Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Ці мае пэрспэктывы постсавецкая інтэграцыя?


Валер Карбалевіч, Менск Новая перадача сэрыі “Экспэртыза Свабоды” (эфір 23 чэрвеня). Удзельнікі: намесьнік дырэктара Інстытуту краінаў СНД Уладзімер Жарыхін з Масквы й палітоляг Андрэй Фёдараў зь Менску.

Валер Карбалевіч: ) “Экспэрты і журналісты ўжо ня першы год адзначаюць, што інтэграцыя на постсавецкай прасторы знаходзіцца ў стане крызісу. СНД, ЭўрАзЭС, АДКБ, АЭП, ГУАМ так і ня сталі тымі арганізацыямі, якімі хацелі бачыць іх арганізатары. Чарговы саміт у Менску ЭўрАзЭС і АДКБ беларускія дзяржаўныя мэдыі ўжо аб’явілі гістарычным. Найперш, пагаворым аб ЭўрАзЭС. Арганізацыя існуе ўжо шмат гадоў пад рознымі назвамі: то Мытны саюз, то Эўраазіяцкая эканамічная супольнасьць. Але, мусіць, казаць пра нейкія значныя посьпехі ці рух наперад не выпадае. Як вы ацэньваеце цяперашні стан і пэрспэктывы разьвіцьця ЭўрАзЭС?”

(Уладзімер Жарыхін: ) “Мне падаецца, пэўныя пэрспэктывы ёсьць — і менавіта таму, што адрозна ад шмат якіх іншых арганізацыяў, якія ствараліся на прасторы СНД, ЭўрАзЭС адразу ня ставіла задачы звышхуткай і звышглыбокай інтэграцыі. То бок, працэс ідзе паступова. У структуру ЭўрАзЭС былі закладзеныя рэчы, якія робяць яе схільнай да трансфармацыі й разьвіцьця. Адрозна ад таго ж СНД, дзе рашэньні прымаюцца кансэнсусам, дзейнічае прынцып “адна краіна — адзін голас”, у ЭўрАзЭС быў закладзены мэханізм, які прадугледжвае колькасьць галасоў у краіны прапарцыйна яе эканамічнай вазе. Гэта першае.

Другое. У ЭўрАзЭС былі закладзеныя пэўныя мэханізмы адказнасьці за невыкананьне прынятых рашэньняў — што таксама адрозьнівае гэтую арганізацыю ад СНД, дзе прымалася велізарная колькасьць рашэньняў і амаль такая ж велізарная колькасьць не выконвалася. Таму пэўныя пэрспэктывы ёсьць. І цяпер ЭўрАзЭС выходзіць на ўзровень “Агульнага рынку” ў Эўропе сярэдзіны 70-х гадоў мінулага стагодзьдзя. Калі далей будзе ісьці нясьпешная, але сур’ёзная трансфармацыя, то, магчыма, калі-небудзь, ня хутка, ЭўрАзЭС выйдзе на ўзровень Эўразьвязу. Але гэта будзе вельмі ня хутка”.

(Андрэй Фёдараў: ) “ЭўрАзЭС сапраўды можа быць істотным эканамічным утварэньнем на прасторах СНД. Але праблема ў тым, што вельмі малы аб’ём гандлёвага абароту паміж чальцамі гэтай арганізацыі. Напрыклад, у 2004 годзе доля гандлю з краінамі ЭўрАзЭС у агульным гандлёвым абароце Расеі складала каля 12%, а ў 2005 годзе — толькі 7,8%, прычым амаль 5% прыпадала на Беларусь. Тое ж тычыцца і астатніх краінаў ЭўрАзЭС. Трэба згадаць, што гэтая арганізацыя стваралася як Мытны саюз. Цяпер праз амаль дзесяць гадоў пасьля стварэньня ня ўзгодненыя амаль 40% мытняў. Таму наперадзе вялікія цяжкасьці”.

(Карбалевіч: ) “Напярэдадні саміту ў Менску беларускі бок выступіў з шэрагам ініцыятываў. Гэта падпісаць у наступным годзе пагадненьне аб стварэньні Мытнага саюзу, стварэньне транспартнага калідору і ўзгадненьне транзытнай палітыкі, сумеснае ўступленьне ва Ўсясьветную гандлёвую арганізацыю. Наколькі рэальна рэалізаваць гэтыя прапановы?”

