілі з таго, што Лукашэнка 1994 году і Лукашэнка 2006 году - гэта адзін і той жа палітык і адзін і той жа чалавек. Але насамрэч і ён сам мяняўся - і змагаючыся з абставінамі і падпарадкоўваючыся ім. Я ня думаю, што 20 ліпеня 1994 году, стоячы на трыбуне Вярхоўнага Савету і прамаўляючы словы гэтай прысягі, ён ужо бачыў плян пабудовы Беларусі ўзору 2006 году. Можна сказаць, што, напрыклад, тады ён вельмі высока ацэньваў свайго прэсавага сакратара -- Аляксандра Фядуту, яму вельмі падабалася тэлепраграма "Праспэкт", якую рабіў Павал Шарамет. Потым ён зьмяніў стаўленьне да гэтых людзей. На Ваш погляд, у якой ступені можна казаць і пра такую хаду падзей, і пра такую эвалюцыю гэтага чалавека, гэтай асобы -- тую эвалюцыю, якая адбылася ў нас на вачах?”

(Дынько: ) “Нешта ў ім памянялася, але некаторыя рэчы засталіся нязьменнымі. Вы, спадар Дракахруст, сказалі, што ён тады добра ставіўся да Аляксандра Фядуты і любіў праграму "Праспэкт", дык я ўпэўнены, што да газэты "Наша ніва" ён ставіўся прыкладна аднолькава і тады і цяпер. І гэтыя рэчы вельмі важныя для ягонай эвалюцыі. Я магу пагадзіцца з Вамі, што ён ня той, што быў, і наша краіна ня тая, што была. Але гэтыя зьмены, што адбываюцца ў чалавеку, абмежаваныя. Мне здаецца, што беларускі прэзыдэнт, як і ўсё беларускае грамадзтва, выйшаў з Савецкага Саюзу трошкі дэзарыентаваны, што тады была страчаная пэўная сыстэма каардынатаў. Цяпер яна ім выбудаваная, яна зноў знойдзеная, і межы эвалюцыі засталіся ззаду”.

(Фядута: ) “Некалі Леў Мікалаевіч Талстой напісаў, што працэс адукацыі ёсьць працэс узаемны. Аляксандар Рыгоравіч бліскуча даказаў, што ня толькі чалавек мяняецца пад уплывам часу, але і час мяняецца пад уплывам чалавека. Сапраўды тыя апошнія 12 гадоў, што мы пражылі -- гэта ў пэўным сэнсе эпоха Лукашэнкі. Але і сам ён -- дзіця гэтай эпохі”.

(Шарамет: ) “Я ўпэўнены, што погляды і стаўленьне да сьвету, да людзей у прэзыдэнта Лукашэнкі прынцыпова не зьмянілася. Ён, зразумела, стаў больш прафэсійным палітыкам, больш хітрым, ён носіць дарагія строі, езьдзіць у дарагіх аўтамабілях, ён навучыўся лепш складваць словы ў сказы, але па сутнасьці ў палітыку і чалавеку Лукашэнцы нічога не зьмянілася. Улада як была для яго галоўнай марай і мэтай усяго жыцьця, так і засталася, людзі як былі для яго інструмэнтамі ці прыступкамі для дасягненьня гэтай мэты, так і засталіся. Як грэбаваў ён дэмакратычнымі і грамадзянскімі каштоўнасьцямі, так і грэбуе. Як прызвычаіўся ён у калгасе ўваходзіць у кожны дом і ўлазіць ў кожную праблему, так і на ўзроўні дзяржавы працягвае гэта рабіць . Таму сур''ёзных зьменаў у асобе і ў яго палітычных поглядах я ня бачу”.

(Дракахруст: ) “А зараз мы пяройдзем да вынікаў гэтага 12-гадовага кіраваньня. Ці стаў беларус з 1994 года па сёньняшні дзень жыць лепш? Лепш у тым сэнсе, які вы ў гэтае "лепш" укладаеце". Андрэй, Вам слова?”

