Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Ці дасьць палітычны плён галадоўка актывістаў “Маладога фронту”?


Валер Карбалевіч, Менск (эфір 2 чэрвеня) Новая перадача сэрыі “Экспэртыза Свабоды”.

Удзельнікі: намесьнік старшыні Партыі БНФ Юры Хадыка зь Менску, удзельнік галадоўкі кіраўнік Гарадзенскай філіі незарэгістраванай арганізацыі “Малады фронт” Яўген Скрабутан зь Горадні й старшыня незарэгістраванай Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі “Народная грамада” палітзьняволены Мікола Статкевіч з Баранавічаў.

(Валер Карбалевіч: ) “Апошнія гады ўсё часьцей выкарыстоўваецца такая форма пратэсту, як галадоўка. Яна арганізоўваецца і ў эканамічных, і палітычных мэтах. Эканамічныя галадоўкі часьцей ладзілі прадпрымальнікі — напрыклад, прыватныя прадпрымальнікі ў Віцебску. Найбольш вядомыя галадоўкі ў Ваўкавыску на чале зь кіраўніком фірмы таксовак Мікалаем Аўтуховічам, які галадае з 13 красавіка, знаходзячыся за кратамі.

Таксама за кратамі галадалі палітычныя зьняволеныя Хадыка, Сіўчык, Скрабец і Статкевіч, Леванеўскі ды іншыя. У 2004 годзе галадалі шэраг палітыкаў па ініцыятыве трох дэпутатаў групы “Рэспубліка” Палаты прадстаўнікоў, якія патрабавалі зьменаў выбарчага заканадаўства. У 2005 годзе ладзілі галадоўку дзесяцёра маладых людзей у Жодзіна і іншых гарадах, якіх выключалі з навучальных установаў за палітычную дзейнасьць. І вось цяпер галадаюць некалькі дзясяткаў актывістаў незарэгістраванай арганізацыі “Малады фронт”.

Галадоўка як акцыя палітычнага, грамадзкага альбо асабістага пратэсту даўно вядомая і шмат выкарыстоўваецца ў розных краінах. Безумоўна, гэта скрайняя форма барацьбы. І людзі зьвяртаюцца да яе ў надзвычайнай сытуацыі. Але ў Беларусі яна ўжо становіцца штодзённай справай. Чым гэта тлумачыцца? Гэта прыкмета чаго: сілы, бясьсільля, зацятасьці, адсутнасьці іншых сродкаў абароны — ці чаго іншага?”

(Юры Хадыка: ) “У любым выпадку, гэта прыкмета бясьсільля ў пэўным сэнсе. Бо няма іншых спосабаў супрацьстаяць гвалту, несправядлівасьці ўлады. Тое, што апошнім часам у Беларусі пачасьціліся такія выпадкі, ёсьць доказам таго, што нашая ўлада ня мае ніякага акароту ў сваіх рэпрэсіўных захадах. Найперш раздражненьне ўлады выклікаюць маладыя людзі, якія мужна супрацьстаяць таталітарнай сыстэме ў Беларусі. Безумоўна, галадоўка — вельмі рызыкоўны сродак, бо можа нанесьці шкоду здароўю і нават жыцьцю чалавека. Але я нічога не магу сказаць, калі матывацыя гэтых людзей носіць палітычны характар. Яшчэ можна спрачацца наконт мэтазгоднасьці эканамічных галадовак. А палітычныя галадоўкі — гэта відавочная прыкмета нездароўя ў грамадзтве”.

(Яўген Скрабутан: ) “Галадоўнікі ў Беларусі маладзеюць. Сапраўды, гэта скрайняя форма выказваньня пратэсту. Бо наступная стадыя пратэсту ўжо страшная. Людзі галадаюць таму, што няма іншых спосабаў адстойваньня сваіх правоў. Выйдзеш ты на вуліцу зь нейкімі газэтамі ці ўлёткамі, ці партрэтамі зьніклых людзей, палітвязьняў, і цябе адразу забярэ міліцыя, ды яшчэ напішуць, што брыдкасловіў. А вось за галадоўку ў сябе дома яшчэ ў Беларусі нікога не пасадзілі. Гэта дзікунства, што ў цэнтры Эўропы ў ХХІ стагодзьдзі людзі робяць такія ўчынкі. Гэта страшна”.