(Жарыхін: ) “Мне падаецца асабліва разумнай ідэя наконт таго, каб сумесна ўступаць ва Ўсясьветную гандлёвую арганізацыю. Таму што ёсьць рэальнасьць. Уступленьне ва Ўсясьветную гандлёвую арганізацыю (УГА) мае такую асаблівасьць, што кожны ўступае на ўласных умовах. Існуе магутная эканоміка Расеі — магчыма, не адносна ўсясьветных маштабаў, а адносна краінаў ЭўрАзЭС. Расея вяла пакутлівыя перамовы аб уступленьні ў гэтую арганізацыю і выгандлявала даволі шмат. Таму астатнім краінам ЭўрАзЭС выгадна ўступаць на ўмовах Расеі. Самі яны б такіх умоваў проста не змаглі б выгандляваць”.

(Фёдараў: ) “Пра мытны саюз я ўжо казаў. Можна нагадаць, што ў саюзнай дзяржаве Беларусі й Расеі дасюль ня могуць да канца ўзгадніць мытных тарыфаў. Тым больш гэта будзе цяжка зрабіць для шасьці краінаў. Можна пагадзіцца з тым, што было б выгадна усім краінам ЭўрАзЭС, акрамя Расеі, разам уступаць ва ЎГА. Але ёсьць сумненьні, што сябры ЎГА пагодзяцца з такою прапановаю. Напрыклад, да Казахстану могуць быць іншыя патрабаваньні, чым да Расеі. Ужо не кажу пра Беларусь, дзе вельмі запаволілася рынкавае рэфармаваньне. Таму гэтая ідэя не рэальная, а ідэальная”.

(Карбалевіч: ) “Хачу нагадаць, што Кыргызстан ужо уступіў ва ЎГА. А Беларусь вельмі далёка да завяршэньня перамоваў аб далучэньні да гэтай арганізацыі”.

(Фёдараў: ) “Сапраўды. Напрыклад, Расея практычна закончыла свае перамовы, застаецца толькі дамовіцца з ЗША. Я ня ўпэўнены, што астатнія краіны (найперш, Расея), якія зацікаўлены у хутчэйшым далучэньні да ЎГА, будуць доўгі час чакаць Беларусь”.

(Карбалевіч: ) “Спадар Фёдараў, да вас такое пытаньне: навошта Беларусі ЭўрАзЭС? Калі выключыць гандаль з Расеяй і Ўкраінай, то гандлёвы абарот Беларусі з астатнімі краінамі СНД мізэрны. Навошта траціць сілы на арганізацыю, якая ня мае для краіны вялікага сэнсу? Дарэчы, Лукашэнка неаднаразова казаў, што для нас важны саюз з Расеяй, тут мы зайшлі далёка ў ліквідацыі бар’ераў у эканамічным супрацоўніцтве, а ў інтэграцыйных працэсах зь іншымі краінамі мы, хутчэй, удзельнічаем, так бы мовіць, за кампанію”.

(Фёдараў: ) “Так і ёсьць. Сэнс удзелу Беларусі ў гэтай арганізацыі палітычны. Трэба даказаць нашым грамадзянам, што няма ізаляцыі Беларусі, што мы удзельнічаем і ў ЭўрАзЭС, і ў Адзінай эканамічнай прасторы”.

(Жарыхін: ) “Тут, мусіць, нельга кідацца ў такія крайнасьці. Калі ў Беларусі, акрамя Расеі, гандлёвы абарот зь іншымі краінамі ЭўрАзЭС невялікі, і таму, здавалася б, няма неабходнасьці ў такой інтэграцыі, акрамя статусных прычынаў. Насамрэч, гэта ня так. У гэтую арганізацыю ўваходзіць, напрыклад, Казахстан, які мае блізкую да беларускай палітычную сыстэму ўлады, але на парадак больш прасунутую эканамічную рынкавую сыстэму, чым у Беларусі, — і нават чым у Расеі. І калі ідзе працэс узгадненьня ў рамках такой арганізацыі, то тая ж Беларусь хоцькі-няхоцькі вымушаная будзе падцягвацца да тых прынцыпаў рынкавай эканомікі, якія маюць Расея і, у большай ступені, Казахстан. І таму, мне падаецца, гэта будзе дабратворны працэс”.

(Карбалевіч: ) “Цяпер наконт АДКБ. Наколькі пэрспэктыўная арганізацыя, якая аб’ядноўвае такія далёкія і геаграфічна, і геапалітычна краіны, як, напрыклад, Беларусь, Кыргызстан, Армэнію? У іх вельмі розныя вонкавыя пагрозы. Узьнікае адчуваньне нейкай штучнасьці ў існаваньні гэтай арганізацыі”.