(Дынько: ) “Безумоўна, людзі сталі жыць лепш. Можна нават сказаць, што ніколі яшчэ беларусы не жылі гэтак добра, як яны жывуць цяпер. А зь іншага боку, я магу тое самае сказаць пра літоўцаў, палякаў і чэхаў. Яны таксама ніколі не жылі гэтак добра. як цяпер. Я спрабую шукаць тлумачэньня і ня бачу іншага адказу, акрамя добрага ўплыву дэмакратычных і рынкавых пераўтварэньняў, якія адбыліся ва ўсім нашым рэгіёне ў канцы 80-х - напачатку 90-х гадоў, якія і прынесьлі гэты дабрабыт, гэтую лепшую эфэктыўнасьць эканомікі і лепшую арганізацыю дзяржавы. І ў такім сэнсе мы сёньня пажынаем плады цяжкіх і балючых гадоў 15-гадовай даўніны. У такім разе сапраўдныя вынікі цяперашняга кіраваньня , тых элемэнтаў, якія закладаюцца сёньня, мы напэўна пабачым праз 15-20 гадоў, і тады можна будзе сказаць, што з гэтага працуе, а што не”.

(Дракахруст: ) “Павал Шарамет, Вы паводле адукацыі эканаміст. Як бы Вы адказалі на гэтае пытаньне - ці стаў беларус з 1994 году жыць лепш. Андрэй Дынько сказаў, што беларус стаў жыць лепш, гэтак жа, як літовец, паляк ці чэх. Але гэтыя краіны пайшлі зусім іншым шляхам , чым Беларусь”.

(Шарамет: ) “Калі зыходзіць з эканамічнай ці статыстычнай мэтодыкі ацэнкі жыцьця , то пакуль яшчэ Беларусь не дасягнула ўзроўню жыцьця часоў Савецкага Саюзу. Калі ж казаць па-абыватальску і параўноўваць цяперашнюю сытуацыю з сярэдзінай 90-х гадоў, то безумоўна беларускае грамадзтва, беларусы сталі жыць лепей, яны выйшлі, часова выйшлі з крызысу 90-х гадоў.

Але ў эканамічнай навуцы ёсьць тэрмін - нескарыстаная выгада. Калі ацэньваць эканамічную палітыку часоў Лукашэнкі, то адназначна можна зрабіць выснову, што калі б ня гэтая таталітарная сыстэма кіраваньня, калі б не замарожаныя эканамічныя рэформы, то беларусы жылі б па-першае яшчэ лепш, па-другое лепш, чым прыбалтыйскія дзяржавы, нашмат апярэдзілі б Украіну і паводле ўзроўню эканамічнага разьвіцьця сталі б уровень зь іншымі ўсходнеэўрапэйскімі дзяржавамі, такімі, як Польшча і Чэхія. Але гэтая 12-гадовая эканамічная палітыка - беспэрспэктыўная, яна адцягвае нас назад і пасьля Лукашэнкі тым, хто прыйдзе яму на зьмену, давядзецца расхлёбваць жорсткія наступствы эканамічных памылак і цяперашняй эканамічнай палітыкі”.

(Дракахруст: ) “Аляксандар, Павал сказаў, што калі б не Лукашэнка, калі ня гэты варыянт разьвіцьця, то беларус жыў бы яшчэ лепш. А як думае сам беларус - ці ўсьведамляе ён, што жыў бы лепш? А можа ён перасьцерагаецца, і цяпер яшчэ перасьцерагаецца, каб горш не было?”

(Фядута: ) “Я таксама лічу, што па-першае, беларусы сталі жыць лепш, па-другое, тое, што яны сёньня жывуць так, як яны жывуць, у значнай ступені вынік працы дзейнага прэзыдэнта Беларусі, і я таксама ўпэўнены, што мы маглі б жыць яшчэ лепш і спадар Лукашэнка ў пэўным сэнсе затармазіў нашае разьвіцьцё.

Тое, што новы кіраўнік дзяржавы будзе прымушаны мяняць сёньняшні курс -- я з гэтай тэзай згодны, аднак я б дадаў, што ён сапраўды будзе змушаны мяняць сёньняшні курс, але памятаючы пра тое, што Лукашэнка прызвычаіў вялікую частку беларускіх грамадзянаў да пэўнага жыцьцёвага стандарту. І гэты новы кіраўнік будзе вымушаны рабіць усё, каб беларусы ня сталі жыць менш камфортна, таму што калі гэтага ня будзе, вернецца Лукашэнка, і гэта будзе ўжо Лукашэнка назаўжды, нават калі ў яго будзе іншае прозьвішча”.