(Мікола Статкевіч: ) “Іншых мэханізмаў і рычагоў узьдзеяньня на ўладу ў людзей не застаецца. У нармальнай жа краіне такіх мэханізмаў шмат. Можна прыйсьці на прыём да свайго дэпутата, зьвярнуцца ў незалежны суд. У скрайнім выпадку, можна ўзяць плякат і стаць супраць рэзыдэнцыі ўраду. У нас гэтыя магчымасьці нерэальныя. Бо дэпутатаў і парлямэнту рэальна няма. Пра незалежнасьць судзьдзяў сьмешна казаць. З плякатам чалавек не пастаіць і некалькіх сэкундаў. Таму людзі й абіраюць такія экстрэмальныя сродкі барацьбы за свае правы”.

(Карбалевіч: ) “Зьвернемся да галадоўкі актывістаў незарэгістраванай арганізацыі “Малады фронт”. Спадар Скрабутан, пытаньне да вас як удзельніка гэтай акцыі: Якія патрабаваньні вы вылучылі, чаго дамагаецеся?”

(Скрабутан: ) “Галадоўка пачалася ў Салігорску. Яе распачалі чацьвёра маладых людзей. Потым да іх далучыліся іншыя. Мы патрабуем спыніць крымінальныя справы супраць кіраўніцтва “Маладога фронту”. Зьмітра Дашкевіча, Барыса Гарэцкага й Артура Фінькевіча. Іх хочуць пасадзіць па артыкулах, якія ўведзеныя ў канцы мінулага году. Шмат нашых сяброў пачалі выклікаць у рэгіёнах КДБ і пракуратура. Хутка пракуратура перадасьць справу ў суд. Іх зьбіраюцца пасадзіць.

Таму мы, прадстаўнікі многіх рэгіёнаў, вырашылі падтрымаць сваіх кіраўнікоў такім чынам. Мы хочам прыцягнуць увагу грамадзкасьці да гэтай праблемы. Сёньня мне тэлефануюць з розных гарадоў, падтрымліваюць, перадаюць прывітаньне. Шмат хто зьбіраецца далучыцца. Думаю, хутка яна абяцае быць масавай. Яшчэ мы патрабуем таксама выпусьціць усіх палітзьняволеных зь беларускіх турмаў”.

(Карбалевіч: ) “Сапраўды, “Малады фронт” апынуўся ў цэнтры жорсткага перасьледу ўладаў. Рыхтуецца адмысловы судовы працэс. Чаму зь усіх апазыцыйных структураў менавіта “Малады фронт” улады лічаць сёньня самай небясьпечнай для сябе?”

(Хадыка: ) “Моладзь патрабуе рашучых дзеяньняў. Актывісты “Маладога фронту” звычайна схільныя да радыкальных акцыяў. Таму няма нічога дзіўнага, што ўлады адчуваюць небясьпеку менавіта з боку моладзі. Падчас існаваньня намётавага лягеру на плошчы Каліноўскага і іншых пратэстаў моладзь прадэманстравала здольнасьць да рашучага стаяньня супраць рэжыму”.

(Скрабутан: ) “Малады фронт” здаўна быў у авангардзе вулічных акцыяў. Сярод моладзі гэта самая крутая арганізацыя, якая на штосьці здольная. Вы ня бачылі ніводнай акцыі, у якой ня ўдзельнічаў бы “Малады фронт”. Нашая арганізацыя была наперадзе й падчас існаваньня намётавага лягеру, і “Чарнобыльскага шляху”. Усе ведаюць Зьмітра Дашкевіча, вельмі гарачага, баявога чалавека. Ён не баіцца нічога, не баіцца сядзець за кратамі, змагацца. Зьміцер верыць у перамогу і вядзе за сабою сваіх сяброў”.