(Жарыхін: ) “Я павінен сказаць, што ёсьць побач такая арганізацыя, прыкладна з такімі ж задачамі, як НАТО. І ў яе ўваходзіць адна краіна, якая знаходзіцца ня толькі далёка, а празь вельмі вялікі акіян. І гэта не перашкаджае гэтай арганізацыі дастаткова пасьпяхова функцыянаваць. Калі ёсьць сумесныя інтарэсы і сумесныя задачы, то ў цяперашнім сьвеце, дзе адлегласьці скарачаюцца з дапамогаю самалётаў, інтэрнэту і іншых рэчаў, гэта не зьяўляецца перашкодаю. Калі такія задачы ёсьць і ўдзельнікі іх вызначылі, то, мне падаецца, геаграфічны чыньнік у дадзеным выпадку зьяўляецца другасным”.

(Фёдараў: ) “Найперш хацеў бы запярэчыць спадару Жарыхіну наконт ЗША. У мінулае стагодзьдзе Злучаныя Штаты двойчы бралі ўдзел ва ўсясьветных войнах на тэрыторыі Эўропы. Таму Эўропа — значная частка замежнапалітычных інтарэсаў ЗША”.

(Жарыхін: ) “Хацеў бы заўважыць, што шмат беларусаў падчас мінулай вайны ваявалі на Далёкім Усходзе зь Японіяй. Так што давайце не чапаць гісторыі”.

(Фёдараў: ) “Спачатку АДКБ (тады яна называлася ДКБ) былая створаная зь дзевяці краінаў. Потым арганізацыя амаль развалілася, засталося толькі шэсьць краінаў. Цяпер далучаецца Ўзбэкістан. Але сапраўды, цяжка ўявіць, якія агульныя пагрозы могуць існаваць, напрыклад, для Беларусі, Казахстану ці Кыргызстану. У нас ёсьць вайсковы саюз з Расеяй, які значна больш моцны і рэальны, чым АДКБ. І ён можа гарантаваць нашую бясьпеку, калі гэта спатрэбіцца (у чым я зусім ня ўпэўнены). Што тычыцца дапамогі Беларусі Армэніі, Казахстану ці наадварот — то я цяжка сабе ўяўляю такую сытуацыю”.

(Карбалевіч: ) “Напярэдадні саміту генэральны сакратар АДКБ спадар Бардзюжа заявіў, што вакол Беларусі й Расеі ўзмацняецца інфраструктура НАТО, таму актуальнасьць АДКБ павялічваецца. Раней здавалася, што АДКБ бачыць галоўную пагрозу сваім чальцам з Поўдня. Ці вынікае з заявы спадара Бардзюжы, што цяпер гэтая арганізацыя бачыць большую пагрозу з Захаду — ад пашырэньня НАТО?”

(Жарыхін: ) “Сапраўды, НАТО пашыраецца. Сапраўды, шчыра кажучы, ня вельмі зразумела, навошта. Увогуле праблема статусу даволі складаная. Вось напрыклад, мы нядаўна правялі ва Ўкраіне сацыялягічныя дасьледаваньні сумесна з украінскімі сацыёлягамі. Усім вядома, што адказваюць украінцы пра НАТО. А мы задалі пытаньне, якога ніхто не задаваў: як вы ставіцеся да ўступленьня ў АДКБ? Пры гэтым пералічылі краіны, якія ўваходзяць у АДКБ. Дык вось, значна большая частка ўкраінцаў жадае ўступіць у АДКБ, чым у НАТО.

Увогуле ў цяперашнім сьвеце, вельмі складаным, супярэчлівым, небясьпечным, невялікім краінам усё ж пажадана трымацца вайсковых саюзаў. І нават ва Ўкраіне гэта разумеюць. То бок, тыя ўкраінцы, якія галасуюць за НАТО не таму, што яны любяць гэтую арганізацыю. У мяне такое ўражаньне, што яны лічаць: у цяперашняй сытуацыі ў нейкае міжнароднае вайсковае аб’яднаньне трэба ўваходзіць”.

(Фёдараў: ) “Пакуль што Расея сама ня вызначылася канчаткова, як ёй ставіцца да НАТО. З аднаго боку, ідзе супрацоўніцтва па схеме 26+1. Зь іншага боку, з вуснаў афіцыйных асобаў Расеі гучаць заявы аб пагрозы ад НАТО. На мой погляд, ніякай пагрозы НАТО не ўяўляе ні для Расеі, ні для іншых краінаў”.

(Жарыхін: ) “Я тут з калегай згодны. Я толькі хацеў бы дадаць, што і з боку НАТО, наагул кажучы, з аднаго боку, сапраўды імкненьне да дыялёгу з Расеяй, а зь іншага боку — ідзе пашырэньне ў бок Расеі. Мне падаецца, і НАТО, увогуле заходняя супольнасьць да канца не вызначылася з характарам дачыненьняў з Расеяй”.
XS
SM
MD
LG