(Дракахруст: ) “У гісторыі ёсьць такая ілюзія, такая абэрацыя зроку, што падзеі мінулага здаюцца непазьбежнымі. Але гэта менавіта ілюзія. На працягу гэтых 12 гадоў ці былі кропкі раздарожжа, як кажуць кропкі біфуркацыі, калі разьвіцьцё падзеяў магло пайсьці па кардынальна іншым шляху? Ці наадварот -- як яно ў ліпені 1994 году на рэйкі ўстала, так і пакацілася да сёньняшняга дня? Павал, як Вы лічыце?”

(Шарамет: ) “Безумоўны, былі раздарожжы і крытычныя моманты, наступствы якіх маглі кардынальным чынам зьмяніць хаду беларускай найноўшай гісторыі. Па-першае, гэта канец 1994-га году, рашэньне ўраду аб падвышэньні цэнаў на прадукты харчаваньня і спэктакль, наладжаны Лукашэнкам, з адменай гэтых цэнаў з публічным пакараньнем міністраў. Потым "белыя плямы" у газэтах, звальненьні рэдактараў дзяржаўных выданьняў. Я памятаю, па часе гэта супала з вясельлем Аляксандра Фядуты і я памятую, у якім ён быў шоку. Канец 94- пачатак 95-га - гэта быў сур''ёзны рубікон, які Лукашэнка перайшоў і пасьля яго ён ужо рушыў толькі ў адным кірунку -- канцэнтрацыя ўлады, зьнішчэньне сваіх палітычных апанэнтаў і зьнішчэньне любых альтэрнатываў.

Вось такім было раздарожжа для Лукашэнкі. Што тычыцца краіны, то 96-ы год быў другім сур''ёзным раздарожжам, другі сур''ёзны стрэс для беларускай дзяржавы і грамадзтва -- гэта разгон парлямэнта, масавыя, шматтысячныя выступы людзей на вуліцах. І тады, калі б беларуская апазыцыя здолела скансалідавацца па-сапраўднаму, і да канца праявіць цьвёрдасьць, а не інтрыгаваць, то сытуацыя магла скласьціся інакш.

Потым -- гэтыя выкраданьні людзей, гэта быў пік улады, выкраданьні і забойствы Ганчара, Захаранкі, масавыя арышты лідэраў грамадзкай думкі - гэта таксама быў момант ісьціны і для ўлады і для грамадзтва.

Ну і нарэшце - сёлетнія прэзыдэнцкія выбары, вясна 2006 году. Гэта намёк на тое, што беларуская гісторыя ў найбліжэйшыя некалькі гадоў можа зрабіць сур''ёзны віраж”.

(Фядута: ) “Я амаль што ва ўсім пагаджаюся са спадаром Шараметам. Я магу толькі дадаць яшчэ адну кропку - рэфэрэндум 1995 году і так званая "эвакуацыя" дэпутатаў з залі Вярхоўнага Савету Беларусі. Сапраўды, пасьля гэтага гісторыя пайшла так, як яна пайшла. Усе трое Вашых суразмоўцаў, спадар Дракахруст, у пэўным сэнсе рабілі ўсе, каб у тыя моманты, калі такія раздарожжы былі магчымымі, рэалізаваўся іншы сцэнар для Беларусі. Але Аляксандар Лукашэнка ўсё яшчэ з''яўляецца палітыкам №1 Беларусі, і ён і быў беларускім палітыкам №1 -- больш моцным за нас. На жаль”.

(Дынько: ) “Мне падаецца, тыя моманты, калі нешта магло істотна памяняцца ў хадзе нашай палітычнай гісторыі, даўно засталіся ў мінулым. Першым такім момантам мне бачыцца 1995 год -- пярэдадзень першага рэфэрэндуму, які заклаў вартасны выбар, якімі потым кіравалася Беларусь. І таксама гэта быў момант, калі ўпершыню ўлада стала карыстацца неканстытуцыйнымі мэтадамі ў барацьбе з апанэнтамі і для вырашэньня нейкіх сваіх пытаньняў. Калі б ў той момант па іншаму павялі сябе сілавыя ведамствы, кіраўніцтва заканадаўчай улады, у цэлым дзяржаўная эліта краіны, якая тады моўчкі гэта праглынула і не падтрымала апазыцыю. якая з гэтым змагалася, то тады легітымнасьць магла перавярнуцца.