(Статкевіч: ) “Сёньняшняя ўлада не баіцца выбараў. Ба даўно ператварыла іх у фікцыю. Улада баіцца толькі прамой народнай вулічнай дэмакратыі, тых сцэнароў, па якіх разьвівалася сытуацыя ў Чэхіі, Румыніі, Сэрбіі. Таму спэцслужбы вядуць працу дзеля выяўленьня патэнцыйна небясьпечных асобаў. Нагадаю, што падчас выбарчай кампаніі было сапраўднае паляваньне за тымі, хто здолее павесьці за сабой на дэманстрацыі хоць трыццаць чалавек. Палявалі за лідэрамі “Маладога фронту” і “Зубра”.

Асаблівасьць “Маладога фронту” у тым, што гэтая арганізацыя пабудавала ярархічна з выразнымі лідэрамі. Акрамя таго, “Малады фронт” — вельмі рамантычная арганізацыя. Я іх добра ведаю, працую зь імі, таму што “Малады фронт” уваходзіць у Эўрапейскую кааліцыю, адным з каардынатараў якой я зьяўляюся. Нас заўсёды ўражвала, што калі яны праводзілі акцыю, то з сваіх стыпэндыяў скідваліся, зьбіралі грошы на яе. Таму ўлада і разумее небясьпеку, якая ідзе ад гэтай арганізацыі”.

(Карбалевіч: ) “Любая публічная акцыя, у тым ліку галадоўка, каб дасягнуць выніку, даць эфэкт, павінна ладзіцца згодна з пэўнымі правіламі, з выкарыстаньнем пэўнай тэхналёгіі. Напрыклад, яна павінна выклікаць шмат увагі грамадзкасьці. Што б вы маглі сказаць у гэтым сэнсе?”

(Хадыка: ) “Найперш хачу сказаць, што галадоўнікі павінны выконваць простыя, але абсалютна неабходныя правілы. Трэба шмат піць вады, піць гатаваную ваду, не паліць (магу спаслацца на свой досьвед), дыхаць чыстым паветрам, чысьціць страўнік. Мяне й Сіўчыка з турмы падчас галадоўкі вызваліла тая ж самая моладзь. “Малады фронт” нарадзіўся менавіта падчас пратэстаў вясны 1996 году, калі затрымалі нас зь Сіўчыкам.

Цяпер “Малады фронт” павінен праз моладзевыя структуры давесьці інфармацыю пра галадоўку да грамадзкасьці. Але неабходна зьвярнуцца за падтрымкай і да старэйшых палітыкаў. Я заўтра ж пастаўлю пытаньне перад кіраўніцтвам Партыі БНФ аб падтрымцы галадоўнікаў. Неабходна зьвярнуцца да ўсіх краінаў, паслы якіх ёсьць у Беларусі, да вядомых, уплывовых людзей.

Мая жонка падчас маёй галадоўкі за кратамі хадзіла з плякатамі “Свабоду Хадыку”. Калі бацькі гэтых маладых людзей, а магчыма, іхныя жонкі будуць рабіць таксама — бо справа ідзе пра здароўе і жыцьцё маладых людзей, то гэта будзе карысна. Толькі выклікаўшы шырокія грамадзкія пратэсты, галадоўка можа перамагчы.

І апошняе, пра што я хачу папрасіць маладых людзей. Нагадаю эпізод зь нядаўняй гісторыі. У 70-я гады мінулага стагодзьдзя ў турмах Вялікабрытаніі памерлі 12 змагароў за адзінства Ірляндыі пасьля сямі-дзевяці тыдняў галадаваньня. Таму ні ў якім выпадку нельга галадаць больш за 35 дзён. Бо далей наступае незваротнае парушэньне здароўя. Досыць Беларусь прынесла ўжо чалавечых ахвяраў на алтар свабоды”.

(Скрабутан: ) “У Салігорску робяцца друкаваныя матэрыялы пра гэтую галадоўку, раздаюцца на вуліцах, разносяцца па кватэрах. У Берасьці на цэнтральнай плошчы гораду стаяць ноччу людзі й проста маўчаць. Такая акцыя таксама плянуецца ў Салігорску. Я ў сваім унівэрсытэце сустракаўся з аднакурсьнікамі, знаёмымі, расказваў пра пасьлявыбарчую сытуацыю, пра галадоўку. Мой расповед ахапіў прыблізна 500 чалавек. Два чалавекі, выслухаўшы мяне, паспачувалі й далучыліся да галадоўкі”.