Пасьля 1996 году легітымнасьць Аляксандра Лукашэнкі ўжо нішто не падважвала. І таму ўсе размовы пра тое, што тут магчымыя перамены, застаюцца вельмі спэкулятыўнымі.

Другім такім момантам мне бачыцца вясна 1996 году, калі пагроза незалежнасьці краіны вывяла на вуліцы тысячы людзей. Гэтая грамадзкая энэргія была вельмі спантаннай і вельмі працяглай. Мне падаецца, што тады кіраўніцтва Народнага Фронту - на той час наймагутнейшай апазыцыйнай сілы, не змагло да канца скарыстацца з гэтай энэргіі. Я памятаю, напрыклад, прыкры момант, калі пасьля найбуйнейшай маніфэстацыі 26 красавіка сацыял-дэмакраты заклікалі народ выйсьці на чарговую дэманстрацыю ў абарону палітвязьняў і з патрабаваньнем пераменаў 1 мая. І гэта была нагода падхапіць гэтую хвалю, далей яна магла б разьвівацца вельмі непрадказальна. Але я сам назіраў, што калі каля філярмоніі фармавалася першамайская калёна, сярод яе хадзілі жанчынкі-бээнэфаўкі і казалі: "Мы на калені ўстанем. Першамай - гэта ня наша сьвята. Не хадзіце".

Гэты раскол у апазыцыі, які застаўся. Павал сказаў, што апазыцыя не змагла скансалідавацца. Вось тыя два моманты мне падаюцца цікавымі з пункту гледжаньня палітычнай гульні. А далей ужо ішла гульня ў адну браму”.

(Дракахруст: ) “Часам вэрдыкты гісторыі і нашчадкаў ня супадаюць з ацэнкамі сучасьнікаў тых ці іншых падзеяў, ацэнкамі тых, хто адчувае гэтыя падзеі на сваім карку. Аляксандар Фядута, на Ваш погляд, што ў будучыні напішуць у падручніках па гісторыі Беларусі пра гэты час, пра гэтыя гады?”

(Фядута: ) “Мне вельмі цяжка адказаць на гэтае пытаньне, бо я паводле адукацыі і першай прафэсіі менавіта школьны выкладчык, выкладчык літаратуры, але літаратура - гэта таксама частка гісторыі. І я разумею, што ўсё, што мы зараз скажам, будзе ў пэўным сэнсе не адпавядаць таму, што сапраўды будзе напісана ў падручніках. Але там напішуць, што Аляксандар Лукашэнка быў першым, другім і трэцім прэзыдэнтам Беларусі, што ён быў асобай у пэўным сэнсе выдатнай, што ён здолеў зрабіць, пабудаваць сувэрэную краіну. Але пры гэтым ён быў аўтарытарны і нават схільны да дыктатуры кіраўнік, што пры ім зьнікалі палітычныя апанэнты і што ўсё скончылася тым, што ён адышоў на пэнсію. Вось што будзе напісана”.

(Дракахруст: ) “Спадар Дынько, а як Вы мяркуеце, што ў будучыні напішуць у падручніках па гісторыі Беларусі пра перыяд , які пачаўся 20 ліпеня 1994 году, а скончыўся... невядома калі, пакуль што сёньняшнім днём?”

(Дынько: ) “Вельмі шмат залежыць ад таго, якім будзе канец кіраваньня Аляксандра Лукашэнкі. Наш прэзыдэнт яшчэ вельмі малады чалавек, у яго яшчэ многае наперадзе. Мне падаецца, што ў чалавека, які кіруе доўгі час, першыя 12 гадоў могуць быць і не вызначальнымі. Калі б Леанід Брэжнеў пабыў ва ўладзе толькі 12 гадоў - наколькі па іншаму ён бы ўспрымаўся і апісваўся. Альбо вялікі кіраўнік Беларусі Ўсяслаў Полацкі (Чарадзей) - першыя 12 гадоў свайго кіраваньня ён амаль нічога не пасьпеў зрабіць, а ўсё істотнае, што засталося ў гісторыі, прыпадала на значна пазьнейшы перыяд.