(Карбалевіч: ) “Спадар Статкевіч, вы за сваё палітычнае жыцьцё тры разы ладзілі галадоўку. Як вы лічыце, што трэба рабіць, каб галадоўка прыцягнула ўвагу грамадзкасьці?”

(Статкевіч: ) “Гэта вельмі страшна, калі галадаюць падлеткі, арганізм якіх расьце, таму такая акцыя — моцны ўдар па іхным здароўі. Але гэта іхны выбар. У гэтай жудаснай сытуацыі яны бароняць сваіх сяброў. Я памятаю, да мяне прыяжджаў Зьміцер Дашкевіч перад акцыяй у абарону Артура Фінькевіча, на якую ён павінен быў ісьці. І яму казаў: можа, ты не ідзі, бо цябе ловяць, затрымаюць заўтра. І ён мне спакойна адказаў: “А што рабіць? Гэта ж мой сябра”.

Я магу толькі зьвярнуцца з просьбай да ўсіх журналістаў, палітыкаў: “Рабіце па максымуме, каб абараніць гэтых дзяцей. Таму што гэта наша будучыня, і яе трэба ратаваць”.

(Карбалевіч: ) “Наколькі рэальныя мэты, якія ставяць цяпер галадоўнікі з “Маладога фронту”? Ці змогуць яны скалыхнуць грамадзтва, дагрукацца да ўладаў?”

(Хадыка: ) “Могуць. Рашучасьць моладзі, пэрспэктыва павелічэньня колькасьці галадаючых пры падтрымцы старэйшай апазыцыі могуць даць вынік. Трэба зьвярнуцца да міжнароднай супольнасьці, каб акцыя набыла шырокі розгалас. А сам “Малады фронт” павінен падымаць моладзь, бо ў іх гэта атрымліваецца лепш”.

(Скрабутан: ) “У самым пачатку галадоўкі я разьлічваў як мінімум на 100 чалавек удзельнікаў. Думаю, за тыдзень-два галадоўка дасягне такой лічбы. Калі ў ёй будзе ўдзельнічаць 500 чалавек, то пра гэта даведаюцца і ў Беларусі, і ва ўсім сьвеце. І тады будзе вынік”.

(Статкевіч: ) “Я ня думаю, што галадоўка можа ўскалыхнуць беларускае грамадзтва ў шырокім сэнсе. Таму што ў нас вельмі мала каналаў камунікацыі з грамадзтвам. Беларускае тэлебачаньне ж пра гэта не паведаміць. Але гэта можа аказаць уплыў у невялікіх гарадах, а таксама на міжнародную супольнасьць. Цяпер кіроўны рэжым Беларусі, апынуўшыся сам-насам з Расеяй, спрабуе крыху палепшыць свой імідж. Пра гэта сьведчаць апошнія прысуды, якія не такія вялікія. Калі да галадоўкі й плянаванага працэсу над “Маладым фронтам” будзе прыцягнутая вялікая ўвага, то гэта можа паўплываць і на кіроўны рэжым. Таксама ўплыў можа быць і на судзьдзяў, якія, як высьветлілася, хочуць траціць грошы на тым самым “праклятым” Захадзе”.

(Карбалевіч: ) “Такім чынам, любая сыстэма стварае свае правілы гульні, якія бываюць вельмі далёкія ад нормаў дэмакратычных краінаў. Ненармальная грамадзкая сыстэма, пазбаўленая зваротнай сувязі паміж грамадзтвам і ўладаю, вымагае і не зусім звычайных сродкаў барацьбы за свае правы. Галадоўка актывістаў “Маладога фронту” — акт адчаю, магчыма, адзіная ў сёньняшніх умовах зразумелая людзям форма пратэсту супраць уладаў”.
XS
SM
MD
LG