Магу толькі адназначна сказаць, што вядома ж не па надоях малака будзе гісторыя ацэньваць ролю Аляксандра Лукашэнкі. Калі рабіць яшчэ нейкія паралелі, быў яшчэ адзін эўрапэйскі кіраўнік, які ўзяў сабе мянушку "бацька" - гэта Ататурк. Ён застаецца кумірам турэцкай нацыі, бо ён яе стварыў. Але чаму ён застаецца кумірам? Таму што Ататурк цьвёрдай рукой праводзіў эўрапеізацыю і мадэрнізацыю Турэччыны. Ён вёў яе, часам насуперак яе волі, на Захад, вёў яе ў Эўропу. Адначасна зь ім і побач зь ім іншымі краінамі кіравалі ня менш аўтарытарныя, ня менш жорсткія, ня менш валявыя і нават, магчыма, ня менш разумныя кіраўнікі. Аднак яны рабілі іншае -- яны ўжывалі сваю цьвёрдую руку для таго, каб пакідаць сваю краіну ў ізаляцыі, каб аддзяляць яе ад Захаду. І яны ня сталі кумірамі сваіх нацыяў, памяць пра іх зьнікла, іх імёнамі ў лепшым выпадку названыя вуліцы, а часам наадварот усе іх помнікі зьнішчаныя. Мне падаецца, што многія цяперашнія захапленьні, як і шмат што з сёньняшняй крытыкі адыйдзе, але гісторыя ацэніць першага кіраўніка Беларусі па тым, наколькі ягоная палітыка адпавядала гістарычнаму шляху краіны, які ня ў волі чалавека зьмяніць, якім бы моцным ня быў гэты чалавек”.

(Шарамет: ) “Калі мы абмяркоўваем апошнія 12 гадоў беларускай гісторыі і магчымыя раздарожжы, мы не павінны забываць пра лідэраў альтэрнатывы, пра лідэраў апазыцыі. Слабасьць гэтых лідэраў, іх недаацэнка Лукашэнкі, а часам і іх нясьмеласьць -- гэта таксама прычыны таго, што беларуская гісторыя загнала нас у такі палітычны тупік за апошнія 12 гадоў.

Я згодны з тым, што рана пісаць главу пра Лукашэнку ў падручнік беларускай гісторыі. Калі першыя гады ён ў асноўным прыклаў высілкі для таго, каб утрымацца ва ўладзе і ўмацаваць яе, то зараз ён усё больш вымушаны задумвацца аб тым, кім ён увойдзе ў гісторыю. Для мужчыны і для палітыка заўсёды важна ня толькі, як пачаць адносіны з грамадзтвам, але і як іх скончыць.

Гэтыя думкі, я ўпэўнены, перашкаджаюць яму спакойна спаць. Усё будзе залежыць ад таго, як пойдуць падзеі ў найбліжэйшыя некалькі гадоў. Здасьць Лукашэнка Беларусь Расеі ці не, зачэпіцца ён за палітычны Алімп Расеі ці не. Ці наадварот Лукашэнка стане большым нацыяналістам, чым быў у свой час Зянон Пазьняк. І абараняючы сваю ўладу, абярэ іншую ідэалёгію. Апошнім часам мы ўсё часьцей бачым і чуем сыгналы, якія нацыяналістычнае крыло нашага грамадзкага спэктру падае беларускай уладзе. Яны хочуць убачыць у ёй Ататурка, хочуць, каб Лукашэнка пайшоў на канфлікт з Расеяй, вярнуў беларускую мову і гэтак далей. Вось ад гэтых момантаў залежыць гэты разьдзел.

Мне асабіста вельмі шкада гэтых 12 гадоў беларускай гісторыі. Мне вельмі шкада, што гэта быў час страчаных магчымасьцяў. Мне шкада тых людзей, якія страцілі працу, здароўе, многія і свабоду. Мне шкада, што сотні тысячаў беларусаў пакінулі краіну ў пошуках лепшай долі. Я ўсё ж спадзяюся, што ў бліжэйшыя некалькі гадоў мы ўбачым сур''ёзныя зьмены і яны будуць зьвязаныя не з Лукашэнкам , а з новымі тварамі ў беларускай палітыцы і ў беларускім грамадзтве”.
XS
SM
MD
LG